Barselona (ACN) – Catalunya (Katalonya) Aile ve Toplum Hekimliği Derneği (CAMFiC), özellikle yaşlı hastalar için reçete edilen ilaçların azaltılması çağrısında bulundu. Aile ve toplum hekimliği uzmanlarını temsil eden bu meslek kuruluşu, hastaların ilaç tedavilerinin periyodik olarak gözden geçirilmesinin, yaşam kalitesini artırmak ve gereksiz riskleri önlemek adına hem bakım kalitesi hem de hasta güvenliği için kritik bir önlem olduğunu vurguladı. Bu talep, yaşlı nüfusun karşılaştığı polifarmasi (çoklu ilaç kullanımı) sorununa dikkat çekerek, daha bilinçli ve hasta odaklı bir ilaç yönetimi stratejisinin benimsenmesi gerekliliğini ortaya koyuyor.
CAMFiC'in bu açıklaması, modern tıbbın sunduğu imkanların yanı sıra, aşırı ilaç kullanımının potansiyel zararlarına yönelik artan endişeleri de yansıtıyor. Özellikle yaşlı bireylerde metabolizma hızının yavaşlaması, böbrek ve karaciğer fonksiyonlarındaki değişiklikler gibi fizyolojik farklılıklar, ilaçların vücuttaki etkileşimlerini ve yan etkilerini daha karmaşık hale getirebiliyor. Bu durum, birden fazla kronik hastalığı olan ve dolayısıyla çok sayıda ilaç kullanan yaşlılarda, ilaç etkileşimleri ve olumsuz reaksiyon riskini önemli ölçüde artırıyor.
"Daha İyi Bakım Sunmakla İlgili"
CAMFiC'in Yaşlılar Grubu'ndan Laia Gené, birinci basamak sağlık hizmetlerinde, yaşlıların sıklıkla "çok fazla ilaç aldığını ve bazılarının net bir fayda sağlamadığını" gözlemlediklerini belirtti. Bu durum, polifarmasi olarak adlandırılıyor; yani düzenli olarak beş veya daha fazla ilaç kullanma alışkanlığı. 65 yaş üstü kişilerin yaklaşık %50'sini etkileyen bu durum, olumsuz yan etkilerle, fonksiyonel bozulmalarla ve hastaneye yatış riskinin artmasıyla ilişkilendiriliyor. Gené, bu durumun sadece İspanya'da değil, tüm dünyada yaşlı nüfusun karşılaştığı önemli bir sağlık sorunu olduğunu ve sağlık sistemleri üzerinde ciddi bir yük oluşturduğunu ekledi.
Bu nedenle, aile hekimleri, hastalarla güvenli ve anlaşmalı bir şekilde ilaçları gözden geçirmeyi ve gerekirse azaltmayı veya tamamen bırakmayı öneriyor. Gené, "Bu, tedaviyi bırakmak değil, daha iyi bakım sunmakla ilgili" diyerek, özellikle kırılganlık veya yaşam sonu durumlarında, "önleyici tedavilerden ziyade refahın önceliklendirilmesi gerektiğini" vurguladı. Bu yaklaşım, hastanın yaşam kalitesini merkeze alarak, gereksiz ve potansiyel olarak zararlı tedavilerden kaçınmayı amaçlıyor. Türkiye'de de benzer sorunlar yaşanmakta olup, özellikle kronik hastalığı olan yaşlılarda ilaç yönetimi ve polifarmasi, halk sağlığı açısından önemli bir gündem maddesidir.
Polifarmasi: Küresel Bir Sağlık Sorunu ve Etkileri
Polifarmasi, sadece İspanya veya Catalunya (Katalonya) için değil, dünya genelinde yaşlanan nüfusun karşılaştığı ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Gelişmiş ülkelerde ortalama yaşam süresinin uzamasıyla birlikte, kronik hastalıkların yaygınlığı da artış göstermektedir. Diyabet, hipertansiyon, kalp yetmezliği, osteoporoz gibi birden fazla kronik hastalığı olan yaşlı bireyler, her bir hastalık için ayrı ilaçlar kullanmak zorunda kalabilmektedir. Bu durum, zamanla ilaç sayısının artmasına ve "ilaç kaskadı" denilen bir sürece yol açabilir; bir ilacın yan etkisini gidermek için başka bir ilaç reçete edilmesi gibi.
Polifarmasinin olumsuz etkileri arasında düşme riskinin artması, bilişsel fonksiyonlarda bozulma, beslenme yetersizlikleri, ilaç etkileşimlerine bağlı organ hasarları ve hatta ölüm riskinin yükselmesi yer almaktadır. Ayrıca, çoklu ilaç kullanımı, hastaların tedaviye uyumunu zorlaştırabilir ve sağlık harcamalarını artırabilir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve diğer uluslararası sağlık kuruluşları, polifarmasiye karşı bilinçli ilaç kullanımı ve ilaç listelerinin düzenli gözden geçirilmesi konularında rehberlikler yayımlamaktadır.
İspanya'da, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde, aile hekimleri bu sorunun çözümünde kilit bir rol oynamaktadır. Hastaların tüm ilaçlarını ve takviyelerini bilmek, gereksiz veya potansiyel olarak zararlı ilaçları belirlemek ve hastayla iş birliği içinde ilaç dozlarını ayarlamak veya ilaçları bırakmak, hekimlerin önemli sorumlulukları arasındadır. Bu süreç, "ilaç denetimi" veya "de-prescribing" olarak adlandırılır ve hastanın genel sağlık durumunu, yaşam beklentisini ve kişisel tercihlerini göz önünde bulundurmayı gerektirir.
Türkiye Bağlantısı ve Gelecek Perspektifi
Türkiye'de de yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte polifarmasi sorunu giderek önem kazanmaktadır. Türk Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği (TAHUD) gibi kuruluşlar, yaşlılarda akılcı ilaç kullanımı ve polifarmasinin önlenmesi konularında çalışmalar yürütmektedir. Türkiye'de birinci basamak sağlık hizmetleri, aile hekimliği sistemi aracılığıyla sunulmakta olup, bu hekimlerin yaşlı hastaların ilaç yönetiminde proaktif bir rol oynaması büyük önem taşımaktadır. Sağlık Bakanlığı'nın "Akılcı İlaç Kullanımı" kampanyaları da bu konuda farkındalığı artırmayı hedeflemektedir.
Gelecekte, sağlık sistemlerinin yaşlı bireylerin ilaç ihtiyaçlarını daha bütünsel bir yaklaşımla ele alması gerekmektedir. Bu, sadece ilaç reçete etmeyi değil, aynı zamanda hastaların yaşam tarzlarını, beslenme alışkanlıklarını, fiziksel aktivitelerini ve sosyal destek sistemlerini de göz önünde bulunduran kapsamlı bir bakım modelini içermelidir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, elektronik sağlık kayıtları ve yapay zeka destekli sistemler, hekimlere ilaç etkileşimlerini ve potansiyel riskleri belirlemede yardımcı olabilir. CAMFiC'in çağrısı, bu yönde atılan önemli bir adım olup, tüm sağlık paydaşları için bir yol haritası sunmaktadır: daha az ilaç, daha iyi yaşam kalitesi.
