İspanya'nın kuzeydoğusundaki özerk bölge Catalunya (Katalonya)'da, yarasaların insanlara yönelik saldırılarında endişe verici bir artış yaşandığı bildirildi. Catalunya Sağlık Departmanı, bu yıl 12 Ağustos'a kadar kaydedilen yarasa saldırılarının, geçen yılın aynı dönemine göre %23 oranında arttığını ve bu durumun kuduz riski taşıdığını belirterek vatandaşları temastan kaçınmaya çağırdı. Dünya Kuduz Günü'ne denk gelen bu uyarı, Catalunya'da Avrupa yarasa kuduz virüsü (EBLV) ile enfekte yarasaların sporadik varlığının doğrulanmasıyla daha da önem kazanıyor. Halk sağlığı yetkilileri, özellikle yaz aylarında artan temas riskine karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.
Sağlık Departmanı tarafından açıklanan verilere göre, bu yılın ilk sekiz ayında Catalunya genelinde toplam 198 hayvan saldırısı bildirildi. Bu saldırıların 56'sı (%28) köpekler tarafından gerçekleştirilirken, şaşırtıcı bir şekilde 86'sı (%43) yarasalardan kaynaklandı. Geçtiğimiz yılın (2022) tamamında ise toplam 193 saldırı kaydedilmiş, bunların 55'i (%29) köpeklerden, 70'i (%36) ise yarasalardan gelmişti. Bu istatistikler, yarasaların toplam hayvan saldırıları içindeki payının önemli ölçüde arttığını ve köpek saldırılarının oranını geride bıraktığını gösteriyor. Yerel evcil hayvanlar olan köpek, kedi ve gelinciklerin saldırıları, Catalunya'nın karasal kuduzdan arındırılmış olması nedeniyle genellikle riskli kabul edilmezken, yarasalar farklı bir kategoriye giriyor.
Yaz Ayları ve Artan Risk
Sağlık otoriteleri, yaz aylarının hayvan saldırılarının en yoğun yaşandığı dönem olduğunu belirtiyor. Haziran ayında tüm ısırık vakalarının %12'si, Temmuz'da %20'si ve Ağustos'ta %13'ü kaydedildi. Bu mevsimsel artış, yarasaların daha aktif olduğu ve insanların açık havada daha fazla zaman geçirmesiyle doğrudan ilişkilendiriliyor. Özellikle sıcak hava dalgaları ve şehirleşmenin yarasaların yaşam alanlarını daraltması, bu hayvanların insanlarla daha sık temas etmesine yol açabiliyor. Uzmanlar, yarasaların genellikle insanlardan kaçındığını ancak hasta, yaralı veya yavrulamış yarasaların savunmacı veya şaşkın davranışlar sergileyebileceğini ve bu durumların saldırı riskini artırdığını ifade ediyor.
Kuduz, neredeyse her zaman ölümcül sonuçlanan, tüm memelileri etkileyebilen çok ciddi bir hastalıktır. Virüs genellikle enfekte hayvanların salyası yoluyla ısırıklar, tırmalamalar veya açık yaralar ile mukoza zarları üzerindeki yalamalar aracılığıyla bulaşır. Hastalığın belirtileri ortaya çıktıktan sonra tedavi şansı son derece düşüktür. Bu nedenle, bir yarasa saldırısına maruz kalındığında, mümkün olan en kısa sürede anti-kuduz immünoglobulini ve aşı uygulanması ve tıbbi takibin yapılması hayati önem taşımaktadır. Catalunya Sağlık Departmanı, vatandaşlara ölü veya hasta görünen yarasalara kesinlikle dokunmamaları ve bu tür durumları derhal yerel sağlık birimlerine veya hayvan kontrol ekiplerine bildirmeleri çağrısında bulunuyor.
Kuduzun Küresel Bağlamı ve Türkiye ile Karşılaştırma
Kuduz, dünya genelinde hala önemli bir halk sağlığı sorunudur, özellikle Asya ve Afrika'da her yıl on binlerce ölüme neden olmaktadır. Avrupa'da ise karasal kuduz büyük ölçüde kontrol altına alınmış olsa da, yarasalar aracılığıyla bulaşan kuduz (Avrupa Yarasa Kuduz Virüsü - EBLV) endemik bir tehdit olmaya devam etmektedir. İspanya, karasal kuduzdan arındırılmış bir ülke olarak kabul edilse de, yarasalardaki virüs varlığı bu statüyü tehlikeye atmaktadır. Bu durum, yaban hayatı ile insan etkileşiminin artmasının getirdiği yeni riskleri gözler önüne sermektedir. Kentleşme, habitat tahribatı ve iklim değişikliği gibi faktörler, yarasaların beslenme ve barınma alışkanlıklarını değiştirerek şehir merkezlerine daha yakın alanlara gelmelerine neden olabilmektedir.
Türkiye'de ise kuduz, endemik bir hastalık olup, bulaşma vakalarının büyük çoğunluğu sahipsiz köpekler aracılığıyla gerçekleşmektedir. Yarasa kaynaklı kuduz vakaları Türkiye'de oldukça nadir görülse de, bu potansiyel risk göz ardı edilmemelidir. Özellikle mağara sistemleri veya eski yapılar gibi yarasa popülasyonlarının yoğun olduğu bölgelerde yaşayan veya çalışan kişilerin dikkatli olması gerekmektedir. Türkiye Sağlık Bakanlığı da kuduzla mücadele kapsamında aşılama programları ve farkındalık kampanyaları yürütmektedir. Katalonya'daki bu artış, Türkiye gibi kuduz riskinin hala yüksek olduğu ülkeler için de yaban hayatıyla temasta dikkatli olunması gerektiği konusunda bir uyarı niteliğindedir.
Sonuç olarak, Catalunya Sağlık Departmanı'nın yarasalarla temastan kaçınma uyarısı, sadece bölgesel bir sorun olmanın ötesinde, küresel halk sağlığı açısından yaban hayatı ve insan etkileşiminin dikkatle yönetilmesi gerektiğini gösteriyor. Vatandaşların, özellikle yaz aylarında, yarasalarla doğrudan temastan kaçınması, ölü veya hasta yarasalara dokunmaması ve bir ısırık veya tırmalama durumunda derhal tıbbi yardım alması büyük önem taşımaktadır. Bu önlemler, hem bireysel sağlığı korumak hem de kuduz gibi ölümcül hastalıkların yayılmasını engellemek için kritik adımlardır. Halk sağlığı yetkilileri de yarasaların izlenmesi ve virüsün yayılımının kontrol altında tutulması için çalışmalarını sürdürmelidir.
