İspanya'nın doğusundaki Comunidad Valenciana (Valensiya Özerk Bölgesi) için hayati bir kültürel miras olan Valensiyaca dili, mevcut siyasi iklimin etkisiyle ciddi bir tehlikeyle karşı karşıya. Bölgenin dil kurumu olan Acadèmia Valenciana de la Llengua (AVL) Başkanı Verònica Cantó Doménech, dilin acil bir duruma düşmesini engellemek için sadece yedi yıllık kritik bir süreye sahip olunduğu konusunda uyardı. Bu açıklama, Halk Partisi (PP) ve aşırı sağcı Vox partisinin koalisyon hükümetinin göreve gelmesinin ardından Valensiyaca'ya yönelik politikaların yoğun eleştirilere maruz kaldığı bir dönemde geldi.
1964 doğumlu olan ve Alicante Üniversitesi'nde felsefe ile Katalan filolojisi eğitimi alan Verònica Cantó, 2022'den bu yana AVL'nin başında bulunuyor. Cantó'nun liderliğindeki AVL, Valensiyaca'nın standartlaşması ve korunması misyonunu üstlenmiş durumda. Ancak son altı aydır bölge hükümetinde iktidarda olan PP ve Vox'un, Valensiyaca'nın kamusal alandaki kullanımını kısıtlamaya yönelik adımları, dilin geleceği hakkında derin endişelere yol açıyor. Bu politikalar, özellikle eğitim, medya ve kamu hizmetlerinde Valensiyaca'nın görünürlüğünü ve kullanımını azaltmayı hedefliyor gibi görünüyor.
Cantó'nun "yedi yıl" uyarısı, dilbilimciler ve sosyologlar tarafından yapılan araştırmalara dayanıyor olabilir. Bu tür araştırmalar genellikle bir dilin nesiller arası aktarımının ne kadar hızlı azaldığını ve belirli bir eşiğin altına düşüldüğünde geri dönüşü olmayan bir noktaya ulaşılabileceğini gösterir. Valensiyaca'nın genç nesiller arasındaki kullanımının düşüş eğiliminde olması ve hükümet politikalarının bu düşüşü hızlandırma potansiyeli, AVL başkanını bu acil çağrıyı yapmaya iten temel faktörler arasında yer alıyor.
Valensiyaca'nın Tarihsel Bağlamı ve Siyasi Gerilimler
Valensiyaca, İspanya'nın resmi dillerinden biri olmamakla birlikte, Comunidad Valenciana'da Castilian (İspanyolca) ile birlikte resmi dil statüsüne sahip. Katalanca'nın güney lehçesi olarak kabul edilen Valensiyaca, uzun yıllar boyunca hem dilbilimsel hem de siyasi tartışmaların odağı olmuştur. Özellikle Katalan milliyetçiliği ile Valensiya kimliği arasındaki gerilimler, dilin adlandırılması ve standartlaştırılması süreçlerini karmaşıklaştırmıştır. AVL, bu tartışmaların ortasında, Valensiyaca'nın kendine özgü kimliğini ve standartlarını belirleyerek dilin korunması ve geliştirilmesi için çalışmaktadır.
İspanya, Castilian'ın yanı sıra Katalanca, Baskça (Euskera) ve Galiçyaca gibi çeşitli bölgesel dillere ev sahipliği yapan zengin bir dil mozaiğine sahiptir. Franco diktatörlüğü döneminde bu dillerin kullanımı baskı altına alınmış, ancak demokrasiye geçişle birlikte özerk topluluklara kendi dillerini koruma ve geliştirme hakkı tanınmıştır. Ancak, muhafazakar ve aşırı sağcı partiler, bölgesel dillerin Castilian karşısında "ayrılıkçı" veya "bölücü" bir rol oynadığını savunarak, zaman zaman bu dillere yönelik destekleri azaltma eğiliminde olmuşlardır. PP ve Vox'un Valensiya'daki mevcut politikaları da bu genel eğilimin bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Valensiya hükümetinin attığı adımlar arasında, Valensiyaca'nın kamu yayıncılığındaki payını azaltma, eğitim müfredatında Valensiyaca ders saatlerini kısma ve kamu idaresinde Valensiyaca kullanımını teşvik eden düzenlemeleri geri çekme gibi uygulamalar yer alıyor. Bu tür politikalar, dilin kamusal alandan çekilmesine ve sonuç olarak günlük yaşamda kullanımının azalmasına yol açabilir. Dilbilimciler, bir dilin hayatta kalabilmesi için sadece evde değil, okulda, işte ve medyada da aktif olarak kullanılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Dilin Geleceği ve Kültürel Kimlik Üzerindeki Etkileri
Verònica Cantó'nun dile getirdiği "yedi yıllık acil durum" uyarısı, Valensiyaca'nın sadece akademik bir konu olmaktan öte, bölgenin kültürel kimliğinin temel bir unsuru olduğunu hatırlatıyor. Bir dilin yok olması, sadece iletişim aracının kaybedilmesi anlamına gelmez; aynı zamanda o dille birlikte gelişen edebiyatın, müziğin, geleneklerin ve benzersiz bir dünya görüşünün de kaybolması demektir. Bu durum, Valensiya halkının tarihsel bağlarıyla olan ilişkisini zayıflatabilir ve kültürel çeşitliliğin azalmasına neden olabilir.
Türkiye'de de benzer şekilde, çeşitli bölgesel dillerin ve lehçelerin korunması ve geliştirilmesi konusunda zaman zaman tartışmalar yaşanmaktadır. Kültürel mirasın bir parçası olan dillerin korunması, evrensel bir değer olarak kabul edilir. İspanya'daki bu gelişmeler, dil politikalarının bir ülkenin sosyal ve kültürel dokusu üzerindeki derin etkilerini bir kez daha gözler önüne sermektedir. Valensiyaca'nın geleceği, sadece dilbilimcilerin değil, aynı zamanda siyasetçilerin, eğitimcilerin ve tüm Valensiya halkının ortak çabalarına bağlı olacaktır. Önümüzdeki yedi yıl, Valensiyaca'nın kaderini belirleyecek kritik bir dönüm noktası olarak tarihe geçebilir.
