ABD'nin eski başkanı Donald Trump'ın, görev süresi boyunca İran'a yönelik olası bir askeri operasyon kararı alma eşiğinde olduğu ve bu kararın taşıdığı büyük riskler, Washington'daki strateji çevrelerinde uzun süre tartışma konusu olmuştur. Pentagondaki üst düzey generallerin, Tahran'a karşı girişilecek askeri bir müdahalenin Ortadoğu'da derin bir bataklığa yol açacağı yönündeki uyarıları, bu potansiyel çatışmanın jeopolitik maliyetinin ne denli yüksek olabileceğini gözler önüne sermişti. Trump'ın, inançlı bir kişi olarak, belki de "savaşın yolları esrarengizdir" şeklindeki kutsal metinlerden gelen bir mantrada teselli bulabileceği düşünülse de, askeri gerçekler ve bölgedeki karmaşık dinamikler, hayal edilenin çok ötesinde sonuçlar doğurma potansiyeli taşımaktaydı.
Dört haftalık bir bombardıman senaryosunun bile öngörülemez bir bataklığa dönüşebileceği uyarısı, ABD'nin Irak ve Afganistan'daki uzun süreli askeri deneyimlerinden edinilen derslerin bir yansımasıydı. Başkanın hayal ettiği gibi hızlı ve kesin bir zaferle sonuçlanmayacağı, aksine Washington'ı stratejik bir başarısızlığın eşiğine getireceği endişesi, askeri liderlerin en büyük kaygısıydı. İran gibi coğrafi olarak büyük, nüfus olarak kalabalık ve asimetrik savaş kapasitesine sahip bir ülkeye karşı girişilecek bir operasyonun, sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal açıdan da yıkıcı sonuçları olacağı açıktı. Bu durum, ABD'nin küresel konumunu ve bölgedeki nüfuzunu ciddi şekilde sarsma potansiyeli taşıyordu.
Generallerin bu uyarıları, sadece askeri operasyonun zorluklarına değil, aynı zamanda sonrasında ortaya çıkacak istikrarsızlığa da işaret ediyordu. Ortadoğu'da zaten kırılgan olan dengelerin tamamen bozulması, vekalet savaşlarının şiddetlenmesi ve terör örgütlerinin yeniden güç kazanması gibi riskler, Pentagon'u derinden düşündürüyordu. Böyle bir senaryoda, ABD'nin bölgedeki müttefikleri de büyük baskı altına girecek, hatta doğrudan hedef haline gelebilecekti. Bu da, potansiyel bir İran savaşının sadece ABD-İran ekseninde kalmayıp, tüm bölgeyi ve hatta küresel enerji piyasalarını derinden etkileyeceğinin bir göstergesiydi.
Trump Yönetiminin İran Politikası ve Gerilimin Tırmanışı
Donald Trump'ın başkanlığı döneminde ABD-İran ilişkileri, tarihin en gergin dönemlerinden birini yaşadı. Trump'ın 2018 yılında, selefi Barack Obama döneminde imzalanan ve İran'ın nükleer programını sınırlayan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olarak bilinen nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi, gerilimi tırmandıran temel adımlardan biri oldu. Bu kararın ardından Washington, Tahran'a yönelik "maksimum baskı" kampanyası başlattı; kapsamlı ekonomik yaptırımlar uygulayarak İran ekonomisini hedef aldı ve petrol ihracatını sıfıra indirmeyi amaçladı. Bu politikalar, İran'ın bölgedeki vekil güçlerini desteklemesini engellemeyi ve nükleer kapasitesini tamamen ortadan kaldırmayı hedefliyordu.
Ancak bu baskı politikası, İran'ı müzakere masasına getirmek yerine, ülkenin nükleer programında bazı kısıtlamaları kaldırmasına ve bölgedeki gerilimleri artırmasına neden oldu. Basra Körfezi'nde tanker saldırıları, insansız hava aracı düşürme olayları ve Suudi Arabistan'daki petrol tesislerine yapılan saldırılar gibi olaylar, iki ülke arasındaki tansiyonu tehlikeli seviyelere taşıdı. En kritik anlardan biri ise Ocak 2020'de, ABD'nin Bağdat'ta düzenlediği bir operasyonla İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'yi öldürmesi oldu. Bu suikast, Ortadoğu'da geniş çaplı bir çatışma beklentisini doruk noktasına çıkarmış, ancak İran'ın misillemeleri ABD üslerine yönelik füze saldırılarıyla sınırlı kalmıştı. Bu dönemde alınan her karar, potansiyel bir savaşın eşiğinde olma hissini sürekli canlı tutuyordu.
Olası Bir Çatışmanın Küresel ve Bölgesel Yansımaları
ABD'nin İran'a yönelik geniş çaplı bir askeri operasyon kararı alması, sadece Ortadoğu'yu değil, tüm dünyayı derinden etkileyecek jeopolitik ve ekonomik sonuçlar doğurma potansiyeli taşımaktadır. Petrol fiyatlarında dramatik artışlar, küresel tedarik zincirlerinde aksamalar ve uluslararası piyasalarda belirsizlik, böyle bir çatışmanın kaçınılmaz ekonomik yansımaları olacaktır. Bölgede milyonlarca insanın yerinden edilmesiyle yeni bir mülteci krizi tetiklenebilir, bu da Avrupa ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkenin üzerinde büyük bir baskı oluşturabilir.
Türkiye gibi İran ile uzun bir sınıra sahip ve bölgedeki istikrarsızlığa doğrudan maruz kalan bir ülke için, böyle bir senaryo ciddi güvenlik riskleri ve insani yükler anlamına gelecektir. Türkiye, hem ABD hem de İran ile ilişkilerini dengelemeye çalışırken, bölgede yeni bir savaşın etkilerini en ağır şekilde hissedebilecek ülkelerden biridir. Benzer şekilde, AB üyesi İspanya gibi ülkeler de, artan enerji maliyetleri, olası göç dalgaları ve küresel güvenlik tehditleriyle karşı karşıya kalacaktır. Catalunya (Katalonya) bölgesinin başkenti Barcelona (Barselona) gibi büyük şehirler, küresel istikrarsızlığın ekonomik ve sosyal yansımalarından doğrudan etkilenebilir. Uzmanlar, Ortadoğu'daki her türlü askeri müdahalenin, uzun vadede kontrol dışı sonuçlar doğurma eğiliminde olduğunu ve diplomatik çözümlerin her zaman öncelikli olması gerektiğini vurgulamaktadır.
Trump yönetiminin İran'a yönelik askeri seçenekleri masada tuttuğu dönem, uluslararası ilişkilerde güç kullanımının sınırlarını ve potansiyel felaketlerini bir kez daha gözler önüne sermiştir. Her ne kadar doğrudan bir çatışma yaşanmamış olsa da, bu tür kararların eşiğinden dönülmesi, gelecekteki liderler için de önemli dersler içermektedir: Askeri çözümler genellikle daha büyük sorunlara yol açarken, diplomasi ve çok taraflı işbirliği, bölgesel ve küresel barışın anahtarı olmaya devam etmektedir.
