Barselona Üniversitesi'nden bir araştırmacının liderliğindeki önemli bir proje, Endonezya'nın uzak adalarında yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Totoli dilini belgelemek ve korumak için büyük bir çaba sarf ediyor. 2018 yılından bu yana düzenli olarak Endonezya'ya giderek saha çalışması yapan bu dilbilimci, Avustronezya dilleri ailesine mensup olan ve bölgenin kültürel mirasının önemli bir parçası olan Totoli dilinin son konuşmacılarının seslerini kaydetmeye çalışıyor. Proje, İspanya bakanlıklarından sağlanan fonlarla desteklenmekte olup, dilin kaybolmadan önce kapsamlı bir şekilde incelenmesini ve gelecek nesillere aktarılmasını hedefliyor.
Araştırmacı, her bir veya iki yılda bir Endonezya'nın Sulawesi adasındaki Totoli topluluğunu ziyaret ederek, dilin gramer yapısını, kelime dağarcığını ve kültürel ifadelerini derinlemesine inceliyor. Bu çalışmalar, sadece dilin yapısını anlamakla kalmıyor, aynı zamanda Totoli halkının yaşam tarzını, geleneklerini ve dünya görüşünü de gün yüzüne çıkarıyor. Mobil cihazındaki güncel ikonunun Cenevre (Ginebra) ile Grenoble arasındaki bir tren yolculuğunu yansıtmasına rağmen, zihninde Endonezya sahillerinin ve orada yaptığı paha biçilmez dilbilim çalışmalarının derin izleri bulunuyor.
Totoli dili, Avustronezya dil ailesinin Malay-Polinezya koluna ait olup, özellikle Sulawesi'nin kuzey ve orta bölgelerinde konuşulmaktadır. Her ne kadar Ethnologue gibi kaynaklar on binlerce konuşmacıdan bahsetse de, genç nesillerin Endonezyaca'ya yönelmesi ve dilin günlük yaşamda kullanımının azalması nedeniyle ciddi bir tehdit altındadır. Bu durum, projenin aciliyetini ve önemini daha da artırmaktadır; zira dilin kaybolmasıyla birlikte, Totoli halkının eşsiz kültürel kimliği ve tarihsel hafızası da geri dönülmez bir şekilde yok olma riskiyle karşı karşıya kalacaktır.
Barselona Üniversitesi'nin bu projeye ev sahipliği yapması, dilbilim alanındaki küresel sorumluluğun bir göstergesidir. Üniversite, sadece İspanya'nın değil, tüm dünyanın kültürel çeşitliliğini koruma çabalarına aktif olarak katkıda bulunmaktadır. Proje kapsamında toplanan veriler, dilbilim camiası için değerli bir kaynak oluşturacak ve Avustronezya dillerinin evrimi hakkında yeni bilgiler sunacaktır. Ayrıca, bu tür saha çalışmaları, dilin canlılığını sürdürmesine yardımcı olacak materyallerin (sözlükler, gramer kitapları, hikaye derlemeleri) oluşturulmasına da zemin hazırlamaktadır.
Dil Yok Oluşu ve Küresel Miras
Dünya genelinde yaklaşık 7.000 dil konuşulmakta olup, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) verilerine göre bu dillerin yaklaşık yarısı yüzyılın sonuna kadar yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Her iki haftada bir dilin kaybolduğu tahmin edilmektedir ki bu, insanlık için kültürel ve entelektüel bir trajedi anlamına gelmektedir. Her dil, benzersiz bir düşünce sistemini, bir topluluğun tarihini, geleneklerini, mitlerini ve bilgi birikimini barındıran bir anahtardır. Totoli dilinin korunması çabaları, bu küresel krizin bir parçası olarak değerlendirilmeli ve dil çeşitliliğinin korunmasının sadece bir dilbilimsel mesele değil, aynı zamanda bir insan hakları ve kültürel miras meselesi olduğu vurgulanmalıdır.
İspanya'da Katalanca (Catalunya), Baskça (Euskara) ve Galiçyaca gibi bölgesel dillerin korunması ve geliştirilmesi konusunda önemli deneyimler bulunması, Barselona Üniversitesi'nin bu konudaki hassasiyetini pekiştirmektedir. Türkiye de, kendi içinde zengin bir dil çeşitliliğine sahip bir ülke olarak, Anadolu'da konuşulan farklı lehçeler ve azınlık dilleri gibi konularda benzer koruma çabalarının önemini anlamaktadır. Bu nedenle, Endonezya'daki Totoli dili için yürütülen bu proje, coğrafi sınırları aşan evrensel bir değer taşımaktadır ve dilbilimsel çeşitliliğin insanlığın ortak mirası olduğu gerçeğini bir kez daha hatırlatmaktadır.
Geleceğe Yönelik Umut ve Etki Analizi
Barselona Üniversitesi liderliğindeki bu proje, Totoli dilinin sadece akademik olarak belgelenmesini değil, aynı zamanda topluluk içinde farkındalık yaratmayı ve dilin yeniden canlandırılmasına yönelik adımları teşvik etmeyi de hedeflemektedir. Toplanan veriler ve oluşturulan materyaller, gelecekte Totoli çocuklarının kendi dillerini öğrenmeleri için bir temel oluşturabilir. Bu tür projeler, yerel halkın kendi kültürel kimliklerine sahip çıkma ve dillerini yaşatma motivasyonunu artırarak, küresel dil koruma hareketine önemli katkılar sağlamaktadır.
Sonuç olarak, Endonezya'nın uzak bir köşesinde, Barselona'dan uzanan bir bilim köprüsüyle, bir dilin son sesleri kaydedilmekte ve gelecek nesillere aktarılmaya çalışılmaktadır. Bu çabalar, insanlığın kolektif bilgi hazinesinin ve kültürel çeşitliliğinin korunması adına atılan değerli adımlardır. Her bir kaybolan dil, insanlığın bir parçasının yitirilmesi anlamına gelirken, Totoli gibi dillerin kurtarılmasına yönelik projeler, bu kaybı engellemek ve gelecek nesillere daha zengin bir dünya bırakmak için umut ışığı olmaya devam edecektir.
