İspanya'nın Catalunya (Katalonya) özerk bölgesindeki Terrassa şehrinde, çevre ve sürdürülebilir ulaşım savunucusu kuruluşlar, yerel yönetim tarafından onaylanan tartışmalı bir otopark projesine karşı hukuki bir hamle başlattı. Associació per la Defensa i l’Estudi de la Natura a Catalunya (ADENC) ve BiciTerrassa Club (BiTer) adlı sivil toplum kuruluşları, şehrin merkezinde bulunan Portal de Sant Roc otoparkının rehabilitasyon projesine itiraz dilekçeleri sundu. Bu proje, Terrassa Belediye Meclisi tarafından 27 Şubat 2026 tarihinde ilk onayı almıştı ve halihazırda yerel Düşük Emisyon Bölgesi (ZBE) içerisinde yer alması nedeniyle çevrecilerin ve bölge sakinlerinin tepkisini çekiyordu.
Çevreci gruplar, projenin tespit ettikleri "eksiklikler" nedeniyle "hukuken geçersiz" hale gelebileceğini savunarak, projenin tamamen durdurulmasını talep ediyorlar. Dilekçelerde, otoparkın yenilenmesinin şehir merkezindeki araç yoğunluğunu artıracağı ve bu durumun, ZBE'nin temel amacı olan hava kalitesini iyileştirme ve sürdürülebilir ulaşımı teşvik etme hedefleriyle çeliştiği vurgulanıyor. Bölge sakinleri de Mart 2025'te benzer endişelerle projeye karşı çıkmış, şehir merkezinde "aşırı araç yoğunluğu" yaratacağı gerekçesiyle protestolar düzenlemişti.
ADENC ve BiTer temsilcileri, projenin çevresel etki değerlendirmesinin yetersiz olduğunu ve alternatif ulaşım çözümlerinin yeterince araştırılmadığını belirtiyorlar. Onlara göre, mevcut otoparkın kapasitesini artırmak veya modernleştirmek yerine, Terrassa'nın sürdürülebilir bir geleceğe yönelik adımlar atarak toplu taşıma, bisiklet yolları ve yaya alanlarına yatırım yapması gerekiyor. Bu hukuki süreç, sadece Terrassa için değil, İspanya genelindeki şehirlerin kentsel planlama ve çevresel sürdürülebilirlik arasındaki denge arayışını da gözler önüne seriyor.
İspanya'daki Düşük Emisyon Bölgeleri (ZBE) ve Kentsel Dönüşüm
Terrassa'daki bu tartışma, İspanya'da son yıllarda hızla yayılan Düşük Emisyon Bölgeleri (ZBE - Zona de Bajas Emisiones) uygulamasının önemini bir kez daha ortaya koyuyor. ZBE'ler, Avrupa Birliği'nin hava kalitesi yönergelerine uyum sağlamak ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek amacıyla araç trafiğini kısıtlayarak şehirlerdeki hava kirliliğini azaltmayı hedefleyen bölgelerdir. İspanya, 2021 yılında yürürlüğe giren İklim Değişikliği ve Enerji Geçişi Yasası (Ley de Cambio Climático y Transición Energética) ile nüfusu 50.000'in üzerindeki tüm belediyelerin 2023 yılı sonuna kadar ZBE uygulamasına geçmesini zorunlu kılmıştır. Bu kapsamda, Barselona, Madrid, Sevilla gibi büyük şehirlerin yanı sıra birçok orta ölçekli kent de kendi ZBE'lerini oluşturmuştur.
Terrassa'nın Portal de Sant Roc otoparkının bir ZBE içinde yer alması ve buna rağmen rehabilitasyon projesinin araç trafiğini artırma potansiyeli taşıması, bu bölgelerin etkinliği ve uygulanabilirliği konusunda ciddi soruları gündeme getiriyor. ZBE'lerin temel felsefesi, özel araç kullanımını caydırarak toplu taşımayı, bisiklet kullanımını ve yürümeyi teşvik etmektir. Bir ZBE içerisinde otopark kapasitesini artırmaya yönelik bir projenin onaylanması, çevreci gruplar tarafından "paradoksal" ve "tutarsız" olarak nitelendirilmektedir. Bu durum, yerel yönetimlerin çevresel hedefler ile ekonomik ve sosyal talepler arasında nasıl bir denge kurmaya çalıştığını gösteren önemli bir örnektir.
Geniş Kapsamlı Etkiler ve Türkiye Bağlantısı
Terrassa'daki bu hukuki mücadele, İspanya genelindeki kentsel planlama ve çevre politikaları için emsal teşkil edebilir. Çevreci grupların "hukuken geçersizlik" iddiaları, projenin yasal dayanaklarının detaylı bir şekilde incelenmesini gerektirecek ve gelecekte benzer projelerin değerlendirilmesinde daha sıkı kriterlerin uygulanmasına yol açabilir. Bu olay, aynı zamanda sivil toplum kuruluşlarının yerel yönetim kararları üzerindeki etkisini ve demokratik katılımın önemini de vurgulamaktadır.
Türkiye'de de büyük şehirler benzer kentsel planlama ve çevre sorunlarıyla karşı karşıyadır. İstanbul, Ankara ve İzmir gibi metropollerde hava kirliliği, trafik sıkışıklığı ve otopark yetersizliği önemli sorunlardır. Her ne kadar Türkiye'de İspanya'daki gibi yaygın bir ZBE uygulaması olmasa da, Avrupa Birliği'ne uyum süreci kapsamında benzer düşük emisyon bölgeleri veya trafik kısıtlama uygulamaları gelecekte gündeme gelebilir. Terrassa örneği, bu tür bölgelerin oluşturulması ve yönetilmesi sırasında ortaya çıkabilecek çelişkileri ve sivil toplumun rolünü anlamak açısından Türkiye için de değerli dersler sunmaktadır. Sürdürülebilir şehirler inşa etme hedefi, hem Avrupa'da hem de Türkiye'de, yerel yönetimlerin kararlılığını ve halkın katılımını gerektiren uzun soluklu bir süreçtir.
