İspanya'nın Kanarya Adaları'nda yer alan Tenerife'de, 27 Nisan 2021 tarihinde yaşanan korkunç bir olay, ülkenin kolektif hafızasına derin bir iz bıraktı. Anna (1 yaş) ve Olivia (6 yaş) adlı iki kız kardeşin babaları Tomás Gimeno tarafından kaçırılması ve ardından işlenen cinayetler, İspanya'da "vekâleten şiddet" (violencia vicaria) kavramının ne denli yıkıcı bir gerçek olduğunu acı bir şekilde gözler önüne serdi. Anneleri Beatriz Zimmerman'ın bir daha asla canlı göremeyeceği kızlarının trajik sonu, sadece bir cinayet vakası olmaktan öte, kamu otoritelerini ve İspanyol toplumunu bu tür şiddetle yüzleşmeye zorlayan bir dönüm noktası haline geldi.
Olay günü, kızların babası Tomás Gimeno, ayrılık sürecinde olduğu anneleri Beatriz Zimmerman ile olan anlaşmazlıkları sırasında kızlarını yanına aldı. Akşam saatlerinde kızlarını geri getirmesi beklenen Gimeno'dan haber alınamayınca, anne Zimmerman'ın endişesi hızla büyüdü. Telefonla yapılan görüşmelerde Gimeno'nun çelişkili ve tehditkâr ifadeleri, durumun vahametini ortaya koydu. Kayıp ihbarının ardından derhal geniş çaplı bir arama operasyonu başlatıldı; ancak bu operasyonun başlangıcında kimse, olayın bu denli karanlık bir sona ulaşacağını tahmin edemiyordu.
Kanarya Adaları açıklarında, İspanyol Sivil Muhafızları (Guardia Civil) ve uluslararası ekiplerin katılımıyla yürütülen kapsamlı arama çalışmaları haftalarca sürdü. Denizaltı robotları ve sonar cihazları kullanılarak denizin derinlikleri taranırken, umutlar giderek azalıyordu. 10 Haziran 2021 tarihinde, arama çalışmalarının odak noktası olan babanın teknesinin yakınlarında, denizin yaklaşık 1000 metre derinliğinde, spor çantası içinde Olivia'nın cansız bedenine ulaşıldı. Bu korkunç keşif, tüm İspanya'yı yasa boğdu. Anna'nın bedeni ise hiçbir zaman bulunamadı. Tomás Gimeno'nun teknesi boş bulunmuş, kendisinin de kızlarını öldürdükten sonra intihar ettiği değerlendirilmişti.
Olayın aydınlanmasıyla birlikte, Gimeno'nun eylemlerinin, annelerine en büyük acıyı yaşatmak amacıyla işlenmiş bir "vekâleten şiddet" suçu olduğu netleşti. Yargı süreci, failin intihar ettiği varsayılsa da, olayın tüm detaylarını ve sorumluluklarını kayıt altına almak için devam etti. Bu trajik vaka, İspanyol toplumunda büyük bir şok ve infial yarattı. Medya, günlerce Anna ve Olivia'nın hikayesini manşetlerine taşırken, kamuoyunda kadınlara yönelik şiddetin çocukları da hedef alabilen bu korkunç boyutuna karşı büyük bir farkındalık oluştu. Vaka, "vekâleten şiddet" mağdurlarının sesini duyurmak ve bu tür suçlara karşı mücadeleyi güçlendirmek adına bir sembol haline geldi.
Vekil Şiddet (Violencia Vicaria) Nedir?
"Vekil şiddet" veya İspanyolca adıyla "violencia vicaria", kadına yönelik şiddetin en yıkıcı ve sinsi biçimlerinden biridir. Bu şiddet türünde, fail (genellikle baba), eski eşine veya partnerine zarar vermek, onu cezalandırmak ve en derin acıyı yaşatmak amacıyla çocuklarını bir araç olarak kullanır. Çocuklar, doğrudan şiddetin hedefi olsalar da, asıl amaç annenin psikolojik ve duygusal olarak çökertilmesidir. Bu, çocukları kaçırma, onlara fiziksel veya psikolojik şiddet uygulama, hatta ne yazık ki en uç noktada cinayet işleme şeklinde tezahür edebilir.
İspanya'da "vekâleten şiddet" maalesef giderek artan bir sorun olarak kabul edilmektedir. İspanya Eşitlik Bakanlığı'na bağlı Cinsiyet Şiddetine Karşı Hükümet Delegasyonu (Delegación del Gobierno contra la Violencia de Género) verilerine göre, 2013 yılından bu yana İspanya'da "vekâleten şiddet" nedeniyle 52 çocuk hayatını kaybetmiştir. Sadece 2023 yılında 2 çocuk, 2024 yılında ise 1 çocuk bu tür şiddetin kurbanı olmuştur. Bu istatistikler, sorunun ciddiyetini ve acil önlem alma gerekliliğini gözler önüne sermektedir. İspanyol hukuk sistemi, bu tür şiddeti kadınlara yönelik şiddet kapsamına alarak çocukları da doğrudan mağdur olarak tanımış ve 2021 tarihli Çocuk ve Ergenlerin Şiddetten Korunması Yasası (Ley Orgánica 8/2021) ile bu alandaki korumayı güçlendirmiştir.
Türkiye'de "vekâleten şiddet" terimi İspanya'daki kadar yaygın bir hukuki veya toplumsal tanıma sahip olmasa da, boşanma veya ayrılık süreçlerinde ebeveynler arasında yaşanan çekişmelerde çocukların araç olarak kullanılması, kaçırılması veya ne yazık ki en acı şekilde öldürülmesi vakalarına rastlanmaktadır. Bu durum, çocukların yüksek yararının korunmasının ve ebeveynler arası anlaşmazlıklarda çocukların güvenliğinin sağlanmasının küresel bir sorun olduğunu göstermektedir. Anna ve Olivia vakası, bu tür trajedilerin önlenmesi için uluslararası düzeyde farkındalık ve işbirliğinin önemini bir kez daha vurgulamıştır.
Toplumsal Etki ve Farkındalık
Anna ve Olivia'nın trajik hikayesi, İspanya'da "vekâleten şiddet" konusundaki toplumsal bilinci kökten değiştirdi. Daha önce belki de yeterince anlaşılmayan veya göz ardı edilen bu şiddet türü, bu vaka sayesinde ulusal gündemin en üst sıralarına yerleşti. Medya, sivil toplum kuruluşları ve siyasetçiler, bu konuyu daha fazla tartışmaya, farkındalık kampanyaları düzenlemeye ve yasal düzenlemeleri gözden geçirmeye başladı. Annenin yaşadığı tarifsiz acı, binlerce kadının kendi deneyimleriyle empati kurmasına ve benzer tehditler altında yaşayan ailelerin sesini duyurmasına vesile oldu.
Bu vakanın ardından, İspanya'da aile içi şiddet ve çocuk koruma yasalarında önemli değişiklikler yapılması yönünde güçlü bir kamuoyu baskısı oluştu. Özellikle, şiddet uygulayan ebeveynlerin çocuklarıyla görüşme haklarının kısıtlanması veya tamamen kaldırılması gibi önlemler daha sık gündeme gelmeye başladı. Beatriz Zimmerman, kızlarının anısını yaşatmak ve benzer trajedilerin bir daha yaşanmaması için aktif bir mücadeleci haline geldi. Onun çabaları ve Anna ile Olivia'nın hikayesi, çocukların en savunmasız kurbanlar olduğu ve onların korunmasının toplumun en temel sorumluluğu olduğu gerçeğini İspanyol toplumunun derinliklerine kazıdı. Bu vaka, şiddetin her türlüsüne karşı sıfır tolerans ilkesinin benimsenmesi ve çocukların güvenliğinin her şeyin üzerinde tutulması gerektiğini bir kez daha hatırlatan acı bir ders oldu.
