İspanya'nın kültürel miras alanındaki en uzun soluklu ve tartışmalı davalarından biri olan Sijena Manastırı fresklerinin iadesi sürecinde yeni bir gelişme yaşandı. Barselona'daki Museu Nacional d'Art de Catalunya (MNAC - Katalonya Ulusal Sanat Müzesi), Huesca (Hueksa) mahkemesinin, söz konusu duvar resimlerinin 56 hafta içinde orijinal yerleri olan Santa María de Sijena Manastırı'na iade edilmesi yönündeki kararına itiraz etti. MNAC, bu kararın teknik olarak uygulanamaz olduğunu ve eserlerin geri dönülmez şekilde zarar görme riski taşıdığını savunarak, mahkemenin kendi sundukları uzman raporlarını tamamen göz ardı ettiğini öne sürdü.
Çarşamba günü sunulan ve İspanyol basınına yansıyan itiraz dilekçesinde MNAC, mahkemenin kararının, müzenin sunduğu tüm bilirkişi raporlarını "kesinlikle ve hiçbir değerlendirme yapmaksızın" yok saydığını belirtti. Müze yönetimi, bu durumun savunma için ilgili kanıtları kullanma temel hakkını ihlal ettiğini vurguladı. MNAC, eserlerin korunmasına ilişkin bir teknik rapor, üç bilirkişi raporu ve uluslararası bir kuruluş olan ICCROM'dan (Uluslararası Kültürel Varlıkları Koruma ve Restorasyon Çalışmaları Merkezi) alınan bir rapor da dahil olmak üzere kapsamlı kanıtlar sunduğunu hatırlattı. Bu raporlar, eserlerin taşınmasının teknik olarak imkansız olduğunu ve büyük riskler taşıdığını bilimsel verilerle ortaya koymayı amaçlıyordu.
MNAC, mahkemenin bu bilirkişi raporlarını "görmezden geldiğini, küçümsediğini ve sanki hiç yokmuş gibi davrandığını" eleştirdi. Müze, kararı yerine getirme konusunda istekli olduğunu ancak "belirtilen telafisi mümkün olmayan hasarlara yol açmadan 'nasıl' yapılacağını bilmediğini" ifade etti. Bu teknik imkansızlık nedeniyle MNAC, eserlerin taşınmasıyla ilgili riskleri değerlendirecek ve uzmanlar aracılığıyla bir teknik proje hazırlayacaklarını bildirdi. Ayrıca, müze tarafından önerilen uzman Rosa Maria Gasol'un ifadelerinin mahkeme tarafından "yanlış anlaşıldığını" da dilekçesinde belirtti.
Sijena Freskleri Davasının Arka Planı ve Bölgesel Gerilim
Sijena Manastırı freskleri davası, İspanya'nın özerk bölgeleri Katalonya ve Aragón arasında onlarca yıldır süregelen kültürel miras çekişmesinin yalnızca bir parçasıdır. Bu eserlerin hikayesi, 1936-1939 İspanya İç Savaşı'na kadar uzanır. Savaş sırasında, tarihi Santa María de Sijena Manastırı ciddi hasar görmüş ve buradaki değerli freskler, yıkımdan kurtarılmak amacıyla Barselona'ya, o zamanki Katalonya özerk yönetimi tarafından taşınmıştır. MNAC, bu eserlerin o dönemde koruma amaçlı olarak getirildiğini ve müzede yıllar süren titiz restorasyon çalışmalarıyla hayata döndürüldüğünü savunmaktadır.
Ancak Aragón Özerk Yönetimi, eserlerin yasa dışı yollarla Katalonya'ya götürüldüğünü ve manastırın orijinal mülkiyetine ait olduğunu iddia ederek uzun yıllardır hukuki mücadele vermektedir. Bu dava, sadece fresklerle sınırlı kalmamış, Lleida (Leyda) Müzesi'nde bulunan Sijena'dan diğer sanat eserleri için de benzer hukuki süreçler yaşanmıştır. Huesca mahkemesi, bu uzun soluklu davada defalarca Aragón lehine kararlar vermiş, ancak Katalan hükümeti ve MNAC, eserlerin taşınmasının geri dönülmez zararlara yol açacağı gerekçesiyle bu kararlara karşı direnç göstermiştir. Bu durum, İspanya'daki bölgesel kimliklerin ve kültürel mirasın aidiyeti konusundaki hassasiyetlerin ne denli derin olduğunu gözler önüne sermektedir.
Uzman Komisyonu Talebi ve Hükümetler Arası Tartışma
MNAC, mahkemenin, davanın tüm taraflarının mutabık kalmasına rağmen bağımsız bir uzman komisyonu kurulmasını emretmemesini eleştirdi. Müze, mahkemenin bu konuyu tarafların "sadece iradesine" bırakmasının, "anayasal olarak kendisine düşen görevleri yerine getirmemesi" anlamına geldiğini savundu. MNAC, daha önce tarafların bir uzman komitesi kurmaya çalıştığını ancak bu girişimin sonuçsuz kaldığını hatırlatarak, mahkemenin bu konuda inisiyatif alması gerektiğini vurguladı. Ayrıca, fresklerin nereye yerleştirileceğinin kesin olarak belirlenmesi için Aragón Hükümeti ile işbirliği yapılması gerektiğini de belirtti.
Öte yandan, Aragón Hükümeti, İspanya merkezi hükümetini Sijena freskleri davasının uygulanmasını "engellemekle" suçladı. Aragón Kültür Genel Direktörü Pedro Olloqui, İspanya Kültür Bakanı Ernest Urtasun'un (Sumar partisinden, PSOE ile koalisyon hükümetinde) Kongre'deki açıklamalarına tepki gösterdi. Bakan Urtasun, fresklerin kırılganlığı ve taşınma riski konusunda uyarıda bulunan "teknik uzmanların görüşlerini göz ardı eden bir kararı paylaşmadığını" belirtmişti. Olloqui'ye göre, Bakan Urtasun'un bu açıklamaları, Katalan hükümetinden "siyasi çıkar" elde etme çabasını ortaya koymaktadır. Aragón hükümeti, 56 haftalık transfer sürecini "haksız gecikmeler" olmaması için yakından takip edeceklerini ve herhangi bir ihlal durumunda Huesca 2 numaralı mahkemeye bildireceklerini, böylece kararın "zorunlu icrasını" sağlayacaklarını ifade etti. Olloqui, bakanın aksine, çeşitli kurumlardan uzmanların, MNAC'tan gelenler de dahil olmak üzere, taşınmanın miras için "istisnai bir risk" oluşturmadan yapılabileceğini doğruladığını iddia etti.
Bu karmaşık hukuki ve kültürel mücadele, İspanya'daki kültürel mirasın korunması, bölgesel özerkliklerin sınırları ve siyasi çıkar çatışmaları arasındaki ince dengeyi bir kez daha gözler önüne sermektedir. MNAC'ın itirazının nasıl sonuçlanacağı ve Sijena fresklerinin geleceği, İspanya'nın kültürel ve siyasi gündeminde yakından takip edilmeye devam edecektir.
