İspanya siyaset sahnesi, 23 Temmuz genel seçimlerinin ardından bir kez daha kilitlenmiş durumda. Katalan bağımsızlık yanlısı parti Junts per Catalunya (Junts) Genel Sekreteri Jordi Turull, İspanya Başbakanı ve İspanya Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) lideri Pedro Sánchez'e yeni hükümet kurma sürecinde destek vermeyeceklerini kesin bir dille açıkladı. Turull, TV3 kanalına verdiği röportajda, Sánchez ile geçmişteki olumsuz deneyimlere atıfta bulunarak, "Pedro Sánchez'e güvenoyu vermeyeceğiz, çünkü bu kişiden çok yandık" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Junts'un Temsilciler Meclisi'ndeki (Congreso de los Diputados) lideri Miriam Nogueras'ın bir gün önce Halk Partisi (PP) ve aşırı sağcı Vox partisi koalisyonuna kapıyı tamamen kapatmasının ardından geldi ve İspanya'daki siyasi düğümü daha da karmaşık hale getirdi.
Turull, özellikle önceki yasama döneminde PSOE ile Junts arasında yapılan ve Katalonya'nın siyasi geleceğine ilişkin diyalogları öngören "Brüksel Anlaşması"na değindi. Bu anlaşmanın "tarihi terimlerle önemli bir anlaşma" olduğunu kabul eden Turull, ancak uygulamada sürekli gecikmeler ve bahanelerle karşılaştıklarını belirtti. "Bir soğan değilse bir sarımsak bahane ediliyor, her şey sürekli erteleniyordu" sözleriyle Sánchez hükümetine olan güvenlerinin azaldığını vurguladı. Junts'un bu net duruşu, hem sağ hem de sol blokların mutlak çoğunluğu elde edemediği bir parlamentoda, Katalan partilerin "kral yapıcı" rolünün ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Junts'un bu kararı, İspanya'da yeni bir hükümet kurma çabalarını daha da zorlaştırıyor. Sánchez'in liderliğindeki sol blokun, mutlak çoğunluk olan 176 sandalyeye ulaşabilmesi için Junts'un 7 milletvekilinin desteğine ihtiyacı var. Junts'un bu ret kararı, Sánchez'in ya diğer küçük partilerden ek destek bulmasını ya da Katalan bağımsızlıkçıların taleplerini çok daha fazla karşılayacak yeni bir pazarlık masası kurmasını gerektirecek. Aksi takdirde, İspanya'nın birkaç ay içinde yeniden sandık başına gitme ihtimali oldukça güçleniyor.
Siyasi Çıkmazın Arka Planı ve Junts'un Kritik Rolü
İspanya, 23 Temmuz 2023'te yapılan genel seçimlerin ardından siyasi bir çıkmazın içine sürüklendi. Seçim sonuçlarına göre, ne mevcut Başbakan Pedro Sánchez liderliğindeki Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) ve müttefikleri, ne de sağcı Halk Partisi (PP) ve aşırı sağcı Vox partisinin oluşturduğu blok tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşabildi. Bu durum, Katalonya ve Bask Bölgesi gibi özerk bölgelerin milliyetçi ve bağımsızlık yanlısı partilerini "kral yapıcı" konumuna getirdi. Özellikle Katalan bağımsızlık hareketinin önde gelen partilerinden Junts per Catalunya (Junts), elindeki 7 milletvekiliyle kilit bir rol oynamaya başladı.
Junts, eski Katalonya Bölgesel Hükümeti (Generalitat de Catalunya) Başkanı Carles Puigdemont tarafından kurulan ve Katalonya'nın İspanya'dan bağımsızlığını savunan bir siyasi oluşum. Partinin temel talepleri arasında, 2017'deki bağımsızlık referandumu sonrası yargılanan ve sürgüne gönderilen Katalan liderler için genel af çıkarılması, Katalonya'da yeni bir bağımsızlık referandumu yapılması ve Katalonya'ya daha fazla özerklik ve mali imkan tanınması bulunuyor. Bu talepler, İspanyol anayasasının bütünlüğünü savunan ve Katalonya'nın bağımsızlığına karşı çıkan merkezi hükümetler için her zaman kırmızı çizgi olmuştur. Ancak mevcut siyasi denklemde, Junts'un desteği olmadan hükümet kurmak neredeyse imkansız hale gelmiştir.
Brüksel Anlaşması'nın Gölgesinde Güven Kaybı
Jordi Turull'un Sánchez'e yönelik güvensizliğinin temelinde, PSOE ile Junts arasında önceki yasama döneminde yapılan ve kamuoyunda "Brüksel Anlaşması" olarak bilinen mutabakatın uygulanmasındaki sorunlar yatıyor. Bu anlaşma, Sánchez'in 2019'daki güvenoyu oylamasında Junts'un çekimser kalması karşılığında, Katalonya'nın siyasi geleceği üzerine bir diyalog masası kurulmasını ve Katalan bağımsızlık hareketinin taleplerinin görüşülmesini öngörüyordu. Anlaşma, Katalonya'daki siyasi gerilimi azaltmayı ve diyalog yoluyla çözüm bulmayı hedefliyordu. Ancak Turull'un ifadeleri, Junts'un bu anlaşmanın vaatlerinin yerine getirilmediği ve sürecin sürekli olarak engellendiği yönündeki derin hayal kırıklığını ortaya koyuyor.
Junts'a göre, Sánchez hükümeti, Katalan bağımsızlıkçıların taleplerini karşılamakta yavaş davrandı veya bazı vaatlerini yerine getirmedi. Bu durum, Katalan seçmenler arasında ve Junts içinde Sánchez'e yönelik güveni ciddi şekilde zedeledi. Katalan bağımsızlıkçıları, Madrid'deki merkezi hükümetin kendilerine yönelik politikalarının samimiyetini sorguluyor ve geçmişteki tecrübelerin ışığında, yeni bir anlaşmaya varmadan önce çok daha somut güvenceler talep ediyorlar. Turull'un "çok yandık" ifadesi, bu güven eksikliğinin ve geçmişteki hayal kırıklıklarının bir özeti niteliğinde.
İspanya Siyasetinde Gelecek Senaryoları
Junts'un Pedro Sánchez'e destek vermeyeceğini açıklaması, İspanya siyasetini belirsizliğe sürükleyen önemli bir gelişmedir. Bu durum, Sánchez'in yeni bir hükümet kurma şansını ciddi şekilde zayıflatmaktadır. Önümüzdeki dönemde birkaç olası senaryo gündeme gelebilir. İlk senaryo, Sánchez'in Junts'u ikna etmek için daha cüretkar tavizler vermeye çalışmasıdır. Bu tavizler, genel af yasasının kapsamının genişletilmesi veya Katalonya'da yeni bir referandumun yasal zeminini araştırma sözü gibi, İspanya'nın anayasal yapısını zorlayabilecek adımlar olabilir. Ancak bu tür bir adım, İspanya'nın geri kalanında ve kendi partisi içinde ciddi tepkilere yol açabilir.
İkinci bir senaryo, Sánchez'in Junts dışındaki diğer küçük bölgesel partilerin desteğini artırarak yeterli çoğunluğu sağlamaya çalışmasıdır. Ancak bu da oldukça zorlu bir süreç olacaktır, çünkü mevcut parlamentoda her bir milletvekilinin değeri altın kadar önemlidir. Üçüncü ve belki de en muhtemel senaryo ise, Sánchez'in yeterli desteği bulamaması halinde İspanya'nın yeniden genel seçimlere gitmesidir. Bu durum, ülkeyi aylarca sürecek bir siyasi belirsizliğe sürükleyecek ve ekonomik istikrarsızlık riskini artıracaktır. Junts'un bu kararı, Katalan bağımsızlık hareketinin İspanya siyaseti üzerindeki etkisinin ne kadar büyük olduğunu bir kez daha kanıtlamış ve Madrid'deki siyasi elitleri zorlu bir karar alma sürecine itmiştir.
