İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Avrupa Birliği'nin (AB) göçmen krizlerine yönelik bazı üye devletlerin sergilediği tepkilerden duyduğu "derin endişeyi" dile getiren önemli bir mektubu Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa'ya gönderdi. Cumartesi günü iletilen bu mektupta Sánchez, özellikle İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk şehri Ceuta (Septe) ile ilgili yaşanan krizde ortaya çıkan "bencil, kutuplaştırıcı ve hukuka aykırı" yaklaşımları sert bir dille eleştirdi. Sánchez, AB'nin bu tür tepkilere izin vermemesi gerektiğini vurgulayarak, ortak bir Avrupa yanıtı geliştirmek amacıyla acil bir İçişleri Bakanları video konferansı toplanması çağrısında bulundu. Bu çağrı, dış sınırların güvenliğinin tüm üye devletlerin ortak sorumluluğu olduğu ilkesini yeniden teyit etmeyi amaçlıyor.
Başbakan Sánchez, mektubunda bazı Avrupa hükümetlerinin sergilediği tepkilerin "oldukça eşitsiz" olduğunu belirtti. Çoğu ülkenin İspanya'ya destek ve dayanışma ifade ederken, bazılarının İspanya'yı hedef alarak Schengen bölgesinden geçici olarak çıkarılmasını talep ettiğini ifade etti. Sánchez'e göre, bu tür bir tutum önyargılardan, dezenformasyondan, bilgisizlikten veya siyasi çıkarlardan kaynaklanmakta ve sadece Avrupa hukukuna, uluslararası insancıl hukuka ve AB'yi birleştiren dayanışma ilkelerine aykırı olmakla kalmıyor, aynı zamanda Avrupa'nın uzun vadeli çıkarlarına ve en temel sağduyuya da ters düşüyor. Zira Ceuta, Schengen bölgesinin bir parçası değil ve geri gönderilmesi gereken düzensiz göçmenlerin sayısı oldukça az. Ayrıca, AB Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı Frontex verilerine göre, İspanya'nın dış sınırları, Avrupa Birliği'nin en az geçirgen sınırlarından biri olarak kabul ediliyor; örneğin, 2021-2026 yılları arasında İtalya'da kaydedilen düzensiz giriş sayısının yarısı kadar bir giriş söz konusu.
İspanya'nın bu mektubu göndermesindeki temel motivasyonlardan biri, İtalya'nın Ceuta krizi sonrasında İspanya ile olan Schengen anlaşmasını askıya alması kararıydı. Bu karar, İspanya'da büyük şaşkınlık ve tepkiyle karşılanmış, Barselona (Barcelona) gibi büyük şehirlerdeki havalimanlarında da yolcular arasında belirsizliğe yol açmıştı. İtalya'nın bu adımı, AB içindeki serbest dolaşım ilkesinin temelini oluşturan Schengen Anlaşması'nın ruhuna aykırı olarak değerlendirildi. Sánchez, bu tür tek taraflı kararların AB'nin bütünlüğüne zarar verdiğini ve göç gibi ortak sorunlara karşı birleşik bir cephe oluşturulmasını engellediğini savundu. İspanya, Kuzey Afrika ile coğrafi yakınlığı nedeniyle uzun yıllardır düzensiz göçün önemli bir rotası olmuş, ancak AB'den yeterli dayanışmayı göremediği eleştirisini dile getirmişti.
Ceuta Krizi ve Avrupa'nın Göçmen Sınavı
Ceuta krizi, 2021 yılının Mayıs ayında, Fas'ın sınır kontrollerini gevşetmesiyle binlerce düzensiz göçmenin, aralarında çok sayıda refakatsiz çocuğun da bulunduğu, İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk şehri Ceuta'ya akın etmesiyle patlak verdi. Bu durum, İspanya ile Fas arasında Batı Sahra anlaşmazlığı üzerinden yaşanan diplomatik gerilimin bir yansıması olarak görüldü ve İspanya'nın sınır güvenliği kapasitesini zorladı. İspanya, bu süreçte AB'den somut destek beklerken, bazı ülkelerin eleştirel ve hatta dışlayıcı yaklaşımları, AB'nin ortak göç politikalarındaki derin çatlakları bir kez daha gözler önüne serdi. Ceuta'ya o dönemde 10.000'den fazla göçmen giriş yapmış, bu durum İspanyol otoritelerini hem insani hem de güvenlik açısından büyük bir sınavla karşı karşıya bırakmıştı.
Schengen Anlaşması, AB üyesi ülkeler arasında pasaport kontrollerini kaldırarak serbest dolaşımı sağlayan bir temel taşıdır. Ancak son yıllarda yaşanan göçmen krizleri, terör tehditleri ve pandemi gibi olaylar, bazı üye ülkelerin bu anlaşmayı geçici olarak askıya almasına neden olmuştur. İtalya'nın İspanya'ya yönelik bu kararı, Schengen'in geleceği ve AB'nin iç sınır kontrollerine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Uzmanlar, bu tür tek taraflı adımların AB'nin temel ilkelerine zarar verdiğini ve üye ülkeler arasındaki güveni aşındırdığını belirtiyor. İspanya'nın Frontex verilerine dayanarak kendi sınır güvenliği çabalarını vurgulaması, AB içindeki "dayanışma eksikliği" söylemini güçlendirmektedir. Türkiye de benzer şekilde, Suriye ve diğer bölgelerden gelen milyonlarca göçmene ev sahipliği yaparken, AB'den beklediği mali ve siyasi desteği alamadığı eleştirisini sıkça dile getirmektedir. Bu durum, AB'nin dış sınırlarını koruma yükünün neden bazı üye devletler üzerinde orantısız bir şekilde kaldığına dair küresel bir tartışmanın parçasıdır.
Avrupa'nın Ortak Geleceği ve Göç Politikaları
Pedro Sánchez'in mektubu, AB'nin göçmen krizlerine karşı daha tutarlı ve dayanışmacı bir yaklaşım benimsemesi gerektiğine dair güçlü bir uyarı niteliği taşıyor. İspanya, Kuzey Afrika'dan gelen göçmen akınlarına karşı Avrupa'nın güney kapılarından biri olarak kritik bir rol oynamaktadır. Sánchez, mektubunda, göçmen akınlarının sadece İspanya'nın değil, tüm Avrupa'nın ortak bir sorunu olduğunu ve bu soruna karşı "bencil" ulusal tepkiler yerine, AB'nin temel değerleri olan dayanışma ve ortak sorumluluk ilkeleri doğrultusunda hareket edilmesi gerektiğini vurguladı.
Bu çağrı, AB'nin göç ve iltica politikalarını yeniden gözden geçirme çabalarıyla da örtüşmektedir. Uzun süredir devam eden Dublin Yönetmeliği'nin reformu ve yeni bir Göç ve İltica Paktı oluşturma girişimleri, üye devletler arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle yavaş ilerlemektedir. Sánchez'in talebiyle toplanacak İçişleri Bakanları toplantısı, bu konudaki tıkanıklığı aşmak ve daha adil bir yük paylaşımı mekanizması oluşturmak için yeni bir fırsat sunabilir. Aksi takdirde, uzmanlar, Avrupa'da popülist ve milliyetçi söylemlerin güçlenmeye devam edeceğini ve AB'nin bir bütün olarak dış tehditlere karşı zayıflayacağını öngörmektedirler. İspanya'nın bu çıkışı, Avrupa'nın gelecekteki göçmen politikalarının şekillenmesinde önemli bir dönüm noktası olabilir.
