Geçtiğimiz günlerde aramızdan ayrılan Katalan eğitimci ve akademisyen Salomó Marquès (1942-2026), 1989 yılında Revista de Girona dergisinde yayımlanan "Excursionisme, escoltisme i renovació pedagògica" (Doğa Yürüyüşleri, İzcilik ve Pedagojik Yenilenme) başlıklı makalesiyle eğitim dünyasına önemli bir miras bırakmıştır. Bu makale, Marquès'in pedagojik düşüncesinin temel taşlarından birini oluşturmakla kalmamış, aynı zamanda Katalonya (Catalunya) bölgesindeki eğitim reformu tartışmalarına da ışık tutmuştur. Marquès, yaşamı boyunca doğa ile iç içe öğrenmeyi, izcilik hareketinin değerlerini ve yenilikçi pedagojik yaklaşımları savunarak, öğrencilerin sadece akademik değil, aynı zamanda sosyal ve kişisel gelişimlerine de odaklanan bir eğitim anlayışının öncüsü olmuştur.
Eğitim bilimleri alanında Barselona Özerk Üniversitesi'nden (UAB - Universitat Autònoma de Barcelona) lisans derecesi alan Marquès, Jirona Üniversitesi'nin (Universitat de Girona) 1991'deki kuruluş sürecinde aktif rol oynamış ve pedagoji bölümünün dekanı olarak görev yapmıştır. Akademik kariyeri boyunca, Katalanca Konuşulan Ülkeler Eğitim Tarihi Derneği'nin (Societat d’Història de l’Educació dels Països de Llengua Catalana) başkanlığını yürütmüş ve Katalan ulusal akademisi olan Institut d’Estudis Catalans (IEC) bünyesinde aktif olarak çalışmalarına devam etmiştir. Ayrıca, kültürel azınlıklarla araştırma ve eylem grubu (Grup de Recerca i Actuació amb Minories Culturals) adlı bir sivil toplum kuruluşunda yeni gelen kişilere destek vererek sosyal sorumluluk bilincini de daima yüksek tutmuştur. Marquès'in bu çok yönlü kişiliği, onun eğitim felsefesinin sadece teorik değil, aynı zamanda pratik ve toplumsal bir temele oturduğunu göstermektedir.
Doğa, İzcilik ve Eğitimdeki Yenilenme Felsefesi
Salomó Marquès'in 1989 tarihli makalesinin temelini oluşturan "doğa yürüyüşleri" (excursionisme) ve "izcilik" (escoltisme) kavramları, onun için sadece boş zaman aktiviteleri değil, aynı zamanda güçlü pedagojik araçlardı. Marquès, doğada geçirilen zamanın, çocukların ve gençlerin problem çözme becerilerini geliştirdiğine, takım çalışmasına yatkınlıklarını artırdığına ve çevre bilinci edinmelerine yardımcı olduğuna inanıyordu. İzcilik hareketi ise, disiplin, sorumluluk, liderlik ve topluma hizmet gibi değerleri aşılayarak karakter gelişiminde kritik bir rol oynamaktaydı. Bu yaklaşımlar, geleneksel sınıf içi eğitimin sınırlarını aşarak, öğrenmeyi gerçek hayat deneyimleriyle birleştiren "pedagojik yenilenme" (renovació pedagògica) hareketinin önemli bir parçasıydı.
Katalonya'da ve genel olarak İspanya'da 20. yüzyılın başlarından itibaren etkili olan bu tür progresif eğitim akımları, özellikle Franco rejiminin sona ermesiyle birlikte yeniden canlanmıştır. Marquès gibi eğitimciler, otoriter eğitimin yerine katılımcı, öğrenci merkezli ve deneyimsel bir modeli benimsemişlerdir. Bu dönemde, okulların sadece bilgi aktaran kurumlar olmaktan çıkıp, öğrencilerin eleştirel düşünme, empati ve sosyal sorumluluk gibi becerileri kazandığı yaşam alanlarına dönüşmesi hedeflenmiştir. Doğa ve izcilik faaliyetleri, bu hedeflere ulaşmada somut birer yöntem sunarak, öğrencilerin özgüvenlerini artırmalarına ve kendi potansiyellerini keşfetmelerine olanak tanımıştır.
Marquès'in Mirası ve Günümüzdeki Etkileri
Salomó Marquès'in eğitim felsefesi, günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Özellikle 21. yüzyıl becerileri olarak tanımlanan yaratıcılık, işbirliği, eleştirel düşünme ve iletişim gibi yetkinlikler, Marquès'in savunduğu deneyimsel öğrenme ve doğa odaklı eğitim yaklaşımlarıyla doğrudan ilişkilidir. Pandemi sürecinde dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte, çocukların doğayla bağının zayıfladığına dair endişeler artmış, bu da açık hava eğitiminin ve izcilik gibi hareketlerin önemini bir kez daha gündeme getirmiştir. Marquès'in çalışmaları, modern eğitim sistemlerinin karşılaştığı bu zorluklara karşı alternatif ve etkili çözümler sunmaya devam etmektedir.
Türkiye'de de benzer şekilde, izcilik hareketleri ve doğa kampları, gençlerin kişisel gelişimine katkıda bulunmayı amaçlayan önemli eğitim dışı faaliyetler arasında yer almaktadır. Marquès'in Katalonya bağlamında ortaya koyduğu bu pedagojik vizyon, farklı kültürel ve coğrafi koşullarda dahi evrensel bir değer taşımaktadır. Onun mirası, eğitimcileri ve politika yapıcıları, çocukların ve gençlerin bütünsel gelişimini destekleyen, doğayla iç içe, deneyimsel ve katılımcı eğitim modellerini araştırmaya ve uygulamaya teşvik etmektedir. Salomó Marquès, sadece bir akademisyen olarak değil, aynı zamanda gelecek nesillerin daha bilinçli, duyarlı ve yetkin bireyler olarak yetişmesi için çabalayan bir vizyoner olarak anılmaya devam edecektir.
