Barselona'da görülen ve 1 Ekim 2017 Katalonya bağımsızlık referandumu sırasındaki polis şiddetinin sembol isimlerinden Roger Español'un davası, geçtiğimiz Perşembe günü mahkeme salonunda yaşanan sıra dışı bir olayla gündeme oturdu. Duruşmada görevli tercümanların Katalanca'dan İspanyolca'ya çeviri yapma konusunda yetersiz kalması, avukatları kendi kendilerini çevirmeye veya doğrudan İspanyolca konuşmaya zorladı. Bu durum, Irídia, Òmnium ve ANC gibi sivil toplum kuruluşları tarafından "dilsel hakların ihlali" olarak nitelendirilerek sert bir şekilde kınandı ve İspanya'daki çok dilli yargı sisteminin işleyişi hakkında ciddi soruları beraberinde getirdi.
Duruşma sırasında, Roger Español'u temsil eden avukatlar, polis memurlarına Katalanca sorular yöneltmek istediklerinde, mahkeme tarafından görevlendirilen iki ayrı tercümanın da soruları doğru bir şekilde İspanyolca'ya aktaramamasıyla karşılaştı. Bu beklenmedik durum karşısında, avukatlar ya kendi sorularını İspanyolca'ya çevirmek zorunda kaldı ya da duruşmanın ilerleyebilmesi için tanıkları doğrudan İspanyolca sorgulamaya yöneldi. Yaşanan bu aksaklık, mahkeme sürecinin verimliliğini düşürmenin yanı sıra, Katalanca'nın resmi bir dil olduğu Katalonya'da (Catalunya) yargı sisteminin dilsel çeşitliliğe ne kadar hazır olduğu konusunda endişeleri artırdı.
Roger Español davası, 1 Ekim 2017'deki referandum sırasında polis müdahalesi sonucu bir gözünü kaybeden Español'un yaşadıklarını mercek altına alıyor. Bu dava, Katalonya'da bağımsızlık yanlısı hareketin önemli sembollerinden biri haline gelmiş ve polis şiddeti iddiaları nedeniyle kamuoyunun yakından takip ettiği bir süreçti. Dolayısıyla, böylesine hassas ve politik bir davada dil bariyerinin ortaya çıkması, olayın ciddiyetini daha da artırdı ve Katalan toplumunda geniş yankı buldu. Sivil toplum kuruluşları, bu durumu sadece bir çeviri hatası olarak değil, aynı zamanda Katalan dilinin ve kültürel kimliğinin yargı sistemi içinde yeterince tanınmadığının bir göstergesi olarak değerlendirdi.
Katalonya'da Dil Hakları ve Yargı Sistemi
İspanya, Anayasası'nda belirtildiği üzere çok dilli bir ülkedir ve Katalanca, İspanyolca ile birlikte Katalonya (Catalunya), Valensiya (Comunitat Valenciana) ve Balear Adaları (Illes Balears) gibi özerk topluluklarda resmi dil statüsüne sahiptir. Bu yasal çerçeve, vatandaşların kamu hizmetlerinde kendi ana dillerini kullanma hakkını güvence altına almaktadır. Mahkeme süreçlerinde de, tarafların kendi dillerini kullanabilmeleri ve adil yargılanma haklarının bir parçası olarak anlaşılır bir şekilde süreci takip edebilmeleri esastır. Bu bağlamda, mahkemelerde tercümanlık hizmetlerinin sağlanması, dilsel çeşitliliğin korunması ve adil yargılamanın temini açısından hayati bir rol oynamaktadır.
Ancak, Roger Español davasında yaşanan olay, bu yasal güvencelerin pratikte her zaman sorunsuz işlemediğini ortaya koymuştur. Tercümanların yeterliliği, özellikle de bölgesel dillerden İspanyolca'ya veya tam tersi yönde çeviri yapma becerileri, zaman zaman tartışma konusu olmaktadır. Bu tür vakalar, tercümanların sadece dil bilgisine değil, aynı zamanda hukuki terminolojiye ve kültürel bağlama da hakim olmasının önemini bir kez daha gözler önüne sermektedir. Tercümanlık hizmetlerinin kalitesi, adaletin tecellisi için vazgeçilmez bir unsurdur ve bu tür aksaklıklar, yargı sürecinin güvenilirliğini zedeleyebilir.
Uluslararası Bağlam ve Türkiye ile Karşılaştırma
Dil haklarının yargı sistemindeki yeri, sadece İspanya'ya özgü bir tartışma değildir; dünya genelinde çok dilli ülkelerde benzer sorunlar yaşanabilmektedir. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Beyannamesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi uluslararası belgeler, adil yargılanma hakkının bir parçası olarak bireylerin anladığı bir dilde yargılanma hakkını güvence altına almaktadır. Bu, gerektiğinde tercümanlık hizmetlerinin devlet tarafından sağlanması yükümlülüğünü de beraberinde getirir.
Türkiye'de de benzer tartışmalar, özellikle Kürtçe gibi bölgesel dillerin mahkemelerde kullanımı konusunda zaman zaman gündeme gelmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda Türkçe resmi dil olarak kabul edilse de, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve diğer ilgili mevzuat, sanıkların ve mağdurların anladığı bir dilde ifade verme ve yargılama sürecini takip etme hakkını güvence altına almaktadır. Bu kapsamda, Kürtçe konuşan bireyler için mahkemelerde tercüman atanması uygulaması bulunmaktadır. Ancak, tıpkı İspanya'da olduğu gibi, Türkiye'de de tercümanların yeterliliği, hukuki terminolojiye hakimiyeti ve çevirilerin doğruluğu zaman zaman tartışma konusu olabilmekte, bu da yargılamaların uzamasına veya hak ihlali iddialarına yol açabilmektedir. Bu durum, çok dilli toplumlarda adalet sistemlerinin dilsel çeşitliliğe uyum sağlama zorluğunun evrensel bir örneklemini sunmaktadır.
Roger Español davasındaki tercüme krizi, İspanya'daki dil hakları tartışmalarını yeniden alevlendirmiş ve Katalonya'daki yargı sisteminin çok dilli gerçekliğe ne kadar uyumlu olduğu konusunda ciddi soruları gündeme getirmiştir. Bu olay, sadece yargılamanın gidişatını etkilemekle kalmayıp, aynı zamanda Katalan kimliği ve dilinin kamusal alandaki tanınırlığına dair süregelen siyasi ve sosyal gerilimleri de yansıtmaktadır. Gelecekte, bu tür aksaklıkların önüne geçmek için tercümanların eğitimi ve sertifikasyonu süreçlerinin daha sıkı denetlenmesi, hukuki terminolojiye hakimiyetlerinin artırılması ve çok dilli yargılama süreçlerine yönelik daha kapsamlı politikaların geliştirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, dilsel engeller, adil yargılanma hakkını zedeleyerek toplumsal güveni sarsmaya devam edecektir.
