Barselona yakınlarındaki Gelida'da yaşanan ve bir stajyer makinistin hayatını kaybettiği, 37 kişinin de yaralandığı trajik demiryolu kazasının üzerinden altı ay geçti. Bu elim olay, yılın başındaki Harry Fırtınası'nın ciddi etkileri ve yıllarca süren bakım eksiklikleri nedeniyle Rodalies (Katalonya Bölgesel Tren Hizmetleri) altyapısının durumunun gözden geçirilmesine yol açan derin bir krizi tetiklemişti. Altı ay sonra, ağdaki sorunlar tamamen ortadan kalkmamış olsa da, en kötü dönem geride bırakılmış durumda. Katalan Hükümeti (Govern) Sözcüsü Sílvia Paneque, "çok çaba sarf edilmesinin" ardından demiryolu hizmetinin "aşamalı iyileşme" yönünde ilerlediğini, ancak daha fazla güvenilirlik ve dakiklik sağlamak için "yapılacak çok iş olduğunu" belirtti.
Consell Executiu (Katalonya Yürütme Konseyi) sonrası düzenlediği basın toplantısında Rodalies'in mevcut durumu hakkında yöneltilen soruları yanıtlayan Paneque, "acil durum" aşamasının aşıldığını açıkladı. Ulaştırma ve Sürdürülebilir Hareketlilik Bakanlığı (Ministerio de Transportes y Movilidad Sostenible) ile Adif (İspanyol Demiryolu Altyapı Yöneticisi) tarafından yamaçların, siperlerin ve yılın başında yaşanan krizle eksikliği ortaya çıkan diğer unsurların bakımı için kaynakların seferber edildiğini vurguladı. Bu adımlar, geçmişteki yatırımsızlık dönemlerinin telafisi niteliğinde olup, altyapının direncini artırmayı hedefliyor.
Yıllarca süren "yatırımsızlığı" düzelten bu kapsamlı çalışmalara rağmen, Katalan demiryolu ağı hala 183 bölümde hız sınırlamalarıyla karşı karşıya. ACN haber ajansının eriştiği Adif'in son haftalık kısıtlama belgesine göre, bu durum 163 kilometrelik bir demiryolu hattını etkiliyor. Veriler, durumun normalleşmekten uzak olduğunu gösteriyor; zira kazadan kısa bir süre önce hız kısıtlamaları yaklaşık doksan noktayı, yani mevcut durumun yarısını etkiliyordu. Bu sürekli kısıtlamalar, yolculuk sürelerinin uzamasına ve hizmetin genel güvenilirliğinin azalmasına neden olarak günlük hayatı olumsuz etkiliyor.
Demiryolu bakımına yönelik bu yoğun çabalara rağmen hizmetin neden hala önemli ölçüde iyileşmediğinin ana nedenlerinden biri, bakır kablo hırsızlıklarındaki artış. Sözcü Paneque'nin de dikkat çektiği bu sorun, hizmeti "çok ciddi şekilde" etkileyen "çok büyük bir problem" olarak öne çıkıyor. Nitekim, Salı günü Plana-Picamoixons ile Lleida-Pirineus istasyonları arasında yaşanan bir hırsızlık olayının küçük bir yangına ve R13 ile R14 hatlarında aksaklıklara yol açtığını aktardı. Bu tür olaylar sadece gecikmelere neden olmakla kalmıyor, aynı zamanda demiryolu güvenliğini de tehlikeye atıyor.
Altyapı Krizi ve Rodalies'in Tarihsel Arka Planı
Rodalies, Barselona ve çevresindeki Katalonya (Catalunya) bölgesinde milyonlarca insan için hayati bir toplu taşıma aracıdır. Günlük işe gidiş gelişlerde, eğitimde ve sosyal yaşamda kilit bir rol oynar. Ancak Rodalies ağının sorunları yeni değildir; yıllardır süregelen altyapı yetersizlikleri ve bakım eksiklikleri, sık sık gecikmelere ve arızalara yol açmaktadır. Bu durumun temelinde, merkezi İspanyol hükümeti (Madrid) ile Katalan özerk hükümeti (Generalitat) arasındaki yetki ve finansman tartışmaları yatmaktadır. Generalitat, Rodalies'in yönetiminin ve finansmanının tamamen kendisine devredilmesini talep ederken, merkezi hükümet altyapının büyük kısmının Adif'in sorumluluğunda olduğunu savunmaktadır.
Gelida kazası, bu kronik sorunların trajik bir sonucu olarak görüldü. Kazaya doğrudan etki eden Harry Fırtınası, zaten yetersiz bakıma sahip olan altyapının ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne serdi. Fırtınanın neden olduğu toprak kaymaları ve hasarlar, demiryolu ağının bazı kısımlarını kullanılamaz hale getirmiş ve onarım çalışmaları aylarca sürmüştü. Bu süreç, Rodalies'in sadece teknik bir sorun değil, aynı zamanda siyasi ve idari bir sorun olduğunu da kanıtladı. İspanya'daki demiryolu altyapısının genel yaşlılığı ve modernizasyon ihtiyacı, bu tür olayların tekrarlanma riskini artırmaktadır.
Bakır Hırsızlığına Karşı Mücadele ve Gelecek Adımlar
Bakır hırsızlığı, Rodalies ağının karşılaştığı en acil ve yıkıcı sorunlardan biri haline geldi. Bu sorunun büyüklüğünü ortaya koymak gerekirse, İspanya genelinde yılın ilk yarısında demiryolu ağında kaydedilen 409 kablo hırsızlığı şikayetinin %40'ı Katalonya'da yoğunlaşıyor ki bu oran, önceki döneme göre iki katına çıkmış durumda. Bakırın yüksek piyasa değeri, organize suç çeteleri için cazip bir hedef oluşturuyor. Bu hırsızlıklar sadece ekonomik kayıplara yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda demiryolu sinyalizasyon sistemlerini bozarak tren seferlerinde uzun süreli gecikmelere, iptallere ve hatta güvenlik risklerine neden oluyor.
Ulaştırma Bakanlığı, bu ciddi sorun karşısında cezaları ağırlaştırmak amacıyla Ceza Kanunu'nda (Código Penal) reform yapmayı düşünüyor. Bu yasal düzenlemelerle, bakır hırsızlığına karışan mafyalara karşı daha caydırıcı önlemler alınması hedefleniyor. Katalan Hükümeti (Generalitat) de, bu sorunu en aza indirmek için Mossos d'Esquadra (Katalan Polisi) ile işbirliği içinde "Pla Metall" (Metal Planı) adı verilen bir güvenlik stratejisini güçlendiriyor. Bu plan kapsamında, hırsızlıkların yoğunlaştığı demiryolu ağının beş kritik noktasında güvenlik birimleri artırılacak, video gözetim kameraları yaygınlaştırılacak ve çevresel bariyerler güçlendirilecek. Bölgesel Yönetim, Konut ve Ekolojik Geçiş Bakanı, "Bakır çalan ve çok ciddi olaylara neden olan mafyaları acımasızca takip edeceğiz" açıklamasında bulundu.
Diğer yandan, R1 hattının Generalitat'a devri konusu da gündemdeki yerini koruyor. Paneque, Eylül ayında yapılacak Karma Ekonomik ve Mali İşler Devlet-Generalitat Komisyonu (CMAEF) toplantısında bu anlaşmanın onaylanması için görüşmelerin "kapanmak üzere" olduğunu belirtti. Bu devir, hat üzerindeki rayların, istasyonların ve diğer malzemelerin değerlemesini içeren envanter çalışmasının tamamlanmasının ardından belirlenecek ekonomik miktarı da içerecek. R1 hattının devri, Rodalies ağının yönetiminde Generalitat'ın yetkilerini artırma yönündeki uzun vadeli hedeflerin önemli bir adımı olarak görülüyor ve gelecekte daha fazla hattın devredilmesinin önünü açabilir. Ancak, asıl zorluk, devir sonrası bu hatların finansmanının ve bakımının sürdürülebilir bir şekilde nasıl sağlanacağı olacaktır.
