Barselona'da yerleşik ve Katalonya'nın en köklü kuruluşlarından biri olan Real Automóvil Club de Cataluña (Katalonya Kraliyet Otomobil Kulübü - RACC) 120. yıl dönümünü kutlarken, kulübün başkanı Josep Mateu, otoyolların sürdürülebilirliği ve modernizasyonu için geçiş ücretlerinin yeniden hayata geçirilmesi gerektiğini savundu. Mateu'nun bu çıkışı, İspanya'da uzun süredir tartışılan otoyol finansmanı modeline dair önemli bir perspektif sunarken, RACC'nin de bir otomobil kulübünden kapsamlı bir mobilite kulübüne evrilme sürecini gözler önüne seriyor. Bu dönüşüm, sadece araç sahiplerine yönelik hizmetlerden ziyade, akıllı şehirler, sürdürülebilir ulaşım ve yeni mobilite çözümlerine odaklanan geniş bir vizyonu işaret ediyor.
Josep Mateu, "Otoyolların bakımı, modernizasyonu ve gelecekteki ihtiyaçlara uygun hale getirilmesi için kaynaklara ihtiyacımız var. Bu kaynakların en adil ve sürdürülebilir yollarından biri de geçiş ücretleridir," ifadelerini kullandı. Bu açıklama, özellikle son yıllarda bazı otoyollardaki geçiş ücretlerinin kaldırılmasıyla devlet bütçesi üzerindeki yükün arttığı ve altyapı yatırımlarının yavaşladığı bir dönemde geldi. Mateu, modern bir otoyol ağının sadece bugünün değil, geleceğin mobilite ihtiyaçlarına da cevap verebilecek şekilde planlanması gerektiğini vurgulayarak, bu vizyonun finansmanının da uzun vadeli ve sağlam temellere dayanması gerektiğini belirtti.
RACC'nin Dönüşümü ve Mobilite Vizyonu
RACC'nin 120 yıllık tarihi, Katalonya'daki ulaşım ve mobilite alışkanlıklarının nasıl değiştiğinin de bir aynası niteliğinde. Kurulduğu dönemde sadece otomobil sahiplerine yönelik yol yardımı ve sigorta gibi hizmetler sunan kulüp, günümüzde elektrikli araç şarj istasyonları, paylaşımlı ulaşım çözümleri, akıllı trafik yönetimi ve bisiklet yolları gibi çok daha geniş bir yelpazede hizmet ve danışmanlık sunan bir "mobilite kulübüne" dönüşmüş durumda. Bu dönüşüm, şehirlerin hızla değişen yapısına, çevresel kaygılara ve teknolojik gelişmelere ayak uydurma zorunluluğunun bir sonucu olarak ortaya çıktı. RACC, artık sadece otomobil kullanıcılarını değil, tüm ulaşım modlarını kullanan bireyleri kapsayan entegre bir mobilite ekosisteminin parçası olmayı hedefliyor.
Mateu'ya göre, bu dönüşümün temelinde sürdürülebilirlik ve verimlilik yatıyor. Kent içi ulaşımda toplu taşıma, bisiklet ve yürümenin teşvik edilmesi, uzun mesafelerde ise modern ve iyi bakılmış otoyolların kritik rol oynaması gerektiği belirtiliyor. Bu bağlamda, geçiş ücretleri sadece bir gelir kapısı değil, aynı zamanda trafik yoğunluğunu yönetme, çevresel etkiyi azaltma ve altyapı kalitesini artırma aracı olarak da görülebilir. RACC'nin bu yaklaşımı, Avrupa Birliği'nin "kirleten öder" prensibi ve sürdürülebilir finansman modelleri arayışıyla da örtüşüyor.
İspanya'da Otoyol Geçiş Ücretleri Tartışması ve Türkiye Bağlantısı
İspanya'da otoyol geçiş ücretleri, uzun yıllardır hem ekonomik hem de siyasi bir tartışma konusu olmuştur. Ülkenin otoyol ağının önemli bir kısmı, geçmişte özel şirketler tarafından işletilen ve ücretli olan yollardan oluşuyordu. Ancak, özellikle 2018-2021 yılları arasında bazı önemli otoyol imtiyaz sözleşmelerinin sona ermesiyle, bu yolların bir kısmı devlet tarafından devralınarak ücretsiz hale getirildi. Bu durum, bir yandan vatandaşların ulaşım maliyetlerini düşürürken, diğer yandan devlet bütçesi üzerinde önemli bir yük oluşturdu ve otoyolların bakım ve modernizasyonu için ayrılan kaynaklarda kısıtlamalara yol açtı. Josep Mateu'nun açıklamaları, tam da bu finansman açığının sürdürülebilir bir şekilde nasıl kapatılabileceği sorusuna odaklanıyor.
Bu tartışma, Türkiye'deki otoyol finansman modelleriyle de benzerlikler gösteriyor. Türkiye'de de özellikle son yıllarda yap-işlet-devret (YİD) modeliyle inşa edilen otoyollar ve köprüler üzerinden geçiş ücretleri alınmaktadır. Bu projelerin birçoğu, döviz bazında verilen geçiş garantileri nedeniyle kamu bütçesi üzerinde tartışmalara yol açsa da, altyapı yatırımlarının finansmanında önemli bir rol oynamaktadır. İspanya'daki gibi, Türkiye'de de otoyolların kalitesi, bakım maliyetleri ve geçiş ücretlerinin adil olup olmadığı konuları kamuoyunda sıkça gündeme gelmektedir. Her iki ülke de, modern ve güvenli bir ulaşım ağına sahip olmanın maliyetini nasıl karşılayacağı konusunda benzer zorluklarla karşı karşıyadır.
Geleceğin Mobilite Modellerinde Geçiş Ücretlerinin Rolü
Josep Mateu'nun geçiş ücretleri çağrısı, sadece mevcut otoyolların bakımıyla sınırlı değil, aynı zamanda geleceğin mobilite modellerini finanse etme vizyonunu da içeriyor. Elektrikli araçların yaygınlaşması, otonom sürüş teknolojileri ve akıllı şehir uygulamaları, ulaşım altyapısında yeni yatırımlar ve adaptasyonlar gerektirecek. Bu yeni nesil altyapılar, sadece asfalt ve köprülerden ibaret olmayacak; aynı zamanda sensörler, iletişim ağları ve şarj istasyonları gibi teknolojik bileşenleri de içerecek. Bu tür yatırımların finanse edilmesi için geleneksel vergi gelirlerinin yeterli olmayabileceği, bu nedenle kullanıcıdan alınan ücretlerin daha adil ve şeffaf bir model sunabileceği düşünülüyor.
Sonuç olarak, RACC Başkanı Josep Mateu'nun açıklamaları, İspanya ve genel olarak Avrupa'da ulaşım altyapısının finansmanına yönelik süregelen tartışmaları yeniden alevlendirecek nitelikte. Geçiş ücretleri, sadece bir maliyet unsuru olarak değil, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirliği teşvik eden, trafik yoğunluğunu yöneten ve altyapının kalitesini garanti eden bir araç olarak da ele alınmalı. Bu yaklaşım, modern ve entegre bir mobilite vizyonunun temel taşlarından biri olarak kabul edilebilirken, siyasi irade ve kamuoyu desteği olmadan hayata geçirilmesi zor bir öneri olmaya devam edecektir. Gelecekteki mobilite çözümlerinin şekillenmesinde, bu tür finansman modellerinin kritik bir rol oynayacağı aşikardır.
