Avrupa Adalet Divanı'nın (TJUE) 16 Temmuz 2024 tarihinde İspanya'daki Af Yasası'nı onaylaması, eski Katalonya (Catalunya) Generalitat Başkanı Carles Puigdemont'un İspanya'ya kesin dönüşü için önemli bir kapı araladı. Sürgündeki liderin iki yıl önceki olaylı "geçici dönüşünün" ardından gelen bu karar, Katalan siyasetinde yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlanıyor. Ancak Puigdemont'un dönüşü, sadece kişisel bir zaferden ibaret değil; aynı zamanda Junts per Catalunya (Katalonya İçin Birlikte) partisinin siyasi geleceği ve Katalonya'daki bağımsızlık yanlısı hareketin dinamikleri üzerinde derin etkiler yaratma potansiyeli taşıyor. İspanya Anayasa Mahkemesi'nin (Tribunal Constitucional) ve Yüksek Mahkeme'nin (Tribunal Supremo) kararları beklenirken, Puigdemont ve çevresi, bu tarihi dönüşün nasıl gerçekleşeceğine dair hazırlıklarını sürdürüyor.
Puigdemont'un dönüşü, kendisini terk ettiği Katalonya'dan çok farklı bir siyasi manzarayla karşı karşıya bırakacak. Zira Generalitat hükümeti artık Sosyalist Parti'den (PSC) Salvador Illa liderliğinde, Cumhuriyetçi Sol Parti (ERC) ve Comuns (Katalonya Ortakları) partilerinin desteğiyle yönetiliyor. Üç yıldır ilk kez bütçeyi onaylamayı başaran bu yeni hükümet, Junts'un desteğine eskisi kadar bağımlı değil, bu da Junts'un Katalan siyaset sahnesindeki etkisini azalttı. Ayrıca, son anketler, aşırı sağcı bağımsızlık yanlısı Aliança Catalana'nın Junts'u geçerek önemli bir yükseliş kaydettiğini gösteriyor, bu da Junts için yerel ve genel seçimler öncesi ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Junts, Puigdemont'un geri dönüşünün partiye yeni bir ivme kazandırarak, hem Aliança Catalana'nın yükselişini durdurmayı hem de yerel meclislerde ve İspanya Parlamentosu'ndaki (Congreso de los Diputados) temsil gücünü korumayı umuyor. Özellikle Madrid'de, Junts'un yedi milletvekilinin Pedro Sánchez liderliğindeki azınlık hükümetinin kararları üzerinde hâlâ belirleyici bir rol oynaması, Puigdemont'un dönüşünün ulusal siyaset üzerindeki etkisini de artırıyor. Af Yasası'nın uygulanmasıyla birlikte Puigdemont'un yasal statüsünün değişmesi, hem Katalonya'da hem de İspanya genelinde siyasi dengeleri yeniden şekillendirecek potansiyele sahip.
Katalan Bağımsızlık Süreci ve Puigdemont'un Sürgünü
Carles Puigdemont'un sürgün hikayesi, 2017 yılında Katalonya'da düzenlenen bağımsızlık referandumu ve ardından gelen tek taraflı bağımsızlık ilanıyla başladı. İspanyol hükümeti bu referandumu yasa dışı ilan etmiş ve Katalan liderlere karşı hukuki süreç başlatmıştı. Puigdemont, tutuklanmaktan kaçınmak amacıyla Belçika'ya giderek "siyasi sürgün" hayatına başladı. İspanyol yargısı, kendisine "isyana teşvik" ve "kamu kaynaklarını kötüye kullanma" gibi ağır suçlamalar yöneltirken, Puigdemont Avrupa Parlamentosu'nda milletvekili seçilerek siyasi mücadelesini uluslararası platforma taşıdı. Bu süreç, Katalan bağımsızlık hareketinin uluslararası alanda görünürlüğünü artırırken, İspanya ile Katalonya arasındaki gerilimi daha da derinleştirdi.
Af Yasası, 2011 ile 2023 yılları arasında Katalan bağımsızlık süreciyle ilgili suçlamalarla karşı karşıya kalan binlerce kişiyi kapsıyor. Bu yasa, Pedro Sánchez'in azınlık hükümetinin kurulmasında Katalan bağımsızlıkçı partilerin (özellikle Junts ve ERC) desteğini almak için yapılan bir siyasi uzlaşı sonucu ortaya çıktı. Ancak yasa, İspanya'da derin kutuplaşmaya yol açtı; sağcı partiler ve bazı yargı organları tarafından hukukun üstünlüğüne bir saldırı olarak nitelendirilirken, bağımsızlık yanlıları tarafından "çatışmayı çözme" ve "siyasi normalleşme" adımı olarak görüldü. TJUE'nin Af Yasası'nı desteklemesi, yasanın Avrupa hukukuna uygunluğu konusunda önemli bir emsal teşkil ediyor.
Puigdemont'un 2024'teki "Geçici Dönüşü" ve Olaylı Kaçışı
8 Ağustos 2024 tarihinde Carles Puigdemont'un Barcelona'ya "geçici" bir dönüş yapacağını duyurması, tüm İspanya'da geniş yankı uyandırdı. Amacı, seçilmiş bir milletvekili olarak Generalitat'ın açılış oturumunda bulunmaktı. Bu açıklama, kamuoyunda Puigdemont'un tutuklanıp tutuklanmayacağına dair büyük spekülasyonlara yol açtı. İspanyol polisi Mossos d'Esquadra, Parlament (Parlament de Catalunya) çevresinde geniş güvenlik önlemleri alarak, hem bağımsızlık yanlılarının hem de aşırı sağcı grupların düzenleyeceği gösteriler arasında güvenliği sağlamak hem de Puigdemont'un olası tutuklanma anını yönetmek için hazırlık yaptı. Parc de la Ciutadella çevresi adeta bir kaleye dönüştürüldü.
Ancak Puigdemont, beklentilerin aksine Parlament binasına girmedi. Arc de Triomf (Zafer Takı) yakınlarında toplanan destekçilerine kısa bir konuşma yaptıktan sonra, dramatik bir şekilde kalabalığın arasına karışarak ortadan kayboldu. Mossos d'Esquadra'nın başlattığı "Operación Jaula" (Kafes Operasyonu) olarak bilinen takip, Puigdemont'un bir araçla kaçmasıyla başarısız oldu. Bu olay, İspanyol yargısında ve emniyet teşkilatında büyük bir şaşkınlık ve hayal kırıklığı yarattı. Kaçışına yardım eden üç Mossos d'Esquadra görevlisi hakkında "suçları takip etmeme görevi ihmali" suçlamasıyla soruşturma başlatıldı, bu da olayın siyasi ve hukuki boyutlarını daha da derinleştirdi.
Salvador Illa'nın Puigdemont ile Brüksel Zirvesi
Puigdemont'un olaylı kaçışından iki yıl sonra, Katalan Generalitat Başkanı Salvador Illa'nın Eylül ayında Brüksel'de Puigdemont ile görüşmesi, siyasi normalleşme yolunda atılan önemli bir adım olarak değerlendirildi. Illa, göreve geldiğinde kendisinden önceki tüm Katalan başkanlarıyla görüşme sözü vermişti ve bu taahhüdünü Puigdemont ile de yerine getirdi. Junts cephesi bu görüşmenin "çok geç" gerçekleştiğini eleştirse de, Illa hükümeti bunu "normallik" çerçevesinde bir diyalog adımı olarak savundu. Bu buluşma, Puigdemont'u siyasi arenada tekrar meşru bir muhatap olarak konumlandırması açısından sembolik bir öneme sahipti ve Af Yasası'nın uygulanması öncesinde gerilimi düşürmeye yönelik bir çaba olarak görüldü.
Puigdemont'un Dönüşünün Katalan ve İspanyol Siyasetine Etkileri
Avrupa Adalet Divanı'nın Af Yasası'na verdiği destek, Carles Puigdemont'un İspanya'ya dönüşünü neredeyse kesinleştirdi. Ancak bu dönüşün ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği hâlâ belirsizliğini koruyor. Junts liderliğindeki çevreler, Puigdemont'un aceleci bir dönüş yerine "doğru" bir zamanlamayı beklediğini ve ilk resmi görünümünün sonbahara doğru olabileceğini belirtiyor. Bu dönüş, Junts için bir "can suyu" olma potansiyeli taşıyor. Parti, Puigdemont'un karizması ve bağımsızlık hareketindeki sembolik ağırlığı sayesinde, hem seçmenlerini yeniden mobilize etmeyi hem de Aliança Catalana gibi daha radikal rakiplerine karşı durmayı hedefliyor.
Katalan bağımsızlık hareketinin geleceği de Puigdemont'un dönüşüyle birlikte şekillenecek. Hareket, bir yandan Aliança Catalana'nın yükselişiyle daha radikal bir çizgiye kayma riskiyle karşı karşıyayken, diğer yandan Illa hükümetinin diyalog çağrılarıyla daha pragmatik bir yaklaşıma yönelme potansiyeli taşıyor. Puigdemont'un dönüşü, bu iki eğilim arasında bir denge kurmaya çalışacak. İspanya genel siyasetinde ise, Sánchez hükümetinin istikrarı üzerindeki etkisi büyük olacak. Junts'un Kongre'deki yedi milletvekili, hükümetin yasama süreçlerinde hayati bir rol oynamaya devam ediyor ve Puigdemont'un siyasi etkisi arttıkça, bu pazarlık gücü de artabilir.
Af Yasası'nın uygulanması ve Puigdemont'un dönüşü, İspanyol yargısı ve siyaseti üzerinde uzun vadeli etkiler yaratacak. Yasa, hukukun üstünlüğü tartışmalarını yeniden alevlendirirken, İspanyol toplumundaki kutuplaşmayı daha da derinleştirebilir. Uzmanlar, Puigdemont'un dönüşünün Katalan siyasetini sarsacağını, bağımsızlıkçı oyları yeniden Junts etrafında toplayabileceğini veya Aliança Catalana'nın yükselişiyle daha da parçalayabileceğini öngörüyor. Bu durum, Illa hükümeti için de istikrarı ve diyaloğu sürdürme konusunda önemli bir meydan okuma teşkil edecek. Türkiye gibi benzer siyasi bölünmeler ve hukuki tartışmalar yaşayan ülkeler açısından da İspanya'daki bu süreç, farklı siyasi aktörlerin uzlaşma ve çatışma dinamiklerini anlamak adına dikkatle izlenmesi gereken bir örnek teşkil ediyor.
