Uluslararası Af Örgütü (Amnistia Internacional), İspanya'da bağımsızlık yanlısı Katalan liderlere yönelik Pegasus casus yazılımı soruşturmalarında Savcılığın (Fiscalia) "eylemsizliğini" sert bir dille eleştirdi. Örgüt, altı yıldır devam eden bu soruşturmalarda savcılığın adeta bir "engelleyici" rol oynadığını ve mağdurların adalet arayışını sekteye uğrattığını iddia etti. Bu suçlama, İspanya'daki on ayrı davayı inceleyen Uluslararası Af Örgütü'nün kapsamlı bir araştırmasının ardından geldi ve ülkenin hukuk devleti ilkelerine olan bağlılığına dair ciddi soru işaretleri uyandırdı.
Uluslararası Af Örgütü İspanya Araştırma ve İç Politika Sorumlusu Virginia Álvarez, yaptığı açıklamada, "Savcılık, mağdurlara destek olmalı ve onların haklarını koruma konusunda hayati bir rol üstlenmelidir" ifadelerini kullandı. Álvarez, mevcut durumda savcılığın bu temel görevini yerine getirmekte yetersiz kaldığını ve hatta soruşturmaları bilinçli olarak yavaşlattığını belirtti. Bu durum, casusluk mağdurlarının adalete erişimini zorlaştırırken, aynı zamanda devlet kurumlarına olan güveni de ciddi şekilde zedelemekte.
Örgütün raporu, İspanya yargı sisteminin, özellikle de Savcılığın, insan hakları ihlallerine ilişkin hassas davalarda ne kadar bağımsız hareket edebildiği konusundaki endişeleri bir kez daha gündeme getirdi. Pegasus casusluğu, yalnızca Katalan siyasetçileri değil, aynı zamanda gazetecileri, insan hakları savunucularını ve muhalifleri de hedef almasıyla küresel çapta büyük bir skandal yaratmıştı. İspanya'daki bu özel durum, devletin kendi vatandaşlarına yönelik yasa dışı gözetim iddialarına nasıl yaklaştığı konusunda kritik bir örnek teşkil ediyor.
Pegasus Casus Yazılımı ve "CatalanGate" Skandalı
Pegasus casus yazılımı, İsrailli NSO Group tarafından geliştirilen ve akıllı telefonlara sızarak mesajları, aramaları, konum verilerini ve hatta mikrofon ile kamerayı uzaktan kontrol etme yeteneğine sahip sofistike bir araçtır. Dünya genelinde birçok hükümet tarafından kullanıldığı bilinen bu yazılım, genellikle terörle mücadele ve ciddi suçların önlenmesi amacıyla pazarlandığı iddia edilse de, sıklıkla siyasi muhalifleri, gazetecileri ve insan hakları aktivistlerini hedef almak için kullanıldığına dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır.
İspanya'da ise Pegasus, "CatalanGate" olarak bilinen büyük bir skandalın merkezinde yer almaktadır. Citizen Lab tarafından 2022 yılında yayımlanan bir rapora göre, en az 65 Katalan bağımsızlık yanlısı siyasetçi, avukat, aktivist ve gazetecinin telefonları Pegasus veya benzeri bir casus yazılım olan Candiru ile hedef alınmıştır. Hedef alınanlar arasında eski Katalonya Özerk Hükümeti Başkanı Quim Torra, mevcut Başkan Pere Aragonès ve Avrupa Parlamentosu üyeleri gibi önemli isimler de bulunmaktadır. Bu olay, İspanya'nın demokratik kurumları ve temel özgürlüklere saygısı konusunda uluslararası alanda ciddi eleştirilere yol açmıştır. İspanyol hükümeti, iddiaların bir kısmını kabul etmiş ve kendi istihbarat servislerinin (CNI) mahkeme kararıyla bazı bağımsızlık yanlısı liderleri izlediğini belirtmiştir, ancak bu durum dahi geniş çaplı casusluğun tamamını açıklamaya yetmemiştir.
Adalet Arayışının Engellenmesi ve Küresel Etkileri
Uluslararası Af Örgütü'nün Savcılığa yönelik "eylemsizlik" suçlaması, İspanya'da hukukun üstünlüğü ve şeffaflık ilkelerinin ne kadar zayıfladığını göstermektedir. Bir devlet kurumunun, ulusal güvenlikle ilgili hassas iddiaların soruşturulmasında şeffaf ve tarafsız bir rol oynaması beklenirken, engelleme iddiaları tam tersi bir tablo çizmektedir. Bu durum, mağdurların adalete olan inancını sarsmakla kalmayıp, aynı zamanda gelecekteki olası insan hakları ihlallerinin önünü açma potansiyeli taşımaktadır. Zira, devletin yasa dışı gözetim faaliyetlerinin cezasız kalması, benzer uygulamaların tekrarlanması için bir teşvik unsuru oluşturabilir.
Pegasus skandalı, yalnızca İspanya'ya özgü bir sorun değildir; dünya genelinde birçok ülkeyi etkisi altına almıştır. Türkiye'de de geçmişte gazetecilere ve muhaliflere yönelik benzer casusluk iddiaları gündeme gelmiş, uluslararası raporlarda Türkiye'nin de Pegasus'un potansiyel kullanıcıları arasında yer aldığına dair iddialar ortaya atılmıştır. Bu durum, Türk okuyucular için konunun daha da anlamlı hale gelmesini sağlamaktadır. Devletlerin, ulusal güvenlik gerekçesiyle dahi olsa, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ihlal etme potansiyeli taşıyan bu tür yüksek teknolojili araçları kullanırken şeffaf, hesap verebilir ve hukuka uygun hareket etme zorunluluğu, Uluslararası Af Örgütü gibi sivil toplum kuruluşlarının ısrarla vurguladığı bir ilkedir. İspanya'daki bu son gelişme, uluslararası toplumun bu tür ihlallere karşı daha güçlü bir duruş sergilemesi gerektiğinin altını çizmektedir.
