Barselona, bazen kendisine hizmet edenlere hak ettikleri onurları sunma konusunda yavaş ve kayıtsız kalabilen bir şehir olsa da, bu kez Oriol Bohigas'ın anısını yaşatma konusunda şaşırtıcı bir hız gösterdi. Şehrin modern kimliğinin şekillenmesinde kilit rol oynayan bu vizyoner ismin doğduğu ev olan Casanova 71 adresine, geçtiğimiz Cumartesi günü düzenlenen anlamlı bir törenle bir anma plaketi yerleştirildi. Bu plaket, sadece bir mimarın doğum yerini değil, aynı zamanda günümüz Barselona'sının temellerinin atıldığı entelektüel ortamı da sembolize ediyor.
Tören, başlangıçta Bohigas'ın 100. yaş günü olan 20 Aralık 2025 tarihinde yapılması planlanmış, ancak şiddetli bir fırtına nedeniyle ertelenmek zorunda kalmıştı. Nihayet gerçekleşen bu anma etkinliğine, Mimarlar Koleji'nin (Col·legi d'Arquitectes de Catalunya) geçici dekanı Guim Costa, Barselona Mimarlık Okulu (ETSAB) direktörü Eulàlia Gómez Escoda ve Bohigas'ın ailesi katıldı. Konuşmalarda, Bohigas'ın mimar, şehir plancısı, belediye meclis üyesi, yayıncı, yazar ve düşünür gibi birçok farklı şapkasıyla Barselona'ya yaptığı paha biçilmez katkılar vurgulandı. Onu "geç dönem noucentista teröristi" olarak tanımlayan Juli Capella'nın sözleri ise, Bohigas'ın hem köklü bir kültürel mirasçı hem de radikal bir yenilikçi kişiliğini çarpıcı bir şekilde özetledi.
Oriol Bohigas, sadece bir mimar olmanın ötesinde, Barselona'nın geleceğini şekillendiren bir vizyonerdi. Onun doğduğu bu ev, Casanova 71, sadece fiziksel bir mekan değil, aynı zamanda modern Barselona'nın entelektüel tohumlarının atıldığı bir laboratuvar gibiydi. Şehrin kentsel dokusunu yeniden tanımlayan, kamusal alanlara ve yaşam kalitesine odaklanan fikirleri, bu duvarlar arasında yeşerdi. Barselona'nın sanayi şehrinden Akdeniz'in parlayan incisine dönüşümünde, Bohigas'ın cesur ve yenilikçi yaklaşımları belirleyici bir rol oynadı.
Oriol Bohigas ve Barselona'nın Dönüşümü
1925 yılında doğup 2021'de hayatını kaybeden Oriol Bohigas, İspanya'nın Franco sonrası döneminde Barselona'nın kentsel gelişiminde merkezi bir figürdü. Özellikle 1980'lerde, o zamanki Belediye Başkanı Pasqual Maragall döneminde "Delegado de Urbanismo" (Kentsel Planlama Delegesi) olarak üstlendiği görevle, şehrin çehresini kökten değiştiren "Barselona Modeli"nin mimarlarından biri oldu. Bu model, sanayi sonrası dönemde yıpranmış ve denize kapalı bir Barselona'yı, kamu alanlarına, kültürel altyapıya ve estetiğe öncelik veren, dünyaya açık, modern bir metropole dönüştürmeyi hedefliyordu.
Bohigas'ın vizyonu, 1992 Barselona Olimpiyat Oyunları'nı bir kentsel dönüşüm katalizörü olarak kullanmak üzerine kuruluydu. Şehrin denize açılması, kıyı şeridinin yeniden düzenlenmesi, yeni parklar, meydanlar ve altyapı projeleri onun liderliğinde hayata geçirildi. "Noucentisme" akımının geç dönem temsilcisi olarak anılması, onun klasik ve düzenli estetiğe olan bağlılığını, ancak bunu modern ve eleştirel bir yaklaşımla harmanlayarak "terörist" (radikal, dönüştürücü) bir etki yaratmasını ifade eder. Bu yaklaşım, Barselona'yı sadece bir mimari laboratuvar değil, aynı zamanda küresel kentsel planlama için bir referans noktası haline getirdi.
Mirası ve Gelecek Nesillere Etkisi
Oriol Bohigas'ın Barselona'ya bıraktığı miras, sadece binalar ve kentsel planlar değil, aynı zamanda bir yaşam felsefesidir. Onun öncülüğünü yaptığı "Barselona Modeli", dünya genelindeki birçok şehre ilham kaynağı olmuş, kentsel dönüşüm ve sürdürülebilir şehirleşme tartışmalarında sıkça atıfta bulunulan bir örnek teşkil etmiştir. Bugün Barselona'nın karşı karşıya olduğu aşırı turizm, konut krizi ve çevresel sürdürülebilirlik gibi zorluklar karşısında bile, Bohigas'ın kamusal alanlara ve topluluk odaklı tasarıma verdiği önem, hala geçerliliğini koruyan prensipler sunmaktadır.
Bu anma plaketi, sadece büyük bir mimarı değil, aynı zamanda Barselona'nın kimliğini şekillendiren bir dönemi de hatırlatıyor. Bohigas'ın vizyonu, Türkiye'deki şehirler için de önemli dersler içerebilir; özellikle tarihi dokuyu korurken modernleşme, kamusal alanların kalitesini artırma ve şehirleri sakinlerinin yaşam kalitesini iyileştirecek şekilde planlama konularında. Barselona'nın Casanova 71 adresindeki bu mütevazı plaket, Oriol Bohigas'ın şehir planlamasına getirdiği yenilikçi ruhun ve Barselona'nın geleceğine yön veren entelektüel cesaretin sonsuz bir sembolü olarak kalacaktır.
