İspanya'nın Garraf bölgesinden genç Noelia Castillo'nun annesi, kızının 26 Mart'ta ötanazi yoluyla hayatını kaybetmesinin ardından, Birleşmiş Milletler (BM) Kadınlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet Özel Raportörü'ne şikayette bulundu. Annenin talebi, İspanyol hükümetinin ötanazi prosedürünü onaylamadan önce doğru hareket edip etmediğinin araştırılması ve kızının durumunda yeterli koruma sağlayıp sağlamadığının incelenmesi yönünde. Bu başvuru, İspanya'da 2021 yılında yürürlüğe giren ötanazi yasasının uygulanışı ve özellikle savunmasız bireylerin haklarının korunması konusunda önemli tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Hristiyan Avukatlar Vakfı (Fundación Abogados Cristianos) aracılığıyla sunulan şikayet, ötanazi yasasının uygulanışını sorgularken, devletin "şiddet mağduru ve aşırı derecede savunmasız durumda" olarak tanımladığı genç kadına güçlendirilmiş bir koruma sağlaması gerektiğini vurguluyor. Başvuruda, kurumların vakanın ele alınmasında bir dizi ihmali olduğu iddia ediliyor. Bu iddialar, Noelia'nın hayatındaki travmatik olaylar zinciri ve ruh sağlığı sorunlarıyla mücadele ederken yeterli desteği alamadığına dair endişeleri içeriyor.
Şikayette belirtildiği üzere, Noelia Castillo, "ciddi sosyal ve ekonomik kırılganlık" içeren bir ortamda büyüdü ve bu durum onu birkaç yıl boyunca koruma altındaki bir merkeze yerleştirilmesine yol açtı. Daha sonra, partner şiddeti ve grup cinsel saldırısı gibi travmatik deneyimler yaşadı. Bu olaylar, genç kadının ruh sağlığını derinden etkileyerek zaten hassas olan durumunu daha da kötüleştirdi. Noelia'nın 2022'deki intihar girişiminden önce sınırda kişilik bozukluğu, intihar düşüncesiyle birlikte obsesif-kompulsif bozukluk ve kronik depresyon teşhisleri bulunuyordu ve %67 oranında engelli olduğu kabul edilmişti.
Devletin Koruma Yükümlülüğü ve İhmal İddiaları
Garraf'lı genç kadının annesi, 2022'deki intihar girişiminin ardından hükümetin kızının durumunun gerektirdiği güçlendirilmiş korumayı sağlamadığını savunuyor. Annenin ifadelerine göre, ötanazi sürecinin işleyişi sırasında Noelia, psikiyatrik tedavi almayı bıraktı ve etkin bir ruh sağlığı hizmetinden mahrum kaldı. İdarelerin tedavi sürekliliğini sağlamadığı ve geri döndürülemez bir kararı onaylamadan önce tüm terapötik, psikolojik, psikiyatrik, palyatif ve sosyal alternatifleri tüketmediği iddia ediliyor. Bu durum, İspanya'daki ötanazi yasasının, hastaların tüm alternatif tedavi yollarını denedikten sonra bu kararı almasını öngören temel prensiplerine aykırı olduğu yönünde eleştirilere neden oluyor.
Şikayette ayrıca, ötanazi sürecini yürüten doktorun raporunda, Noelia'ya sağlanan kaynakların "yetersiz" olduğunu ve "hastanın acısını veya hayata anlam verme eksikliğini" iyileştirmediğini açıkça belirttiği vurgulanıyor. Aileye göre, bu ifade, prosedürün kendisinin, Noelia'nın ölümünü onaylamadan önce sunulan kaynakların yetersizliğini kabul ettiğini gösteriyor. Bu durum, ötanazi kararının alınmasında hastanın tam ve kapsamlı bir destek alıp almadığı konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor. İspanya'da ötanazi yasası, kişinin dayanılmaz acı çekiyor olması ve iyileşme olasılığının bulunmaması durumunda uygulanabilen yasal bir hak olsa da, bu vaka, özellikle ruhsal rahatsızlıkları olan ve savunmasız durumdaki bireyler için sürecin ne kadar dikkatli yönetilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Ayrıca, intihar girişiminden sonra durumun ağırlaşmasına rağmen, Noelia'nın engellilik derecesinin sadece %74'e çıkarıldığı belirtiliyor. Bu oran, annenin iddiasına göre, yeterli ekonomik yardıma erişmesini sağlayacak eşiğin altında kalmasına neden oldu ve bu da onun bağımlılık ve savunmasızlık durumunu sürdürmesine katkıda bulundu. Bu tür sosyal ve ekonomik faktörlerin, bir bireyin yaşam kalitesi ve tedavi seçenekleri üzerindeki etkisi, ötanazi gibi nihai kararlar alınırken göz önünde bulundurulması gereken kritik unsurlardır.
"Bir dizi ihmal ve hatanın sonucu"
Şikayet, Noelia'nın ölümünün "tek bir tıbbi kararın sonucu değil, hükümetin bir dizi ihmal ve hatasının sonucu" olduğunu ileri sürüyor. Annenin ifadesine göre, "İspanya, şiddet mağduru, ciddi ruhsal bozuklukları olan ve aşırı derecede savunmasız bir kadına sağlaması gereken güçlendirilmiş korumayı sağlamadı; tüm makul yaşam odaklı alternatifler tüketilmeden ötanaziye erişmesine izin verdi." Bu iddialar, devletin sosyal hizmetler, ruh sağlığı destekleri ve yasal koruma mekanizmalarının, özellikle çoklu kırılganlık faktörlerine sahip bireyler için ne kadar etkili çalıştığına dair derinlemesine bir inceleme gerektiriyor.
Son olarak, Noelia'nın annesi, Özel Raportör'den bu vakada kamu idarelerinin eylemleri hakkında hükümetten bilgi talep etmesini ve ötanazi onaylanmadan önce tüm tıbbi, psikolojik, psikiyatrik, terapötik, palyatif ve sosyal alternatiflerin tüketilip tüketilmediğini araştırmasını istedi. Ayrıca, prosedürün şiddet mağduru ve özel bir savunmasızlık durumundaki bir kadına ilişkin uluslararası özen yükümlülüklerine uyup uymadığının analiz edilmesini ve İspanyol mevzuatının ve protokollerinin benzer koşullardaki kadınlara yeterli koruma sağlayıp sağlamadığının değerlendirilmesini talep etti. Bu başvuru, İspanya'da ötanazi yasasının uygulanışının uluslararası insan hakları standartları açısından sorgulanmasına yol açarken, benzer vakaların gelecekte nasıl ele alınacağına dair önemli bir emsal teşkil edebilir.
