İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun uzun süredir dile getirdiği ve "yeni Ortadoğu" olarak adlandırdığı bölgesel düzen vizyonu, 7 Ekim 2023'teki Hamas saldırılarının ardından başlayan Gazze savaşıyla birlikte somut bir hal almaya başladı. Netanyahu'nun 1996 yılında başbakanlık görevini üstlenmesinden kısa bir süre sonra neoconservative (yeni muhafazakar) uzmanlardan oluşan bir gruba hazırlattığı "Clean Break: Yeni Bir Bölge Güvenliği Sağlama Stratejisi" başlıklı rapor, bu vizyonun temelini oluşturuyordu. Rapor, İsrail-Amerikan hegemonyasına dayalı ve güç kullanımını esas alan yeni bir bölgesel düzen öneriyordu ki bu, Netanyahu'nun bugün hayata geçirmeye çalıştığı tartışmasız İsrail egemenliğinin bir yol haritası niteliğindeydi.
Donald Trump'ın ABD başkanlığına yükselişi ve sonrasında gelen Hamas saldırıları, Netanyahu'ya bu rüyayı gerçeğe dönüştürmek için eşsiz bir fırsat sundu. Mevcut Gazze savaşı, birçok analiste göre, Netanyahu'nun bu "yeni Ortadoğu" vizyonunun bir doruk noktası olarak değerlendirilmekte. İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik yoğun askeri operasyonları, bölgenin demografik ve siyasi yapısını kökten değiştirme potansiyeli taşıyor ve Netanyahu'nun bölgesel rakiplerini zayıflatma, İsrail'in güvenlik ve stratejik üstünlüğünü pekiştirme hedeflerine hizmet ediyor.
"Clean Break" Raporu ve Vizyonun Temelleri
1996 yılında, Netanyahu'nun ilk başbakanlık döneminde, ABD'li yeni muhafazakar düşünce kuruluşu liderleri Richard Perle, Douglas Feith ve David Wurmser gibi isimlerin de aralarında bulunduğu bir grup tarafından kaleme alınan "Clean Break" raporu, İsrail'in stratejik hedeflerini yeniden tanımlıyordu. Rapor, İsrail'in bölgesel güvenliğini sağlamak için sadece pasif savunma yerine, aktif bir strateji benimsemesi gerektiğini savunuyordu. Bu strateji; Irak'taki Saddam Hüseyin rejimini devirmeyi, Suriye ve Lübnan'a karşı "önleyici" askeri adımlar atmayı ve Filistin liderliğini zayıflatmayı içeriyordu. Temel argüman, İsrail'in kendi kaderini tayin etmesi ve ABD'nin desteğiyle bölgede tartışmasız bir güç haline gelmesiydi. Bu vizyon, Batı Şeria ve Gazze'deki Filistin toprakları üzerinde İsrail kontrolünü pekiştirme ve iki devletli çözüm fikrini kademeli olarak ortadan kaldırma eğilimindeydi.
Netanyahu, kariyeri boyunca bu vizyona sadık kaldı. Özellikle İran'ın bölgesel etkisini kırma ve Arap ülkeleriyle İsrail arasında yeni ittifaklar kurma çabaları (İbrahim Anlaşmaları), bu uzun vadeli stratejinin bir parçasıydı. Trump yönetimi altında ABD'nin İran nükleer anlaşmasından çekilmesi ve Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması gibi adımlar, Netanyahu'nun bölgesel hedeflerine ulaşması için önemli bir zemin hazırladı. 7 Ekim saldırıları ise, Netanyahu'nun Gazze'deki Hamas yönetimini tamamen ortadan kaldırma ve Filistin direnişini ezme konusunda uluslararası desteği arkasına alma fırsatını doğurdu. Bu durum, "yeni Ortadoğu"nun askeri güçle şekillendirileceği inancını pekiştirdi.
Uluslararası Tepkiler ve Bölgesel Etkiler
Netanyahu'nun "yeni Ortadoğu" vizyonu, uluslararası toplumda ve özellikle Avrupa'da ciddi endişelere yol açıyor. İspanya ve Türkiye gibi ülkeler, geleneksel olarak iki devletli çözümü desteklemekte ve Gazze'deki insani felakete karşı sert eleştiriler yöneltmektedir. İspanya, özellikle Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) liderliğindeki hükümeti ve sol koalisyon ortağı Sumar ile birlikte, İsrail'in Gazze'deki eylemlerini uluslararası hukuka aykırı bulduğunu ve derhal ateşkes çağrısında bulunduğunu defalarca dile getirdi. Barselona (Barcelona) Belediyesi gibi yerel yönetimler de, Gazze'deki insani duruma dikkat çekerek, İsrail ile diplomatik ilişkilerin gözden geçirilmesi çağrıları yaptı ve insani yardım çabalarına destek verdi. İspanya'nın bu duruşu, Avrupa Birliği içinde Filistin davasına en güçlü destek veren ülkelerden biri olarak öne çıkmasını sağlamıştır.
Türkiye ise, İsrail-Filistin çatışmasındaki tarihi duruşunu koruyarak, Filistin halkının yanında yer almış ve Gazze'ye yönelik saldırıları sert bir dille kınamıştır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail'in eylemlerini "soykırım" olarak nitelendirerek, uluslararası toplumu Filistinlilere destek olmaya çağırmış ve Gazze'ye insani yardım ulaştırılması için diplomatik girişimlerde bulunmuştur. Türkiye'nin bu tutumu, bölgesel güç dengelerinde önemli bir aktör olarak konumunu pekiştirirken, İsrail ile ilişkilerde de gerilime yol açmıştır. Netanyahu'nun vizyonu, bölgedeki birçok Arap ülkesiyle İsrail arasında kurulan normalleşme köprülerini de zedeleme potansiyeli taşımakta, bu da uzun vadede bölgesel istikrarsızlığı artırabilir.
Geleceğe Yönelik Etkiler ve Analizler
Binyamin Netanyahu'nun "yeni Ortadoğu" vizyonunun hayata geçirilmesi, bölgede kalıcı bir barış yerine daha fazla çatışma ve istikrarsızlık getirme riski taşımaktadır. Filistinlilerin kendi kaderini tayin etme hakkının göz ardı edilmesi ve iki devletli çözümün tamamen rafa kaldırılması, yeni nesil direniş hareketlerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Uzmanlar, İsrail'in askeri güce dayalı bir hegemonyayı bölgeye dayatmasının, uluslararası hukukun temel prensiplerini zedeleyerek uzun vadede İsrail'in kendi güvenliğini de tehlikeye atabileceği konusunda uyarıyorlar. Gazze'deki insani krizin derinleşmesi ve bölgedeki siyasi boşluğun artması, radikal grupların güçlenmesine ve bölgesel çatışmaların yayılmasına neden olabilir.
Netanyahu'nun bu vizyonu, bölgenin jeopolitik haritasını yeniden çizme çabası olarak görülse de, bu sürecin maliyeti hem insani hem de diplomatik açıdan oldukça ağır olacaktır. Uluslararası toplumun, özellikle de ABD'nin bu vizyona karşı nasıl bir duruş sergileyeceği, Ortadoğu'nun geleceğini şekillendirecek en kritik faktörlerden biri olmaya devam etmektedir. Bölgesel aktörlerin ve uluslararası güçlerin, Filistin meselesine adil ve kalıcı bir çözüm bulma konusundaki çabaları, Netanyahu'nun tek taraflı bölgesel hegemonyasını dengeleyebilecek yegane yol olarak görünmektedir.
