İspanyol yazar, komedyen ve aktivist Nerea Pérez de las Heras, 2021 yılının Temmuz ayında Menorca (Minorka) adasında yaşadığı talihsiz bir kaza sonucu sağ bacağını kaybetmesinin ardından, engellilik, toplum algısı ve kişisel mücadele temalarını ele alan "Fantasma" (Hayalet) adlı yeni kitabıyla okuyucuların karşısına çıktı. Madrid doğumlu sanatçı, kaza öncesinde de keskin zekası ve "Feminismo para torpes" (Acemiler İçin Feminizm) gibi eserleriyle tanınan, toplumsal konulara eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşan bir figürdü. Ancak bu yaşam değiştiren olay, onun bakış açısını daha da derinleştirerek, "üstesinden gelme" anlatılarının yüzeyselliğini reddeden, samimi ve düşündürücü bir otobiyografik deneme kaleme almasına yol açtı.
Kaza, Balear Adaları'na (Illes Balears) bağlı Menorca'nın sadece yürüyerek veya tekneyle ulaşılabilen sakin bir koyunda, Nerea'nın arkadaşlarıyla birlikte tatil yaptığı sırada meydana geldi. Yeni bir mayo giydiği o gün, bir yelkenlinin pervanesi sağ bacağını ağır şekilde yaraladı. Üç ayrı ameliyatın ardından bacağı ampute edilmek zorunda kalan Pérez de las Heras, bu travmatik deneyimi kitabının merkezine yerleştiriyor. Ancak o, bu olayı bir "trajedi" olarak değil, kişisel bir dönüşümün ve toplumsal normları sorgulamanın başlangıcı olarak ele alıyor.
"Fantasma" adlı eserinde Pérez de las Heras, sadece kendi hikayesini anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda aşk, engellilik, konut sorunu ve kamu sağlığı gibi evrensel temalar üzerine derinlemesine bir deneme sunuyor. Kitabın başlığı, ampute edilen uzvun "hayalet ağrısı" fenomeniyle ilişkilendirilebileceği gibi, toplumun engellilere yönelik görünmez varsayımlarına da bir gönderme taşıyor. Yazar, özellikle engelli bireylerin "ilham verici" hikayeler olarak sunulmasına karşı çıkarak, bunun yerine gerçekçi, karmaşık ve çoğu zaman rahatsız edici deneyimlerin görünür kılınması gerektiğini savunuyor.
Bu yaklaşım, onun WhatsApp profil fotoğrafındaki, Álex de la Iglesia'nın "Acción Mutante" (Mutant Eylem) filminden alıntı, tekerlekli sandalyeli ve tüfekli bir karakter imgesiyle de örtüşüyor; bu imge, onun mücadeleci ve sorgulayıcı ruhunu sembolize ediyor. Nerea Pérez de las Heras, kaza öncesinde de "Saldremos Mejores" (Daha İyi Çıkacağız) ve "Lo Normal" (Normal Olan) gibi popüler podcast'lerin sunuculuğunu yaparak ve çeşitli yayınlarda yazılar yazarak, İspanyol kamuoyunda önemli bir ses haline gelmişti. Onun "Feminismo para torpes" adlı monologu ve kitabı, feminizmi mizahi ve anlaşılır bir dille geniş kitlelere ulaştırmıştı. Bu geçmişi, onun engellilik konusundaki yeni aktivizmini daha da güçlendiriyor. Pérez de las Heras, engelli bireylerin yaşadığı zorlukların sadece fiziksel olmadığını, aynı zamanda toplumsal önyargılar, erişilebilirlik eksiklikleri ve "acımayla karışık hayranlık" gibi duygusal yüklerden de kaynaklandığını vurguluyor.
Arka Plan ve Toplumsal Bağlam
Nerea Pérez de las Heras'ın deneyimi ve "Fantasma" adlı eseri, engellilik üzerine süregelen toplumsal tartışmalara yeni bir boyut katıyor. Dünya genelinde olduğu gibi İspanya'da da engelli bireylerin yaşam kalitesi, erişilebilirlik ve toplumsal entegrasyon konuları önemli gündem maddeleridir. İspanya Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE) verilerine göre, 2022 yılında İspanya'da yaklaşık 4,38 milyon kişi bir tür engelliliğe sahipti, bu da toplam nüfusun %9,1'ini oluşturmaktadır. Bu büyük grubun karşılaştığı zorluklar, sadece fiziksel engellerle sınırlı kalmayıp, iş gücüne katılım, eğitim, sosyal yaşam ve kültürel temsiliyet gibi alanlarda da kendini göstermektedir.
Pérez de las Heras'ın "üstesinden gelme anlatıları"nı reddetmesi, Avustralyalı aktivist Stella Young'ın "ilham pornosu" (inspiration porn) olarak adlandırdığı kavrama benzer bir eleştiriyi yansıtır. Young, engelli bireylerin sadece "engellerine rağmen başarılı olmaları" nedeniyle övülmesini, aslında engelli olmayanların kendilerini iyi hissetmeleri için bir araç olarak kullanıldığını savunmuştur. Nerea'nın yaklaşımı, engelli bireylerin yaşamlarının da inişli çıkışlı, karmaşık ve bazen sıradan olabileceğini, onların sadece "kahraman" ya da "kurban" olarak değil, tüm insanlık halleriyle kabul edilmesi gerektiğini vurgular. Bu, engellilik aktivizminin modern bir boyutudur ve Türkiye'de de benzer tartışmaların yaşandığı görülmektedir; engelli bireylerin medyada ve toplumda temsiliyetinin daha gerçekçi ve kapsayıcı olması yönünde çağrılar yapılmaktadır.
Kitapta ele alınan kamu sağlığı savunması da İspanya için kritik bir konudur. İspanya'nın evrensel kamu sağlık sistemi (Sistema Nacional de Salud), vatandaşlarına ücretsiz ve kapsamlı sağlık hizmetleri sunar. Nerea'nın yaşadığı gibi ağır bir kaza ve sonrasındaki tedavi süreci, bu sistemin değerini bir kez daha ortaya koymuştur. Kamu sağlığına erişim, engelli bireyler için hayati öneme sahiptir ve bu sistemin korunması ve güçlendirilmesi, sosyal devlet anlayışının temel taşlarından biridir. Bu bağlamda, Türkiye'deki genel sağlık sigortası sistemi ve sağlık hizmetlerine erişimdeki farklılıklar da göz önüne alındığında, Nerea'nın vurguladığı noktalar evrensel bir yankı bulmaktadır.
Etki ve Tartışma
"Fantasma", Nerea Pérez de las Heras'ın kişisel hikayesini, toplumsal bir manifesto haline getirerek, okuyucuları engellilik algılarını yeniden düşünmeye davet ediyor. Kitabın ana başlığına da ilham veren, yazarın "Em molesta que donin per fet que la seva vida és millor que la meva" yani "Beni rahatsız ediyor ki, onların hayatlarının benimkinden daha iyi olduğunu varsayıyorlar" ifadesi, engelli bireylerin sıklıkla karşılaştığı önyargılı ve küçümseyici tutumları özetliyor. Bu varsayım, engelli bireylerin deneyimlerini basitleştirir ve onlara yönelik empatiyi yüzeysel bir acımaya dönüştürür. Pérez de las Heras, bu tür algıların yıkılması gerektiğini, engelli olmanın bir "eksiklik" değil, sadece farklı bir yaşam deneyimi olduğunu vurgular.
Yazarın samimi ve mizahi dili, karmaşık konuları anlaşılır kılarken, okuyucuyu hem düşündürüyor hem de duygusal bir yolculuğa çıkarıyor. Kitap, engellilikle ilgili kişisel ve toplumsal zorlukları açıkça ortaya koyarken, aynı zamanda yaşamın güzelliklerini, aşkın dönüştürücü gücünü ve dayanışmanın önemini de hatırlatıyor. Nerea'nın hikayesi, sadece bir engelli bireyin değil, aynı zamanda zorluklar karşısında insan ruhunun direncini ve adaptasyon yeteneğini de gözler önüne seriyor. Bu eser, İspanya'da engellilik hakları aktivizmini ve kamu sağlığı tartışmalarını daha geniş bir platforma taşıyarak, farkındalığın artmasına ve daha kapsayıcı politikaların geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
Sonuç olarak, Nerea Pérez de las Heras'ın "Fantasma"sı, sadece bir anı kitabı olmanın ötesine geçerek, engellilik üzerine derinlemesine bir toplumsal eleştiri ve kişisel bir direniş manifestosu sunuyor. Yazarın cesur ve dürüst anlatımı, engelli bireylerin yaşadığı gerçeklikleri görünür kılarken, toplumun bu konudaki önyargılarını sorgulamaya teşvik ediyor. Bu eser, İspanya'da ve uluslararası alanda, engellilikle ilgili diyalogları zenginleştirecek ve daha adil, daha eşitlikçi bir dünya için önemli bir katkı sağlayacaktır. Onun hikayesi, zorluklarla yüzleşen herkes için ilham verici bir çağrı niteliği taşıyor: Kendi gerçekliğini sahiplen ve başkalarının varsayımlarına meydan oku.
