Geçtiğimiz pazar günü Fransa'nın Lyon kentinde intihar eden eski bir Meta içerik moderatörünün ailesi, teknoloji devi Meta ve onun taşeronu Telus şirketine karşı yüklü bir tazminat davası açmaya hazırlanıyor. Aile, kadının ölümünün, 2022-2025 yılları arasında İspanya'nın Barselona kentinde Meta'nın taşeronu Telus için çalışırken maruz kaldığı travmatik içerikler nedeniyle gelişen ve işi bıraktıktan sonra da devam eden travma sonrası stres bozukluğuna (TSSB) bağlı olduğunu iddia ediyor. Bu trajik olay, içerik moderatörlerinin ruh sağlığı üzerindeki ağır yükü bir kez daha gündeme taşıdı ve dev teknoloji şirketlerinin etik sorumlulukları konusunda ciddi soruları beraberinde getirdi.
Barselona'da yayımlanan Periódico de Catalunya gazetesinin duyurduğu ve ailenin avukatı Roberto Castro'nun EFE haber ajansına doğruladığı bilgilere göre, intihar eden eski moderatörün ailesi, Meta ve Telus'tan 200.000 ila 500.000 Euro arasında bir tazminat talep etmeyi planlıyor. Avukat Castro, şirketlerin müvekkilinin intiharında "doğrudan sorumluluğu" olduğunu savunarak, hukuki süreçte cezai yollara başvurma ihtimalini de dışlamadıklarını belirtti. Bu dava, içerik moderatörlüğü sektöründeki çalışma koşulları ve ruh sağlığı riskleri konusunda emsal teşkil edebilecek önemli bir hukuki mücadele olarak değerlendiriliyor.
Roberto Castro'nun bağlı olduğu Bastet hukuk bürosu, halihazırda Facebook ve Instagram için içerik moderatörlüğü yapmış 700'den fazla eski çalışanın Meta ve Telus'a karşı açtığı toplu bir iş davasını yürütüyor. Bu dava, şiddet içeren ve hassas içerikleri filtreleme görevi nedeniyle yaşadıkları psikolojik ve manevi zararlar karşılığında her bir çalışana 100.000 Euro tazminat ödenmesini talep ediyor. Hayatını kaybeden eski moderatör de, Katalonya (Catalunya) başkenti Barselona'daki Torre Glòries'teki ofislerde Facebook içeriklerini filtreleyen Kanadalı Telus International grubuna ait CCC Barcelona Digital Services şirketine karşı dava açan bu 700 kişilik grubun bir parçasıydı.
Avukat Castro, müvekkilinin Telus'ta çalıştığı 2022-2025 yılları arasında işinin kendisine neden olduğu ruhsal sağlık sorunlarını dile getirdiği e-postaların hukuk bürosunda bulunduğunu ifade etti. 2023 yılında, son derece şiddetli içerikleri izlemek zorunda kalması nedeniyle travma sonrası stres belirtileri göstermeye başlayan çalışan, bu durum üzerine sağlık iznine ayrılmak zorunda kaldı. Nihayetinde şirketle anlaşarak işten ayrılan moderatöre, o dönemde sadece 2.000 Euro tutarında bir tazminat ödenmişti. Bu durum, büyük teknoloji şirketlerinin taşeronları aracılığıyla yürüttüğü bu kritik ancak yıpratıcı işin maliyetinin genellikle çalışanların sırtına yüklendiğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
İçerik Moderatörlüğünün Karanlık Yüzü ve Sektördeki Sorunlar
İçerik moderatörleri, sosyal medya platformlarının "temiz" kalmasını sağlamak için nefret söylemi, şiddet, pornografi, terör propagandası ve çocuk istismarı gibi en rahatsız edici içerikleri her gün gözden geçiren, dijital dünyanın görünmez kahramanlarıdır. Bu iş, genellikle düşük ücretli ve yüksek stresli bir ortamda, taşeron firmalar aracılığıyla yürütülür. Dünya genelinde milyonlarca insan, bu tür içeriklere maruz kalmanın getirdiği travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları gibi ciddi ruhsal sağlık sorunlarıyla mücadele etmektedir. Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, bu çalışanların maruz kaldığı koşullara dikkat çekmekte ve teknoloji şirketlerini daha fazla sorumluluk almaya çağırmaktadır.
Barselona gibi şehirler, çok dilli iş gücü ve Avrupa Birliği içindeki stratejik konumu nedeniyle bu tür içerik moderasyon merkezleri için cazip bir lokasyon haline gelmiştir. Ancak bu merkezlerde çalışanların ruh sağlığına yönelik yeterli önlemlerin alınmadığına dair şikayetler giderek artmaktadır. Meta gibi dev şirketlerin bu kritik işi taşeron firmalara devretmesi, genellikle maliyetleri düşürme ve doğrudan hukuki sorumluluktan kaçınma amacı taşır. Ancak bu model, çalışanların refahını göz ardı etme pahasına sürdürülebilir bir çözüm olmaktan uzaktır ve etik tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Şirketlerin Sorumluluğu ve Hukuki Mücadele
Meta, Nisan 2025'te Barselona'daki Telus ile olan içerik inceleme sözleşmesini feshetmişti. Bu karar, yaklaşık 2.000 çalışanın toplu olarak işten çıkarılmasına yol açmıştı. Ancak bu durum, şirketlerin geçmişteki sorumluluklarını ortadan kaldırmıyor. Halihazırda Barselona'da bir mahkeme, Meta içerik moderatörleri tarafından açılan bir davayı soruşturuyor. Bu davada, şirketlerin psikososyal risk önleme planına sahip olmaması nedeniyle çalışanların maruz kaldığı zararlar gerekçe gösterilerek, işçi haklarına karşı suçlar, ağır ihmal sonucu yaralanma ve manevi bütünlüğe karşı suçlar iddia ediliyor. Bu soruşturma, içerik moderatörlerinin çalışma koşulları konusunda hukuki bir dönüm noktası olabilir.
Bu tür davalar, teknoloji şirketlerinin sadece platformlarını değil, aynı zamanda bu platformların işleyişini sağlayan insanları da koruma sorumluluğunu vurgulamaktadır. Yapay zeka teknolojileri her ne kadar içerik moderasyonunda yardımcı olsa da, insan müdahalesi hala kritik ve kaçınılmazdır. Dolayısıyla, şirketlerin bu çalışanlara yeterli ruhsal destek, düzenli molalar, terapi erişimi ve güvenli bir çalışma ortamı sağlaması elzemdir. Bu dava, küresel çapta içerik moderatörlüğü sektöründe daha iyi çalışma koşulları ve şirketlerin daha fazla etik sorumluluk alması yönünde önemli bir çağrı niteliği taşımaktadır.
