Katalan yazar ve gazeteci Mar Camps (Palamós, 1991), yeni kitabı No vingueu al poble a reposar (Köye Dinlenmeye Gelmeyin) ile İspanya'nın kuzeydoğusundaki özerk bölge Catalunya (Katalonya)'nın kırsal bölgelerindeki dönüşüme ışık tutuyor. Edicions de la Ela Geminada yayınevi tarafından 2024 yılında okuyucuyla buluşan bu eser, özellikle Empordà (Ampurdan) bölgesindeki köylerin turizmin ve ikinci konutların yaygınlaşmasının gölgesinde nasıl kimlik değişimi yaşadığını mercek altına alıyor. Camps, şehir merkezli bakış açısının kırsal yaşam üzerindeki etkilerini eleştirerek, köylerin dışarıdan bir "kurtarıcıya" veya "kurtarılmaya" ihtiyacı olmadığını, aksine kendi özgün dinamikleriyle var olmaları gerektiğini savunuyor.
Yazar, kitabının ilk sayfalarında bu eserin "bir isyanın ürünü" olarak doğduğunu belirtiyor ancak sadece şikâyet etmekle kalmadığını da ekliyor. Empordà köylerinin turizme bağımlı hale gelmesini ve ikinci konutların sayısındaki artışı bizzat deneyimleyen Camps, bu sorunlar yumağını kısa, keskin ve isabetli bir deneme ile ele alıyor. Camps, "Şehirden köyler hakkında satılan imajın, benim algıladığımla uyuşmadığını söylemek için masaya yumruğumu vurmak istedim" sözleriyle, şehirli romantizminin kırsal gerçeklikle nasıl çeliştiğini gözler önüne seriyor. Kitap, özellikle Llera del Ter (Ter Nehri Kıyısı) bölgesindeki Bordils, Celrà, Cervià de Ter, Flaçà, Juià, Madremanya, Sant Joan de Mollet, Sant Jordi Desvalls, Sant Martí Vell, Viladasens ve Medinyà gibi belediyelere odaklanarak son yıllardaki dönüşümlerinin bir röntgenini çekiyor. Ancak yazarın aktardığı düşünceler ve fikirler, Catalunya'nın diğer birçok bölgesine de rahatlıkla uygulanabilir nitelikte.
Katalonya'da Turizmin İki Yüzü: Ekonomik Canlanma ve Kimlik Krizi
İspanya, Avrupa'nın en popüler turizm destinasyonlarından biri olup, turizm sektörü ülke ekonomisinin lokomotif güçlerinden biridir. Özellikle Catalunya bölgesi, Barselona (Barcelona) gibi metropolleri, Costa Brava (Vahşi Sahil) gibi gözde kıyı şeritleri ve Pireneler'deki doğal güzellikleriyle her yıl milyonlarca turisti ağırlamaktadır. Bu yoğun ilgi, bölgeye ciddi ekonomik gelirler sağlarken, aynı zamanda "aşırı turizm" (overtourism) denilen bir dizi sorunu da beraberinde getirmektedir. Yerel halkın yaşam kalitesinin düşmesi, emlak fiyatlarının artması ve kültürel dokunun bozulması gibi etkiler, özellikle Barselona gibi büyük şehirlerde uzun süredir tartışılmaktadır. Mar Camps'ın kitabı, bu tartışmayı kırsal bölgelere taşıyarak, turizmin sadece şehirleri değil, sakin ve huzurlu olarak bilinen köyleri de nasıl derinden etkilediğini gösteriyor.
Pandemi sonrası dönemde, uzaktan çalışma imkanlarının artması ve şehir hayatının getirdiği kısıtlamalardan kaçma isteği, kırsal bölgelerdeki ikinci konut talebini adeta patlattı. Empordà gibi doğal güzellikleriyle ünlü ve denize yakın bölgeler, bu talebin en çok hissedildiği yerlerden biri oldu. Şehirlerden gelen yatırımcılar veya dinlenmek isteyenler için cazip hale gelen bu köylerde, emlak fiyatları hızla yükseldi. Bu durum, yerel halkın kendi köylerinde uygun fiyatlı konut bulmasını neredeyse imkansız hale getirdi. Geleneksel mesleklerin yerini turizm odaklı hizmetlere bırakması, yerel ekonomilerin tek tipleşmesi ve gençlerin kendi köylerinde gelecek görmemesi gibi sosyo-ekonomik sorunlar da bu dönüşümün kaçınılmaz sonuçları arasında yer alıyor. Mar Camps'ın vurguladığı gibi, köylerin "dinlenilecek" yerler olarak görülmesi, onların yaşayan, nefes alan topluluklar olduğu gerçeğini göz ardı ediyor.
Türkiye ile Benzerlikler ve Sürdürülebilir Kırsal Gelişim İhtiyacı
Mar Camps'ın Katalonya köyleri için dile getirdiği endişeler, aslında dünya genelinde birçok kırsal bölgenin karşı karşıya olduğu bir sorunu yansıtmaktadır. Türkiye'de de Ege ve Akdeniz kıyılarındaki birçok köy ve kasaba, özellikle son yıllarda benzer bir dönüşüm geçirmektedir. Bodrum, Alaçatı, Kaş gibi popüler destinasyonlarda ve çevrelerindeki köylerde, turizm ve yazlık konut talebi, yerel halkın yaşam tarzını, ekonomisini ve hatta demografik yapısını kökten değiştirmiştir. Emlak fiyatları astronomik seviyelere ulaşmış, geleneksel tarım ve hayvancılık faaliyetleri gerilemiş, yerel esnafın yerini zincir markalar veya turistik işletmeler almıştır. Bu durum, yerel halkın kendi topraklarında "yabancılaşmasına" yol açmakta ve kültürel mirasın erozyona uğramasına neden olmaktadır.
Mar Camps'ın kitabı, bu bağlamda sadece Katalonya için değil, benzer sorunlarla boğuşan tüm kırsal bölgeler için önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Köylerin sadece "dinlenme alanı" veya "yatırım aracı" olarak görülmemesi, onların kendi iç dinamikleriyle yaşayan, üreten ve kültürel değerler barındıran topluluklar olduğunun anlaşılması gerekiyor. Uzmanlar, sürdürülebilir turizm modellerinin geliştirilmesi, yerel ekonomilerin desteklenmesi, yerel halkın konut hakkının korunması ve kırsal alanların kültürel özgünlüğünü muhafaza edecek politikaların uygulanmasının önemini vurguluyor. Mar Camps'ın "köyler kurtarıcıya veya kurtarılmaya ihtiyaç duymaz" mesajı, dışarıdan dayatılan çözümler yerine, yerel halkın kendi geleceğini şekillendirmesine olanak tanıyan katılımcı ve kapsayıcı yaklaşımların benimsenmesi gerektiğini güçlü bir şekilde ifade ediyor.
