Katalonya (Catalunya) bölgesinin can damarı olan Rodalies (banliyö trenleri) ağında, trenlere yapılan yasa dışı grafiti eylemleri hem ciddi görsel hasarlara yol açmakta hem de işletmeciler için yüklü maliyetler doğurmaktadır. Bu vandalizm olayları nedeniyle seferlerden çekilmek zorunda kalan trenlerin temizlenmesi, hizmet aksaklıklarına ve yolcu mağduriyetlerine neden olmaktadır. Sorunun giderek büyümesi üzerine, Renfe (İspanya Ulusal Demiryolları), Adif (Demiryolu Altyapı Yöneticisi) ve Generalitat de Catalunya (Katalonya Özerk Yönetimi) yetkilileri, özellikle "kritik" olarak belirlenen noktalarda güvenlik önlemlerini artırma kararı almışlardır. Bu kapsamda, Mossos d'Esquadra (Katalan Polisi) ile koordinasyon güçlendirilmiş, altyapıların dronlarla gözetimi başlatılmış ve köpekli birimlerle pilot uygulamalar hayata geçirilmiştir. Ayrıca, Katalan Hükümeti (Govern) bu tür vandalizm eylemlerine verilen para cezalarını üç katına çıkararak soruna karşı topyekûn bir mücadele başlatmıştır.
Uygulamaya konulan bu önleyici güvenlik tedbirlerine rağmen, yetkililer trenlere grafiti yapılmaya devam edeceğinin farkındadır. Bu nedenle, hizmet dışı kalan tren sayısını minimize etmek amacıyla temizlik noktalarının sayısı artırılmıştır. Mevcut durumda Barselona (Barcelona) ve çevresinde bulunan beş temizlik noktasına ek olarak, Vic, Mataró, Manresa, Lleida, Móra la Nova, Reus ve Sant Vicenç de Calders gibi dokuz yeni nokta daha eklenerek temizlik hizmetleri merkeziyetten uzaklaştırılmıştır. Bu dağıtım, grafitiye maruz kalan trenlerin daha hızlı bir şekilde temizlenip tekrar hizmete sokulmasını sağlayarak, yolcu mağduriyetini ve operasyonel aksaklıkları azaltmayı hedeflemektedir.
Rodalies ağındaki grafiti sorununun maliyeti oldukça yüksektir. Örneğin, 2023 yılında Renfe, 970 vandalizm eylemi sonucu oluşan 55.100 metrekarelik grafitiyi temizlemek için tam 7,4 milyon Euro harcamıştır. Bu rakam, yedi futbol sahası büyüklüğünde bir alanı kaplayan grafiti anlamına gelmektedir. Bu tür eylemlerin yol açtığı gecikmeler veya sefer değişiklikleri, 1,4 milyondan fazla Rodalies kullanıcısını doğrudan etkilemiş ve günde ortalama iki trenin hizmet dışı kalmasına neden olmuştur. Renfe, Adif ve Generalitat kaynaklarına göre, bu olumsuz tablo 2024 yılında daha da kötüleşerek sorunun ciddiyetini artırmıştır.
Grafiti temizleme süreci, sanıldığı kadar basit olmayıp, sekiz adımdan oluşan detaylı bir prosedür gerektirmektedir. Bu adımlar arasında grafitiye maruz kalan trenin hazırlanması ve işaretlenmesi, trenin ve peronun korunması, temizlik malzemelerinin hazırlanması, özel bir temizleyici ve deterjan ürününün 5 ila 10 dakika boyunca uygulanması (2025 yılından itibaren yeni bir ürün kullanılmaya başlanmıştır), boyalı kısmın fırçalanması, kalıntıların giderilmesi, son temizlik ve atıkların bertarafı yer almaktadır. Ayrıca, bu işlemi gerçekleştiren görevlilerin, kullanılan kimyasalların ciltle temasını ve yayılan gazları engellemek için vücut ve yüz koruyucu ekipmanlar kullanması zorunludur. Bu da sürecin hem maliyetli hem de emek yoğun olduğunu göstermektedir.
Grafiti Vandalizmine Karşı Artırılan Cezalar
Bu ciddi sorunla mücadele etmek amacıyla, Katalan Hükümeti (Govern) grafiti vandalizmi için öngörülen para cezalarını önemli ölçüde artırma kararı almıştır. Generalitat Başkanı Salvador Illa'nın son Genel Politika Tartışması'nda (Debate de Política General - DPG) verdiği taahhüt doğrultusunda, bu tür eylemler için cezalar 900.000 Euro'ya kadar yükseltilmiştir. Trenlerdeki grafiti eylemleri, hizmetin normal işleyişini etkilemesi durumunda "ciddi ihlal" olarak sınıflandırılmaktadır. Yeni düzenlemeye göre, hafif ihlaller için 18.000 Euro'ya kadar, ciddi ihlaller için 18.001 Euro ile 90.000 Euro arasında ve "çok ciddi ihlaller" için ise 90.001 Euro ile 900.000 Euro arasında değişen para cezaları uygulanacaktır.
Bu tür vandalizm eylemlerine yönelik mali cezaların artırılmasına ilişkin yasa tasarısı, Katalan Parlamentosu'ndan (Parlament) geçmek zorunda kalmıştır. Katalonya Sosyalist Partisi (PSC) parlamento grubu tarafından sunulan bu yasa teklifi, geniş bir mutabakat sayesinde hızlı bir şekilde onaylanmıştır. Geçtiğimiz 20 Mayıs'taki genel kurul toplantısında, Comuns ve CUP (sol partiler) dışındaki tüm grupların lehte oylarıyla kabul edilen yeni yasa, önemli bir siyasi destek bulmuştur. Comuns ve CUP grupları ise, uygulanan yaptırımların "orantısız" olduğunu ve sorunu çözmek için "etkili olmayacağını" savunarak karara karşı oy kullanmışlardır. Bu muhalif görüşler, yüksek cezaların tek başına vandalizmi engellemede yetersiz kalabileceği ve sorunun kökenlerine inilmesi gerektiği yönündeki tartışmaları da beraberinde getirmiştir.
Arka Plan ve Etki Analizi
Rodalies ağı, Katalonya'nın en yoğun kullanılan toplu taşıma sistemlerinden biridir ve günlük yüz binlerce insanın işine, okuluna veya diğer günlük aktivitelerine ulaşımını sağlamaktadır. Bu nedenle, ağdaki herhangi bir aksaklık, geniş bir nüfus kesimini doğrudan etkilemektedir. Grafiti vandalizmi, sadece estetik bir sorun olmanın ötesinde, kamu kaynaklarının israfına, ulaşım hizmetlerinin kalitesinin düşmesine ve genel kamu düzeni algısının bozulmasına yol açmaktadır. Barselona, Paris, Berlin veya New York gibi büyük metropollerde de toplu taşıma araçları benzer grafiti sorunlarıyla karşı karşıya kalmakta ve bu durum, küresel bir kentsel problem olarak kabul edilmektedir. Türkiye'deki İstanbul veya Ankara gibi büyük şehirlerdeki metro ve banliyö hatlarında da zaman zaman benzer vandalizm olayları yaşanmakta ve kamuoyu tepkisine neden olmaktadır.
Uygulamaya konulan yeni güvenlik önlemleri ve artırılan cezaların, grafiti eylemlerini caydırarak ve temizlik süreçlerini hızlandırarak Rodalies hizmetlerinin kalitesini artırması beklenmektedir. Uzmanlar, yüksek para cezalarının kısa vadede caydırıcı olabileceğini ancak uzun vadede sorunun kökten çözümü için gençlere yönelik bilinçlendirme kampanyaları, sanatsal ifade alanlarının oluşturulması ve toplumsal katılımın teşvik edilmesi gibi sosyal programların da hayati önem taşıdığını belirtmektedir. Bu kapsamlı yaklaşım, sadece vandalizmi cezalandırmakla kalmayıp, aynı zamanda sanatsal yaratıcılığı yapıcı kanallara yönlendirebilir ve kamu malına saygı kültürünü pekiştirebilir. Bu adımlar, kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak ve yolculara daha konforlu ve kesintisiz bir ulaşım deneyimi sunmak adına kritik öneme sahiptir.
