İspanya'nın kuzeydoğusundaki özerk bölgesi Catalunya (Katalonya) Parlamentosu (Parlament de Catalunya) Başkanlık Divanı (Mesa del Parlament), bu hafta Avrupa Komisyonu'na (CE) önemli bir talepte bulundu. Bölgesel hükümet olan Generalitat de Catalunya tarafından hazırlanan ve dokuz kişiye kadar yolcu taşıyan araçlarla ilgili yeni yasa teklifinin, Avrupa Birliği (AB) hukukuna uygunluğunu incelemesi için Brüksel'e başvuruldu. Bu adım, özellikle taksi sektörü ile şoförlü araç hizmetleri (VTC - Vehículos de Transporte con Conductor) arasındaki uzun süredir devam eden gerilimi yeni bir boyuta taşıyor ve yasanın AB'nin serbest dolaşım ve rekabet ilkelerini ihlal etme potansiyeli taşıdığı endişelerini gündeme getiriyor.
Katalonya'da yürürlüğe girmesi planlanan bu yeni yasa, özellikle Uber ve Cabify gibi platformlar aracılığıyla hizmet veren VTC'lere yönelik daha katı düzenlemeler getirmeyi amaçlıyor. Taksi sektörünü koruma ve haksız rekabeti önleme iddiasıyla hazırlanan yasa teklifi, VTC'lerin faaliyet alanlarını ve koşullarını kısıtlayıcı maddeler içeriyor. Ancak bu kısıtlamaların, Avrupa tek pazarının temel prensiplerinden olan hizmetlerin serbest dolaşımı ve serbest rekabet ilkeleriyle çelişip çelişmediği konusunda ciddi şüpheler bulunuyor. Parlament'in doğrudan AB Komisyonu'na başvurması da bu hukuki belirsizliğin ve potansiyel uyumsuzluğun bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Barselona (Barcelona) gibi turistik ve kalabalık bir şehirde, taksi ve VTC hizmetleri arasındaki rekabet yıllardır sıcak bir tartışma konusu olmuştur. Taksiciler, VTC'lerin sayısının kontrolsüz arttığını ve kendileriyle eşit olmayan koşullarda rekabet ettiğini savunarak sık sık grevler ve protestolar düzenlemişlerdir. Bu baskılar sonucunda, Katalonya hükümeti daha önce VTC'lere 15 dakikalık ön rezervasyon süresi gibi kısıtlamalar getirmişti. Yeni yasa teklifi ise bu kısıtlamaları daha da derinleştirerek, VTC'lerin piyasadaki konumunu zayıflatmayı ve taksi sektörünün lehine bir denge kurmayı hedefliyor.
Taksi ve VTC Çatışmasının Kökenleri: Uzun Bir Mücadele
İspanya'da taksi ve VTC sektörü arasındaki gerginlik, 2010'lu yılların ortalarından itibaren, Uber ve Cabify gibi dijital platformların yükselişiyle birlikte tırmanmıştır. Geleneksel taksicilik sektörü, VTC'lerin düşük maliyetli ve esnek hizmetlerinin haksız rekabete yol açtığını iddia ederken, VTC şirketleri ise tüketicilere daha fazla seçenek ve yenilikçi hizmetler sunduklarını savunmaktadır. Bu çatışma, hem Barselona hem de Madrid gibi büyük şehirlerde defalarca sokaklara taşınmış, protestolar ve grevlerle kamuoyunun gündemine oturmuştur.
Dönüm noktalarından biri, İspanya hükümetinin 2018 yılında çıkardığı "Decreto Ábalos" (Ábalos Kararnamesi) olmuştur. Bu kararname ile VTC lisanslarının verilmesi ve düzenlenmesi yetkisi, merkezi hükümetten özerk topluluklara devredilmiştir. Bu durum, her özerk bölgenin kendi kurallarını belirlemesine olanak tanımış, ancak aynı zamanda bölgesel farklılıklar ve hukuki karmaşalar yaratmıştır. Katalonya, bu yetkiyi kullanarak 2022'de "Decreto Ley 9/2022" adlı bir kararname çıkarmış ve VTC'lere yönelik ek kısıtlamalar getirmiştir. Örneğin, Katalonya'da her 30 taksi lisansına karşılık sadece 1 VTC lisansı verilmesi gibi katı oranlar belirlenmiştir. Şimdi gündemdeki yeni yasa teklifi de bu bölgesel düzenlemeleri daha da pekiştirme amacı taşıyor.
Avrupa Birliği Hukuku ve Yerel Düzenlemeler Arasındaki Gerilim
Katalonya Parlamentosu'nun Avrupa Komisyonu'na başvurusu, yerel düzenlemeler ile AB hukukunun temel prensipleri arasındaki potansiyel çatışmayı açıkça ortaya koyuyor. AB'nin serbest hizmet dolaşımı ilkesi, üye ülkeler arasında hizmetlerin engelsiz bir şekilde sunulmasını garanti altına alırken, rekabet hukuku da piyasalarda adil ve eşit koşulların sağlanmasını hedefler. Katalonya'nın yeni yasasının, VTC şirketlerinin piyasaya girişini zorlaştırması veya faaliyetlerini ciddi şekilde kısıtlaması durumunda, bu ilkelerin ihlal edildiği iddia edilebilir.
Hukuk uzmanları, AB Komisyonu'nun bu tür başvuruları incelerken, orantılılık ilkesini göz önünde bulundurduğunu belirtiyor. Yani, bir düzenlemenin meşru bir kamu yararı amacına hizmet edip etmediği ve bu amaca ulaşmak için gerekli ve orantılı olup olmadığı değerlendirilir. Eğer yasa, aşırı kısıtlayıcı bulunursa veya rekabeti haksız yere engellediği tespit edilirse, Komisyon yasanın değiştirilmesini veya iptalini talep edebilir. Avrupa Adalet Divanı (CJEU) daha önce Uber gibi platformların bir taşımacılık hizmeti olduğuna hükmetmiş ve bu tür hizmetlerin ulusal düzenlemelere tabi olabileceğini belirtmişti; ancak bu düzenlemelerin AB hukukuna uygun olması şartı devam etmektedir. Bu durum, yalnızca İspanya'yı değil, benzer tartışmaların yaşandığı Almanya, Fransa gibi diğer AB ülkelerini de yakından ilgilendiren emsal bir karar olabilir.
Avrupa Komisyonu'nun bu başvuruyu nasıl değerlendireceği, Katalonya'daki taksi ve VTC sektörlerinin geleceği için kritik bir öneme sahip. Komisyonun incelemesi sonucunda yasa teklifinin AB hukukuna aykırı bulunması, Generalitat de Catalunya'nın düzenlemelerinde önemli değişikliklere gitmesini gerektirebilir. Aksi takdirde, yasa onaylanırsa, VTC sektörü Barselona'da daha da kısıtlı koşullarda faaliyet göstermek zorunda kalacak, bu da tüketiciler için hizmet seçeneklerini azaltabilir. Bu süreç, Türkiye'de de Uber'in faaliyetleri ve taksicilerle yaşadığı benzer sorunlar göz önüne alındığında, küresel çapta dijital taşımacılık platformlarının gelecekteki regülasyonlarına ışık tutacak önemli bir örnek teşkil edecektir.
