Katalonya (Catalunya) Özerk Yönetimi (Generalitat) Başkanı Salvador Illa, 23 Eylül Çarşamba günü Katalonya Parlamentosu (Parlament) genel kurulunda önemli bir açıklama yapmak üzere kürsüye çıkacak. Gündemdeki konu, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OCDE) tarafından yürütülen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) testlerinde yaşanan ve Katalonya'nın sonuçlarının geçersiz sayılmasına neden olan örneklem hatası. Bu hata, İspanya genelinde PISA sonuçlarının raporun başladığı tarihten bu yana en kötü seviyeye gerilediği bir dönemde Katalonya'da ciddi bir siyasi krize yol açtı.
Katalonya, PISA testlerinde okuma ve fen bilimleri alanlarında ilk sıralarda yer almasına rağmen, örneklemden dışlanan öğrenci yüzdesinin belirlenen sınırın üzerinde olması nedeniyle sonuçları geçersiz kabul edildi. Temmuz ayında kamuoyuna duyurulan bu hata, Katalonya hükümetinin (Govern) 2022'de yayımlanan ve zaten genel bir düşüş eğilimi gösteren son rapora kıyasla Katalan öğrencilerin gelişimini değerlendirme imkanını ortadan kaldırdı. Bu durum, muhalefet partilerinin Salvador Illa'dan acil açıklama talep etmesine yol açarken, Illa da geçtiğimiz Pazartesi günü Parlament Başkanı Josep Rull'a yazılı bir talepte bulunarak kendi isteğiyle genel kurula katılacağını bildirdi. Çarşamba günü yapılan sözcü kurulu toplantısında Illa'nın bu talebi, muhalefet gruplarının diğer talepleriyle birlikte onaylandı.
Parlament'taki oturumda Başkan Illa'nın konuşma süresi sınırsız olacak. Ancak, Eğitim ve Mesleki Formasyon Bakanı (Consellera d'Educació i Formació Professional) Esther Niubó'nun oturuma katılması beklenmiyor. Muhalefet gruplarına ise Illa'nın açıklamalarına yanıt vermek için 15 dakika, ardından ikinci bir turda 5 dakika daha süre tanınacak. Bu oturum, olayla ilgili ilk sorumlulukların belirlenmesinin ardından gerçekleşecek. Nitekim, Eğitim Bakanlığı üç disiplin soruşturması başlatmış ve bakanlığın genel sekreteri Teresa Sambola'yı görevden alarak "yeni bir döneme başlama" sinyali vermişti.
PISA Testleri: Küresel Bir Eğitim Barometresi ve Katalonya'nın Konumu
OCDE'nin PISA testleri, dünya genelindeki eğitim sistemlerinin performansını karşılaştırmak amacıyla her üç yılda bir düzenlenir. Okuma, matematik ve fen bilimleri alanlarındaki 15 yaşındaki öğrencilerin bilgi ve becerilerini ölçen bu testler, ülkelerin eğitim politikalarını şekillendirmesi ve uluslararası standartlardaki yerini görmesi açısından büyük önem taşır. Katalonya gibi özerk bir bölge için PISA sonuçları, kendi eğitim sisteminin etkinliğini ve uyguladığı dil politikalarının (Katalanca'nın eğitimdeki merkezi rolü gibi) uluslararası düzeydeki etkilerini değerlendirmek adına kritik veriler sunar. Ancak, yaşanan bu örneklem hatası, Katalonya'nın kendi eğitim performansını objektif bir şekilde değerlendirme ve geleceğe yönelik stratejiler geliştirme çabalarına ciddi bir darbe vurdu.
İspanya genelinde PISA sonuçlarının son yıllarda düşüş eğiliminde olduğu biliniyor. Bu bağlamda, Katalonya'nın geçersiz sayılan sonuçlarında okuma ve fen bilimlerinde gösterdiği görece iyi performansın dahi resmi olarak tanınmaması, hem Katalan eğitim camiasında hem de siyasi arenada büyük bir hayal kırıklığına yol açtı. PISA'nın metodolojisi ve örneklem seçimi, sonuçların güvenilirliği açısından hayati öneme sahiptir. Bu tür bir hatanın, titizlikle yürütülmesi gereken uluslararası bir değerlendirme sürecinde yaşanması, Katalonya'nın eğitim sisteminin şeffaflığı ve yönetim kalitesi hakkında soruları gündeme getirdi.
Muhalefetin Sert Tepkileri ve Siyasi Yankılar
PISA testlerindeki hata, Katalonya'daki siyasi partiler arasında geniş yankı buldu ve Illa hükümeti üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Hükümetin ortakları arasında yer alan Katalonya Cumhuriyetçi Solu (ERC) partisinin Parlament sözcüsü Esther Capella, Illa'nın açıklamalarının kendilerini ikna etmemesi halinde Eğitim Bakanlığı'ndan istifa talebinde bulunma ihtimalini dışlamadıklarını belirtti. Capella, "Bu sorumluluk her zaman sadece teknik görevlilerle sınırlı kalamaz" diyerek siyasi sorumluluğun altını çizdi. Ortaklar (Comuns) partisinin sözcüsü David Cid ise, Katalonya Başkanı'nın Eylül ayının son haftasında yapılması planlanan Genel Politika Tartışması (DPG) öncesinde açıklama yapmasına güvendiklerini ifade etti ve aksi takdirde "bizimle ve ERC ile vardıkları anlaşmayı ihlal etmiş olacaklarını" vurguladı.
Muhalefetin diğer önemli partilerinden Katalonya İçin Birlikte (Junts) partisinin lideri Carles Puigdemont, PISA raporunun yansıttığı "endişe verici" durumu Katalonya'nın bağımsızlık ihtiyacıyla ilişkilendirdi. Sosyal medya paylaşımında, mevcut eğitim sisteminin "eleştirel vatandaşlar yetiştirmek yerine, tüketime ve sosyal medyaya daha bağımlı bireyler yetiştirdiğini" iddia etti. Halk Partisi (PP) milletvekili Lorena Roldán ise Illa'nın hala açıklama yapmamış olmasını eleştirerek, "Hangi öğrencilerin dışlanması emrini kimin verdiğini ve en önemlisi bu olayları kimin örtbas etme emrini verdiğini hala bilmiyoruz" sözleriyle olayın aydınlatılmasını talep etti. Bu sert tepkiler, PISA skandalının Illa hükümeti için ciddi bir güven oylamasına dönüşebileceğinin işaretlerini veriyor.
Katalonya'nın PISA testlerindeki bu talihsiz hata, sadece eğitim sisteminin değerlendirilmesini engellemekle kalmayıp, aynı zamanda bölgedeki siyasi istikrara da gölge düşürdü. Hükümetin şeffaflık ve hesap verebilirlik konusunda ciddi bir sınavdan geçeceği bu süreçte, Salvador Illa'nın Parlament'ta yapacağı açıklamalar, krizin seyrini ve Katalonya eğitiminin geleceğini belirlemede kritik bir rol oynayacak. Benzer hataların tekrarlanmaması için alınacak yapısal önlemler ve siyasi sorumlulukların net bir şekilde belirlenmesi, hem ulusal hem de uluslararası alanda Katalonya'nın eğitimdeki itibarının yeniden tesis edilmesi açısından büyük önem taşıyor.
