Katalonya'da (Catalunya) yapılan yeni bir araştırma, ev içi sorumlulukların planlanması ve yürütülmesinde kadınların erkeklere kıyasla çok daha büyük bir yük taşıdığını ortaya koydu. Katalonya İstatistik Enstitüsü (Idescat) tarafından 2024 yılı için hazırlanan zaman kullanımı anketi ve Katalan Kadın Enstitüsü (Institut Català de les Dones) tarafından yayımlanan istatistiksel yıllık rapora göre, kadınların %61,6'sı evin genel temizliğini, %60'ı hafta içi öğle ve akşam yemeklerini, %53,9'u ise günlük alışverişi planlıyor. Bu oranlar, erkekler için %20 ila %25 arasında değişerek, cinsiyetler arasındaki büyük uçurumu gözler önüne seriyor.
Bu çarpıcı veriler, sadece ev işlerinin fiili icrasındaki değil, aynı zamanda "görünmez emek" olarak adlandırılan planlama ve organizasyon boyutundaki eşitsizliği de vurguluyor. Kadınların ev işlerinin yönetiminde üstlendiği bu merkezi rol, günlük yaşamın karmaşık lojistiğini düzenleme ve aile ihtiyaçlarını öngörme gibi zihinsel yükleri de beraberinde getiriyor. Erkeklerin bu konudaki katılımı, kadınların yarısından bile az seviyelerde kalırken, toplumsal cinsiyet rollerinin ev içinde ne denli köklü olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
Raporun dikkat çeken diğer bir bulgusu ise bakım sorumluluklarıyla ilgili. Çocuk bakımı için alınan izinlerin %87,6'sı kadınlar tarafından talep edilirken, bağımlı aile bireylerinin bakımı için yapılan başvuruların dörtte üçü yine kadınlara ait. Aktif Nüfus Anketi (EPA) verilerine dayanarak hazırlanan istatistiksel dosyaya göre, çalışma çağındaki pasif kadınların (yani ne çalışan ne de iş arayanların) %35,6'sı, üçüncü kişilere bakmak zorunda oldukları için işgücüne katılamıyor. Bu oran, aynı gerekçeyle pasif durumda olan erkeklerin %10,4'ünü üç kattan fazla aşıyor. Bu durum, kadınların kariyer gelişimlerini ve ekonomik bağımsızlıklarını ciddi şekilde etkileyen önemli bir engel teşkil ediyor.
Toplumsal Cinsiyet Rollerinin Ekonomik ve Sosyal Etkileri
Ev içi sorumlulukların ve bakım yükünün kadınların omuzlarında yoğunlaşması, sadece kişisel yaşamları üzerinde değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal katılımları üzerinde de derin etkiler yaratmaktadır. Kadınların işgücü piyasasında daha az yer alması veya yarı zamanlı çalışmaya yönelmesi, kariyer ilerlemelerini yavaşlatmakta ve cinsiyetler arası ücret farkının (gender pay gap) sürmesine neden olmaktadır. Bu durum, kadınların emeklilik hakları ve ekonomik güvenlikleri açısından da uzun vadeli olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.
İstatistikler, kadınların belirli meslek gruplarında yoğunlaştığını da gösteriyor. Çalışan her dört kadından biri sağlık, sosyal hizmetler veya perakende ticaret sektörlerinde istihdam ediliyor. Bu oran, aynı sektörlerde çalışan erkeklerin %11'lik oranından çok daha yüksek. Özellikle, kadın çalışanların %14,6'sı sağlık ve sosyal hizmetlerde (erkeklerde %4,3), %11,3'ü ise ticarette yer alıyor. Eğitim sektörü ise kadınlar arasında %9,7 ile üçüncü en popüler alan. Erkeklerde ise inşaat (%10,7), ulaştırma ve depolama (%8,9) ile makine, elektrikli ekipman ve ulaşım araçları (%8,4) sektörleri öne çıkıyor. Bu "kadınlaşmış meslekler" olarak adlandırılan alanlar genellikle daha düşük ücretli ve daha az prestijli olma eğilimindedir, bu da cinsiyetler arası ekonomik eşitsizliği pekiştirmektedir.
Küresel Bağlamda Cinsiyet Eşitsizliği ve Türkiye ile Karşılaştırma
Katalonya'dan gelen bu veriler, Avrupa ve dünya genelindeki benzer eğilimlerle örtüşmektedir. Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) gibi kuruluşların raporları, kadınların küresel olarak erkeklere göre ortalama iki ila üç kat daha fazla ücretsiz bakım ve ev işi yaptığını göstermektedir. Bu "görünmez ekonomi", küresel GSYİH'nin önemli bir bölümünü oluşturmasına rağmen genellikle göz ardı edilmekte ve kadınların ekonomik katkısı yeterince takdir edilmemektedir.
Türkiye'de de durum Katalonya'dakine benzer bir tablo çizmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, kadınların ev işlerine ve aile bakımına erkeklerden çok daha fazla zaman ayırdığını ortaya koymaktadır. Geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri, bakım hizmetlerinin yetersizliği ve kadın istihdamını destekleyici politikaların eksikliği, Türkiye'de de kadınların ev içi yükünü artırmaktadır. Bu durum, kadınların işgücüne katılım oranlarını düşürmekte, kariyerlerinde ilerlemelerini engellemekte ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması önünde önemli bir bariyer oluşturmaktadır. Katalonya'daki bu bulgular, Türkiye gibi ülkeler için de cinsiyet eşitsizliğiyle mücadelede atılması gereken adımlara dair önemli bir uyarı niteliğindedir.
Sonuç olarak, Katalonya'da yapılan bu araştırma, ev içi sorumlulukların ve bakım yükünün cinsiyetler arasında adaletsiz dağılımının ne denli yaygın ve derin olduğunu gözler önüne sermektedir. Bu eşitsizliğin giderilmesi, sadece bireysel hanelerdeki adalet için değil, aynı zamanda kadınların ekonomik bağımsızlığını, toplumsal katılımını ve genel refahını artırmak için de kritik öneme sahiptir. Babalık izinlerinin yaygınlaştırılması, uygun fiyatlı ve erişilebilir çocuk bakım hizmetlerinin sağlanması, iş yerlerinde esnek çalışma modellerinin teşvik edilmesi ve toplumsal farkındalığın artırılması gibi politikalar, bu eşitsizliği azaltmada önemli rol oynayabilir. Toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak, ancak ev içinde başlayan bu dönüşümle mümkün olacaktır.
