Katalonya'nın (Catalunya) eşsiz doğal güzellikleri içinde yer alan dağ barınakları, son dönemde artan vandalizm olaylarıyla mücadele ediyor. Bu durum, bölgedeki dağcılık ve doğa sporları camiasının çatı kuruluşu olan Katalonya Gezgin Dernekleri Federasyonu (FEEC - Federació d’Entitats Excursionistes de Catalunya) Başkanı Jordi Merino'nun derin endişelerini dile getirmesine neden oldu. Barselona'nın (Barcelona) kalbindeki Rambla Caddesi üzerinde, Plaça Reial'in (Kraliyet Meydanı) hemen karşısında bulunan FEEC merkezinde konuşan Merino, son 15 yılda doğa sporları alanında yaşanan olumlu gelişmelerin yanı sıra, dağlara karşı değişen ve çoğu zaman olumsuz hale gelen insan davranışlarının da altını çizdi. Özellikle Besiberri (Alta Ribagorça) gibi stratejik noktalardaki barınakların tahrip edilmesi, bu sorunun ciddiyetini gözler önüne seriyor.
Jordi Merino'nun başkanlığı döneminde, tırmanış ve dağ kayağı gibi iki önemli dağ sporu olimpiyat branşı haline gelerek büyük bir tanınırlık kazandı. Bu başarılar, dağcılık camiası için gurur verici bir gelişme olsa da, aynı dönemde dağlara olan saygının azalması ve vandalizm olaylarının artması, bu olumlu tabloyu gölgeliyor. Merino, "Dört saat boyunca bir dağ barınağına yürüyüp, orada 'botellón' yapıp (açık havada toplu içki partisi) sonra da orayı tahrip etmenin hiçbir anlamı yok" diyerek, bu tür davranışların mantıksızlığını ve doğaya verilen zararı vurguladı. Dağ barınakları, doğa tutkunları için sadece birer sığınak değil, aynı zamanda zorlu parkurlarda güvenlik sağlayan, dinlenme ve sosyalleşme imkanı sunan kritik altyapı unsurlarıdır. Bu yapıların bilinçsizce tahrip edilmesi, hem maddi kayıplara yol açıyor hem de dağcılık kültürüne ve doğa sevgisine ağır bir darbe vuruyor.
FEEC'in yönettiği barınakların, özellikle hafta sonları veya tatil dönemlerinde, sorumsuz grupların hedefi haline gelmesi, federasyonu ve gönüllüleri büyük bir hayal kırıklığına uğratıyor. Besiberri barınağında yaşananlar, buz dolaplarının kırılması, mobilyaların tahrip edilmesi ve çöplerin etrafa saçılması gibi olaylar, ne yazık ki münferit örnekler değil. Bu tür eylemler, sadece barınağın fiziksel yapısına zarar vermekle kalmıyor, aynı zamanda dağ ortamının huzurunu ve temizliğini de bozuyor. Dağlara çıkmanın, doğayla bütünleşmenin ve onun sunduğu dinginliğin tadını çıkarmanın bir yolu olması gerekirken, bazı ziyaretçilerin bu alanları bir eğlence mekânı gibi görmesi ve arkalarında yıkım bırakması, ciddi bir kültürel ve çevresel soruna işaret ediyor.
Dağcılık ve Doğa Sporlarının Yükselişiyle Gelen Zorluklar
Son yıllarda, pandemi ile birlikte doğa sporlarına ve açık hava aktivitelerine olan ilgi tüm dünyada olduğu gibi İspanya ve Türkiye'de de önemli ölçüde arttı. Bu durum, bir yandan doğa bilincinin artmasına katkıda bulunurken, diğer yandan doğal alanlar üzerindeki insan baskısını da beraberinde getirdi. Daha fazla insanın dağlara, ormanlara ve parklara yönelmesiyle birlikte, ne yazık ki çevresel tahribat, çöp atma ve vandalizm gibi sorunlar da artış gösterdi. Dağ barınakları, bu artan ziyaretçi akınına hizmet eden, ancak aynı zamanda en savunmasız altyapılardan biri haline gelen yapılar. FEEC gibi kurumlar, bu barınakları gönüllülük esasıyla ve sınırlı bütçelerle işletmeye çalışırken, tahrip edilen her bir barınak, hem büyük maliyetler hem de insan emeği açısından ciddi bir yük oluşturuyor.
FEEC, 1900'lü yılların başından beri Katalonya'da dağcılık ve doğa sporlarının gelişimine öncülük eden köklü bir kuruluştur. Misyonu sadece spor faaliyetlerini teşvik etmekle kalmayıp, aynı zamanda dağlara saygıyı, çevrenin korunmasını ve güvenliğin sağlanmasını da içerir. Federasyonun yönettiği barınaklar, dağcılar, yürüyüşçüler ve kayakçılar için hayati öneme sahiptir. Bu barınaklar, kötü hava koşullarında sığınak, uzun yürüyüşlerde dinlenme noktası ve acil durumlarda yardım merkezi işlevi görür. Türkiye'deki dağcılık federasyonları ve kulüpleri de benzer barınaklar işletmekte ve benzer sorunlarla karşılaşabilmektedir. Bu nedenle, Katalonya'da yaşanan bu vandalizm olayları, doğaya karşı sorumluluk bilincinin evrensel bir sorun olduğunu ve bu konuda uluslararası düzeyde farkındalık yaratılması gerektiğini göstermektedir.
Çözüm Yolları ve Geleceğe Yönelik Adımlar
Dağ barınaklarında yaşanan vandalizm sorununa karşı kapsamlı çözümler üretilmesi gerekmektedir. Öncelikle, eğitim ve farkındalık kampanyaları büyük önem taşımaktadır. FEEC ve benzeri kuruluşlar, dağlara çıkan herkesin doğaya ve ortak kullanım alanlarına karşı sorumluluklarını anlamalarını sağlayacak programlar geliştirmelidir. Özellikle gençlerin hedef alındığı, "botellón" kültürü gibi sorumsuz davranışların doğaya verdiği zararları anlatan bilinçlendirme çalışmaları yaygınlaştırılmalıdır. Okullarda ve dağcılık kulüplerinde doğa etiği dersleri verilmesi, bu bilincin erken yaşlarda oluşmasına katkı sağlayacaktır.
Ayrıca, vandalizm olaylarının önlenmesi için denetimlerin artırılması ve caydırıcı cezaların uygulanması da önemlidir. Bölgesel yönetimler ve yerel güvenlik güçleri, dağlık alanlarda devriye gezerek ve şüpheli durumlara müdahale ederek bu tür eylemlerin önüne geçebilir. Toplumsal katılım ve gönüllülük esasına dayalı projeler de barınakların korunmasında etkili olabilir. Yerel halkın ve dağcılık camiasının barınakların bakımına ve denetimine dahil edilmesi, sahiplenme duygusunu artıracaktır. Unutulmamalıdır ki, dağlar ve doğal alanlar hepimizin ortak mirasıdır ve onları gelecek nesillere aktarmak, her bireyin sorumluluğundadır. Jordi Merino'nun sözleri, bu sorumluluğun altını bir kez daha çizmekte ve doğa sevgisinin sadece sözde kalmaması, eylemlerle de gösterilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır.
