İspanya'nın Catalunya (Katalonya) özerk bölgesinde, çevreye yönelik ciddi bir tehdit oluşturan ve Fransa'dan yasa dışı yollarla getirilen on binlerce ton atığın toprağa gömüldüğü büyük bir çevre dolandırıcılığı ağı çökertildi. İspanyol jandarması Guardia Civil, Europol ve Fransız Jandarması'nın (Gendarmería francesa) ortaklaşa yürüttüğü "Franger" adlı operasyon kapsamında, en az 46.000 ton atığı yasa dışı olarak İspanya'ya sokup bertaraf eden suç örgütüne mensup dört kişi tutuklandı. Bu operasyon, uluslararası atık ticaretinin karanlık yüzünü ve çevre suçlarının ne denli ciddi boyutlara ulaşabildiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Soruşturma, 2022 yılında Guardia Civil'in, Barcelona'daki büyük inşaat projelerinden kaynaklanan kirli malzemeleri tarım arazilerine boşaltan bir atık yönetim tesisini incelemesiyle başladı. Kısa süre sonra, bu tesise Fransa'daki atık yöneticilerinden de atık girişi olduğu tespit edildi. Barselona (Barcelona) eyaletinde faaliyet gösteren suç örgütünün, Fransa'dan gelen belediye ve endüstriyel atıkları "ürün" veya "toprak" gibi yanıltıcı adlar altında sahte belgelerle İspanya'ya soktuğu ve çevre güvenliğini sağlayacak hiçbir önlem almadan yasa dışı bir şekilde toprağa gömdüğü ortaya çıktı. Bu yöntemle hem uluslararası atık transferi kontrollerinden kaçınılmış hem de İspanyol Hazine Dairesi'ne (Hacienda Pública) ödenmesi gereken vergilerden ve Fransa'daki daha yüksek çevre vergilerinden (kanyon) kaçınılarak önemli maliyet avantajları elde edilmiş.
Yasa dışı yollarla İspanya'ya getirilen atıklar, büyük ölçüde Sant Esteve Sesrovires (Barcelona) belediyesi sınırları içindeki tarım arazilerine gizlice gömülüyordu. Ayrıca, atıkların bir kısmı dört adet inert (tehlikesiz) atık depolama tesisine ve üç adet tehlikesiz atık depolama tesisine gönderilerek toprakla karıştırılıyordu. Yapılan resmi analizler, bu endüstriyel ve belediye atıklarının içinde hidrokarbonlar ve ağır metaller gibi tehlikeli maddeler içerdiğini doğruladı. Bu maddeler, çevreye kalıcı zararlar verme ve insan sağlığı için toksik etkiler yaratma potansiyeline sahip. SEPRONA (Servicio de Protección de la Naturaleza - Doğa Koruma Servisi) tarafından hazırlanacak teknik bir raporla, bu suç grubunun bölge halkı, tarım ürünleri ve yeraltı suları üzerindeki risklerinin boyutu değerlendirilecek.
Yasa Dışı Atık Ticareti: Küresel Bir Tehdit ve Avrupa Bağlamı
Bu olay, yasa dışı atık ticaretinin ne denli büyük ve organize bir suç alanı olduğunu bir kez daha gösteriyor. Avrupa Birliği (AB) genelinde atık yönetimi ve sınır ötesi atık transferleri konusunda katı düzenlemeler bulunsa da, suç örgütleri bu kuralları aşmak için sürekli yeni yöntemler geliştiriyor. AB'nin Atık Sevkiyat Tüzüğü ve uluslararası Basel Sözleşmesi gibi anlaşmalar, tehlikeli atıkların ve diğer atıkların sınır ötesi hareketlerini kontrol altında tutmayı amaçlar. Ancak, bu tür suç örgütleri sahte belgeler, yanlış sınıflandırmalar ve rüşvet gibi yöntemlerle bu denetimleri atlatarak, atıkları daha az maliyetli ve daha az çevresel denetimi olan bölgelere taşıyor.
Yasa dışı atık ticareti, sadece İspanya'yı değil, Avrupa'nın birçok ülkesini etkileyen küresel bir sorundur. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, bu atıkların hedefi haline gelebilmektedir. Türkiye de, zaman zaman Avrupa'dan gelen yasa dışı atık sevkiyatlarıyla ilgili sorunlar yaşamış ve bu konuda uluslararası işbirliğinin önemini vurgulamıştır. Bu tür suçlar, sadece çevresel felaketlere yol açmakla kalmaz, aynı zamanda yasal atık yönetimi sektöründeki dürüst işletmeler için haksız rekabet yaratarak ekonomiye de zarar verir. Çevre uzmanları, yasa dışı gömülen tehlikeli atıkların, toprağın verimliliğini uzun yıllar boyunca yok edebileceği, yeraltı sularına karışarak içme suyu kaynaklarını kirletebileceği ve besin zincirine girerek insan sağlığını doğrudan tehdit edebileceği konusunda uyarıyor.
Soruşturmanın Sonuçları ve Çevresel Etkiler
Operasyonun icra aşaması 23 ve 24 Haziran tarihlerinde, Fransa'nın güneydoğusu ile Catalunya (Katalonya) bölgelerinde eş zamanlı ve koordineli bir şekilde gerçekleştirildi. Guardia Civil, Fransız Jandarması ve Europol'den yüzün üzerinde ajanın katıldığı bu büyük operasyonda, Barselona eyaletindeki Sant Vicenç dels Horts, Molins de Rei ve Sant Esteve Sesrovires'de üç ev ve iş yeri ile Girona eyaletinde bir evde arama yapıldı. Aramalarda çok sayıda belge, muhasebe kayıtları, elektronik cihazlar, cep telefonları ve bilgisayarlar ele geçirildi. Bu materyallerin analizi, soruşturulan faaliyetin gerçek boyutunu ortaya koyacak. Tutuklananlar arasında, 39 ve 70 yaşlarında İspanyol ve Fransız uyruklu iki erkek ile 62 ve 66 yaşlarında İspanyol ve İtalyan uyruklu iki kadın bulunuyor. Şebekenin lideri ve mali kontrolünü sağlayan kişinin 70 yaşındaki Fransız uyruklu bir erkek olduğu iddia ediliyor.
Tutuklulara yöneltilen suçlamalar arasında doğal kaynaklara ve çevreye karşı suçlar, sahtecilik, Hazine'ye karşı suçlar (vergi kaçakçılığı), dolandırıcılık, kara para aklama ve suç örgütüne üyelik yer alıyor. Davanın takibi Martorell (Barcelona) Mahkemesi'nin 6 numaralı Soruşturma Bölümü tarafından yürütülüyor. Operasyon halen devam etmekte olup, ele geçirilen belgelerin ve elektronik cihazların incelenmesinin ardından yeni tutuklamaların olabileceği belirtiliyor. Catalunya Atık Ajansı (Agencia de Residuos de Cataluña) ve Sant Esteve Sesrovires Belediyesi, soruşturma hakkında bilgilendirildi ve etkilenen bölgelerde kontrol, mühürleme veya dekontaminasyon (temizleme) gibi olası önlemleri incelemek üzere belediye ile işbirliği yapıyor. Bu tür çevre felaketlerinin temizlenmesi ve restore edilmesi, genellikle yıllar süren ve milyonlarca Euro'ya mal olan karmaşık bir süreçtir. Bu olay, çevre suçlarıyla mücadelede uluslararası işbirliğinin ve sıkı denetimlerin vazgeçilmez olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur.
