Katalonya'da siyasi sahne hareketli günler yaşıyor. Salvador Illa liderliğindeki Generalitat (Katalonya Özerk Hükümeti) ile Oriol Junqueras başkanlığındaki Esquerra Republicana de Catalunya (ERC - Katalonya Cumhuriyetçi Solu) partisi arasında, 2026 yılı Generalitat bütçesine ilişkin kritik bir anlaşma sağlandı. Bu anlaşma, uzun süreli ve zorlu müzakerelerin ardından geldi ve Salı günü Illa ile Junqueras tarafından resmi olarak imzalandı. Anlaşma, Katalonya'nın gelecekteki mali yapısını ve önemli altyapı projelerini şekillendirecek adımları içeriyor. ERC'nin olağanüstü Ulusal Konseyi'nde yaklaşık dört buçuk saat süren yoğun bir toplantının ardından, parti yönetimi bütçe projesini onayladı, ancak bazı iç eleştirilerin de dile getirildiği belirtildi.
ERC içindeki tartışmalar, partinin Illa liderliğindeki hükümetin bütçesine verdiği desteğe yönelik eleştirileri de gün yüzüne çıkardı. Ancak parti yetkilileri, Ulusal Konsey'in "kongreler arası en yüksek organ" olduğunu ve alınan kararların militanlara eksiksiz şekilde aktarılacağını vurguladı. Bu uzun soluklu müzakerelerin başarıyla sonuçlanması, Illa hükümetinin yasama dönemindeki ilk bütçesini hayata geçirmesinin önünü açtı. Anlaşmanın imzalanmasının ardından, Katalonya'nın mali ve altyapı geleceğine dair önemli adımlar atılması bekleniyor.
Bütçe Anlaşmasının Arka Planı ve Zorlukları
Bütçe müzakereleri, Mart ayında ERC'nin Generalitat'a %100 IRPF (Gelir Vergisi) devri talebi nedeniyle tıkanmıştı. Bu talep, Katalan hükümetinin bütçe projesini parlamentodan çekmesine neden olmuş ve olası bir parlamento yenilgisini engellemişti. Ancak Endülüs seçimlerinin sona ermesiyle birlikte, müzakereler hız kazandı. Endülüs seçimleri, PSOE (İspanya Sosyalist İşçi Partisi) için önemli bir engel teşkil ediyordu, zira Sosyalist adayın eski Hazine Bakanı María Jesús Montero olması, müzakereleri karmaşık hale getiriyordu. Seçimlerin ardından, Katalan hükümeti ile ERC arasındaki görüşmeler hızla ilerledi ve bu önemli hafta içinde bütçenin onaylanması için yoğun bir gündem oluşturuldu.
Ancak bütçenin tam olarak onaylanabilmesi için bir engel daha bulunuyor: Comuns (Katalonya Ortakları) partisi. Comuns, mevcut anlaşmanın "güncellenmesini" talep ederek tüm yasama dönemi için bir bütçe mutabakatı çağrısında bulunuyor. Bu durum, hükümetin bütçeyi geçirme sürecinde ek zorluklarla karşılaşabileceğini gösteriyor. Geçtiğimiz aylarda yaşanan siyasi gerilimler ve özerk bölge ile merkezi hükümet arasındaki ilişkiler, bu bütçe sürecini daha da kritik hale getiriyor.
Ulaşım Devrimi: Orbital Demiryolu Hattı Projesi
Generalitat ile ERC arasındaki anlaşmanın en somut adımlarından biri, Orbital Demiryolu Hattı projesinin hayata geçirilmesi oldu. Salvador Illa ve Oriol Junqueras, Barselona yakınlarındaki Sant Sadurní d'Anoia'da düzenledikleri törenle, Katalan başkentini bypass ederek ikinci metropoliten kuşağı birbirine bağlayacak bu yeni tren hattını tanıttılar. "Tripartito" döneminde (2003-2010) ortaya atılan ancak hayata geçirilemeyen bir projenin yeniden canlandırılması anlamına gelen bu hat, mevcut radyal ulaşım modeline son vermeyi ve özel araç kullanımına alternatif bir toplu taşıma seçeneği sunmayı hedefliyor. Projenin tamamlandığında 30 milyon kullanıcıya hizmet vermesi bekleniyor.
Bu yeni hat, Mataró, Sabadell, Terrassa ve Vilanova i la Geltrú gibi belediyeler arasındaki bağlantıyı iyileştirerek trenlerin Barselona'dan geçme zorunluluğunu ortadan kaldıracak. Bu sayede demiryolu ağı, Rodalies de Catalunya ve Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC) hatlarıyla entegre olacak ve daha ağ benzeri bir yapıya kavuşacak. Projenin toplam yatırım maliyeti 5.200 milyon Euro olarak öngörülüyor ve en iyimser takvime göre 2041 yılında tamamlanması hedefleniyor. Toplamda 120 kilometre uzunluğunda olacak hattın 68 kilometresi yeni inşa edilecek ve 23'ü yeni olmak üzere 40 istasyona sahip olacak.
Tören sırasında Illa, Junqueras'a bu anlaşmayı sağladığı için "siyasi cesareti" nedeniyle teşekkür etti ve orbital hattın Katalonya'nın "ilerlemesine" yardımcı olacağını belirtti. Junqueras ise projenin "bir tren hattından çok daha fazlası" olduğunu ifade ederek, "insanların refahını garanti altına almak için geleceği planlama iradesinin olağanüstü bir örneği" olduğunu vurguladı. Bu proje, Vilanova i la Geltrú'dan Mataró'ya, Martorell, Terrassa, Sabadell ve Granollers üzerinden bağlantı kurmayı amaçlıyor. Junqueras, bu model değişikliğinin ekonomik, demografik, konut erişimi, endüstriyel ve genel ekonomi rekabetçiliği düzeyinde bir ülke modeli değişikliği olduğunu da ekledi.
Merkezi Hükümetle Ortak Adımlar ve Katalan Vergi Ajansı
Orbital demiryolu hattı ve Generalitat ile ERC arasında varılan diğer anlaşmalar, Çarşamba günü Madrid'de merkezi hükümet ile Generalitat arasında düzenlenecek ikili ve karma transferler komisyonunda (Comisión Bilateral y Mixta de Transferencias) onaylanacak. Bu toplantıda, devletin Katalonya'daki yatırım şirketinin onaylanması ve Katalonya'nın Consorci de la Zona Franca de Barcelona (CZFB - Barselona Serbest Bölge Konsorsiyumu) üzerindeki katılımının değiştirilmesi de ele alınacak. Ayrıca, kıyı yönetimi, Dış İlişkiler konuları ve Katalan dilinin güçlendirilmesi gibi yetki devirleri de gündemde olacak.
Madrid'deki toplantı, Oriol Junqueras'ın partisi için vazgeçilmez bir koşul olan bu anlaşmaların önünü açacak. Toplantıya Bölgesel Politika ve Demokratik Hafıza Bakanı Ángel Víctor Torres ile Generalitat Başkanlık Danışmanı Albert Dalmau ve Ekonomi ve Kamu Maliyesi Danışmanı Alícia Romero başkanlık edecek. Bu görüşmeler, Katalonya'nın özerk yetkilerinin genişletilmesi ve merkezi hükümetle işbirliği içinde önemli projelerin hayata geçirilmesi açısından büyük önem taşıyor. Türkiye'de de benzer şekilde merkezi ve yerel yönetimler arasındaki yetki ve kaynak paylaşımı konuları, bölgesel kalkınma ve altyapı projeleri açısından kritik bir rol oynamaktadır.
Bu "dosyaların" yanı sıra, Generalitat ve ERC, Agència Tributària de Catalunya (ATC - Katalan Vergi Ajansı)'nı 2029 yılına kadar 527 milyon Euro ile güçlendirme konusunda anlaştılar. Bu yatırım, ATC'nin "istikrarlı bir finansmana" sahip olmasını ve özellikle tahsilat alanında gerekli teknolojik, süreçsel, veri yönetimi ve organizasyonel değişiklikleri gerçekleştirmesini sağlayacak. Bu adım, ERC'nin bütçe müzakereleri için bir koşul olarak ortaya koyduğu ancak daha sonra geri çektiği IRPF tahsilatına doğru ilerlemeyi hedefliyor. Bu durum, Katalonya'nın mali özerkliğini artırma çabalarının bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Comuns Partisi Hâlâ Uzak: Bütçe Görüşmelerinde Yeni Engeller
Şubat ayında Illa'nın Comuns'un desteğini alarak bütçe için bir anlaşma imzalamayı başardığı durumun aksine, bu kez senaryo tersine döndü. Başkan Illa, ERC'nin desteğini almış olsa da, Jéssica Albiach liderliğindeki Comuns partisiyle henüz bir anlaşmaya varamadı. Pazartesi günü Generalitat ve Comuns müzakere ekipleri arasında Ekonomi ve Kamu Maliyesi Bakanlığı'nda yapılan toplantıdan somut bir ilerleme kaydedilemedi.
Toplantı sonrası Comuns parlamento grubu sözcüsü David Cid, kamu maliyesi için bir anlaşmaya varmaktan "uzak" olduklarını ve "önemli adımlar atılması gerektiğini" belirtti. Cid, anlaşmaya varmak için üç koşul öne sürdü: konut yatırımları için 2.500 milyon Euro, R-Aeroport projesinin (2027'de başlaması planlanıyor) yeniden değerlendirilmesi ve 100 milyon Euro'dan fazla servete sahip büyük servetlere %2 vergi uygulanması. Bu talepler, Comuns'un sosyal ve çevresel önceliklerini yansıtıyor ve bütçe müzakerelerinde yeni bir gerilim noktası oluşturuyor.
Cid, hükümetin Comuns ile bir anlaşma sağlamadan olağanüstü bir Yürütme Konseyi'nde bütçeyi onaylamasının "çok kötü bir fikir" olacağını söyledi, ancak "senaryoları tahmin etmemek" gerektiğini de ekledi. Cid, Salı veya Çarşamba günü Romero ile tekrar bir araya gelecek. Bu durum, Katalonya'daki siyasi denklemin ne kadar karmaşık olduğunu ve Illa hükümetinin bütçeyi tam olarak geçirmek için daha fazla uzlaşı arayışında olacağını gösteriyor. Türkiye'deki siyasi süreçlerde de benzer koalisyon veya uzlaşı arayışları, bütçe ve yasa tasarılarının meclisten geçirilmesinde belirleyici olabilmektedir.
