Barselona, İspanya – Catalunya (Katalonya) Özerk Yönetimi, bağımlılık yardımlarında yapılan hatalı ödemelerden kaynaklanan borçları affedeceğini duyurarak binlerce ailenin üzerindeki yükü kaldırdı. Generalitat (Katalan Hükümeti) Başkanı Salvador Illa, Pazartesi günü Barselona'daki Gràcia Gent Gran gündüz bakım merkezinden yaptığı açıklamada, "kötü bir şaka gibi görünen" bu duruma "son verdiklerini" belirtti. Bu karar, özellikle bağımlılık derecesinin düşük değerlendirilmesi veya vefat gibi nedenlerle 2025 yılına kadar 10.665 aileye yönelik haksız borç taleplerinin iptal edilmesini içeriyor.
Illa, "Asla yaşanmaması gereken bir duruma çare buluyoruz" diyerek, bu uygulamanın Salı gününden itibaren Consell Executiu (Yürütme Konseyi) tarafından onaylanarak kaldırılacağını ve aynı zamanda "Pla Cura" adı verilen kapsamlı bir planın parçası olduğunu vurguladı. Pla Cura, bağımlılık derecesi belirleme süreçlerindeki bekleme sürelerini 2029 yılına kadar 60 güne indirmeyi hedefliyor. Katalan yönetimi, bu adımla, 2024 sonunda 30.052 hanenin garantili vatandaşlık geliri ve eski koruma altındaki gençlerin haksız ödemelerini affetme uygulamasını sürdürüyor.
Bağımlılık Desteklerinde Yeni Dönem: Pla Cura ve Otomatik Minimum Yardım
Pla Cura çerçevesinde, Generalitat Başkanı Illa, bağımlılık derecesine göre 100 ila 200 Euro arasında değişen "otomatik minimum teminat" yardımı oluşturulacağını da açıkladı. Bu yardım, bağımlılık derecesi kararı alınmış ancak henüz bir bakım hizmetine (bakım evi, gündüz merkezi veya evde bakım hizmeti) erişememiş kişilere yaklaşık 15 gün içinde ödenecek. Bu yeni ödeme, özellikle en yüksek bağımlılık derecesi olan III. Derece'ye sahip kişilere anında 200 Euro sağlayacak olan ve Pazar günü duyurulan "PIA exprés" (Hızlandırılmış Bireysel Bakım Programı) ile birlikte işleyecek.
Illa'nın detaylandırdığı üzere, bekleme listesindeki kişilerin %81'i PIA exprés'ten faydalanacakken, kalan %19'luk kesim bu yeni otomatik minimum yardımı alacak. Illa, bu önlemi "İspanya'da yenilikçi ve emsalsiz bir uygulama olup 6.700 kişiye fayda sağlayacak" şeklinde nitelendirdi. Bu adımlar, bağımlılık yardımları süreçlerindeki gecikmeleri ortadan kaldırmak için "en iddialı dönüşümü" hedefliyor. Illa, tüm sağlık hizmetleri ağını harekete geçireceklerini ve başvuru ile karar arasındaki ortalama 397 günlük bekleme süresini 60 güne düşürmek için çalıştıklarını belirtti; Vic'teki pilot uygulamanın bunun mümkün olduğunu gösterdiğini ekledi.
Arka Plan ve Toplumsal Etki: Bağımlılık Yardımları Krizi
İspanya'da bağımlılık yardımları, "Ley de Dependencia" (Bağımlılık Yasası) ile 2006 yılında yürürlüğe girmiş ve yaşlılar, engelliler veya kronik hastalığı olan kişilerin yaşam kalitesini artırmayı hedeflemiştir. Ancak, yasanın uygulanması sürecinde bürokratik engeller, yetersiz finansman ve uzun bekleme süreleri gibi sorunlar yaşanmıştır. Katalonya'da da bu sorunlar kendini göstermiş, özellikle hatalı değerlendirmeler veya idari hatalar nedeniyle vatandaşlardan haksız yere geri ödeme talepleri ortaya çıkmıştır. Bu durum, zaten kırılgan durumda olan aileler üzerinde ek bir mali ve duygusal yük oluşturmuş, kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır.
Salvador Illa'nın liderliğindeki Generalitat'ın bu borç affı kararı, hem sosyal adalet açısından önemli bir adım hem de bağımlılık hizmetleri sistemindeki yapısal sorunlara dikkat çekme niteliği taşıyor. Bu tür hatalı ödeme talepleri, genellikle yaşlı veya engelli bireylerin vefatı sonrası, sistemin güncellemeleri zamanında yapamaması veya ilk değerlendirmelerde bağımlılık derecesinin düşük belirlenmesi gibi nedenlerden kaynaklanmaktaydı. Bu durum, İspanya genelinde de benzer sorunların yaşandığına dair tartışmaları yeniden alevlendirebilir ve diğer özerk toplulukların da benzer adımlar atmasına zemin hazırlayabilir.
Yaşlı Bakımına Odaklanma ve Gelecek Projeksiyonları
Yeni Pla Cura, özellikle yaşlı nüfusa odaklanıyor çünkü bu grup, bakım hizmetlerine en çok ihtiyaç duyan kesimi oluşturuyor. Illa, yasama döneminin başından bu yana 2.740 yeni bakım evi yatağı oluşturduklarını ve görevi süresince taahhüt ettiği 6.000 yatağa ulaşmayı hedeflediklerini vurguladı. Bu taahhütlerden biri, Temmuz 2024'ten beri yapısal sorunlar nedeniyle kapalı olan Reus (Tarragona) şehrindeki eski ICASS bakım evinin yerine yenisinin inşa edilmesi olacak. Hükümet ve Generalitat, bir hafta önce binanın yıkılması ve 2027'den itibaren yeni bir tesis inşa edilmesi konusunda anlaşmaya varmıştı.
Bu kararlar, Katalonya'nın sosyal hizmetler alanında daha adil ve erişilebilir bir sistem kurma çabasının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Bağımlılık yardımlarının affedilmesi ve yeni destek mekanizmalarının devreye sokulması, sadece mevcut mağduriyetleri gidermekle kalmayacak, aynı zamanda gelecekte benzer sorunların yaşanmasını önlemeye yönelik bir temel oluşturacaktır. Türkiye'de de yaşlı ve engelli bakım hizmetlerinin geliştirilmesi ve bürokratik süreçlerin sadeleştirilmesi yönündeki çabalar göz önüne alındığında, Katalonya'nın bu deneyimi, uluslararası alanda sosyal politikaların iyileştirilmesi için önemli bir örnek teşkil edebilir.
