2013 yılında pankreas kanseriyle mücadele eden bir babanın, New York'taki prestijli Memorial Sloan Kettering Onkoloji Hastanesi'nden ayrılarak tedavisine Paris'te devam etme kararı, kamu sağlığı sistemlerinin önemi üzerine küresel bir tartışmayı yeniden alevlendiriyor. Kaynak haberde aktarılan bu kişisel tercih, sadece bir ailenin hikayesi olmanın ötesinde, sağlık hizmetlerine erişim, kalite ve finansman modelleri arasındaki derin farkları gözler önüne seriyor. Babasının doğduğu ve her yaz geçirdiği Paris'e dönme arzusu, Fransız kamu sağlığı sisteminin sunduğu güvence ve erişilebilirliğin, ABD'deki özel ve yüksek maliyetli sisteme tercih edilmesinin çarpıcı bir örneği olarak duruyor.
Anıdan Küresel Tartışmaya: Kamu Sağlığı Neden Vazgeçilmez?
Bu özel hikaye, birçok ülkenin karşı karşıya olduğu temel bir soruyu gündeme getiriyor: Sağlık hizmetleri bir hak mıdır, yoksa bir meta mı? Fransa, uzun yıllardır "sécurité sociale" olarak bilinen kapsamlı bir sosyal güvenlik sistemiyle, vatandaşlarına yüksek kaliteli ve neredeyse tamamen devlet tarafından finanse edilen sağlık hizmetleri sunuyor. Bu sistemde, hastaların cepten ödediği tutarlar oldukça düşük olup, ağır hastalık durumlarında çoğu masraf devlet tarafından karşılanıyor. Babasının tercihini etkileyen temel faktörlerden biri de bu finansal güvence ve Paris'teki sağlık kuruluşlarının sunduğu tedavi kalitesine olan güven olabilir.
Öte yandan, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki sağlık sistemi, büyük ölçüde özel sigortalar ve piyasa dinamikleri üzerine kurulu. Memorial Sloan Kettering gibi dünyaca ünlü hastaneler yüksek kaliteli hizmetler sunsa da, bu hizmetlerin maliyeti astronomik boyutlara ulaşabiliyor. Sigortasız veya yetersiz sigortaya sahip bireyler için tıbbi faturalar, çoğu zaman iflasa yol açan devasa borçlara dönüşebiliyor. Bu durum, ABD'de sağlık hizmetlerine erişimde ciddi eşitsizliklere ve sosyoekonomik farklılıklara neden oluyor, ki bu da Fransız sisteminin temel felsefesiyle tamamen zıt bir tablo çiziyor.
Fransa, ABD ve Diğer Ülkelerde Sağlık Sistemleri: Bir Karşılaştırma
Fransa, sağlık hizmetlerine GSYİH'sının yaklaşık %11'ini ayırarak, OECD ortalamasının üzerinde bir harcama yapıyor ve bu yatırımların karşılığını yüksek yaşam beklentisi (82.7 yıl) ve düşük bebek ölüm oranları (bin canlı doğumda 3.5) ile alıyor. Sistem, doktor seçiminde serbestlik, hızlı erişim ve yenilikçi tedavilere kolay ulaşım gibi avantajlar sunuyor. Hastaneler ve doktorlar özel sektörde faaliyet gösterse de, ücretler devlet tarafından belirleniyor ve büyük kısmı sosyal güvenlik fonlarından karşılanıyor.
Buna karşılık, ABD sağlık hizmetlerine GSYİH'sının yaklaşık %17'sini ayırarak dünyanın en fazla harcama yapan ülkesi konumunda, ancak bu devasa harcamalara rağmen yaşam beklentisi (77.5 yıl) ve bebek ölüm oranları (bin canlı doğumda 5.4) birçok gelişmiş ülkenin gerisinde kalıyor. Bu durum, sistemin verimsizliğini ve piyasa odaklı yapısının getirdiği eşitsizlikleri açıkça ortaya koyuyor. Özellikle kanser gibi uzun süreli ve maliyetli tedavilerde, hastaların finansal yükü ABD'de katlanarak artıyor.
Bu küresel tartışma, İspanya ve Türkiye gibi ülkelerde de yankı buluyor. İspanya'nın güçlü bir kamu sağlık sistemi (Sistema Nacional de Salud - SNS) olmasına rağmen, son yıllarda bütçe kesintileri ve özelleştirme baskılarıyla karşı karşıya kalmıştır. Barselona (Barcelona) dahil olmak üzere birçok kentte, kamu sağlık hizmetlerinin kalitesini savunmak ve özelleştirmeye karşı çıkmak amacıyla büyük gösteriler düzenlenmiştir. Türkiye'de ise karma bir sistem mevcut olup, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) aracılığıyla kamu hizmetleri sunulurken, özel hastaneler ve sağlık sigortaları da önemli bir yer tutmaktadır. Ancak Türkiye'de de kamu-özel dengesi ve sağlık hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler zaman zaman tartışma konusu olmaktadır.
Uzmanlar, pandemi döneminde kamu sağlık sistemlerinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gördüğümüzü belirtiyor. Kapsamlı ve erişilebilir bir kamu sağlık sistemi, sadece bireylerin sağlığını korumakla kalmıyor, aynı zamanda ekonomik istikrarı sağlıyor ve toplumsal refahı artırıyor. Özel sağlık hizmetlerinin verimlilik ve inovasyon getirebileceği argümanları olsa da, kar amacı güden bir sektörün her zaman en dezavantajlı kesimlere ulaşmada yetersiz kalacağı ve sağlık hizmetlerinin temel bir insan hakkı olduğu gerçeğini göz ardı edemeyeceğimiz vurgulanıyor.
Sonuç olarak, babasının Paris'teki kamu hastanesini tercih etmesi, sağlık hizmetlerinin yalnızca en iyi teknolojiye sahip olmakla değil, aynı zamanda herkes için erişilebilir ve finansal olarak sürdürülebilir olması gerektiği mesajını veriyor. Kamu sağlığına yapılan yatırım, sadece hasta bireylere değil, tüm topluma yapılan bir yatırımdır. Bu nedenle, ülkelerin sağlık politikalarını belirlerken, kâr odaklı yaklaşımlar yerine, vatandaşlarının sağlığını ve refahını önceliklendiren, güçlü ve kapsayıcı kamu sağlık sistemlerine yatırım yapmaları gerektiği açıktır.
