Katalan edebiyatının önemli eserlerinden Prudenci Bertrana'nın "Josafat" romanı ile dünya çapında izleyici kitlesi edinen Netflix dizisi "Bridgerton" arasındaki erotizm anlayışı, edebiyat ve popüler kültürde cinsel tasvirlerin nasıl evrildiğine dair ilginç bir karşılaştırma sunuyor. Bu iki eser, farklı dönemlerde ve kültürel bağlamlarda insan doğasının en temel dürtülerinden biri olan şehveti, arzuyu ve günahı nasıl ele aldıklarıyla dikkat çekiyor. Özellikle "Josafat"ın geçtiği, İspanya'nın kuzeydoğusundaki Girona (Hirona) şehrinin ikonik katedralinin çan kulesi, hikayenin karanlık ve içe dönük atmosferini pekiştiren güçlü bir mekan olarak öne çıkıyor.
Girona Katedrali'nin vaftizhane şapelindeki banklardan birinin arkasına gizlenmiş bir kapı, adeta zamanda asılı kalmış bir boyuta açılıyor. Burası, dünyanın en geniş Gotik nefine sahip olan ortaçağ yapısının çan kulesine giden gizemli bir yol. Gotik duvarlarda hala çanların isimleri okunurken, tavandan sarkan ipler onların salınımına tanıklık ediyor. Zarif ve mütevazı bir sarmal merdivenle yukarı çıkıldığında, 20. yüzyılın başlarında Gironalı yazar Prudenci Bertrana'nın da adımlarını atmış olabileceği bir odaya ulaşılıyor. Bu oda, İspanya İç Savaşı'na kadar çancının yaşadığı yerdi. Apóstoles Meydanı'na (Havariler Meydanı) bakan büyük bir pencerenin arkasında, sanki bir sahneymiş gibi, üç hücreli iki katlı bir yaşam alanı gizleniyor. İşte tam da burası, kambur, sivri kafatasına, kartal burnuna ve sert saçlara sahip, izole bir yaşam süren ve bir fahişenin baştan çıkarıcılığına kapılmanın getirdiği şehvet ile günahın ağırlığı arasında sıkışıp kalmış "Josafat"ın kahramanını hayal edebileceğimiz yer.
Prudenci Bertrana'nın 1906 yılında yayımlanan "Josafat" romanı, Katalan Modernizmi'nin (Modernisme) önemli örneklerinden biri olarak kabul edilir. Roman, çancı Josafat'ın içsel çatışmalarını, dini inançlarla dünyevi arzular arasındaki gerilimi ve toplumsal baskının birey üzerindeki yıkıcı etkilerini derinlemesine inceler. Eserdeki erotizm, "Bridgerton"daki gibi açık ve kutlayıcı bir formdan ziyade, bastırılmış, günahkar ve trajik bir ton taşır. Josafat'ın fahişe Fineta ile yaşadığı ilişki, hem bir kurtuluş arayışı hem de derin bir günahkarlık hissiyle harmanlanmıştır, bu da dönemin Katolik ahlakının ve toplumsal normlarının birey üzerindeki baskısını gözler önüne serer. Roman, cinsel arzuyu, bir yandan insan doğasının ayrılmaz bir parçası olarak kabul ederken, diğer yandan da toplumsal ve dini kısıtlamalar altında nasıl çarpıtılabileceğini ve acıya yol açabileceğini gösterir.
Diğer yandan, "Bridgerton" dizisi, Julia Quinn'in romanlarından uyarlanarak, 19. yüzyıl başı İngiltere'sinin Regency dönemini modern bir bakış açısıyla yeniden yorumlar. Dizi, dönemin katı toplumsal kurallarına rağmen, karakterlerinin cinsel arzularını ve romantik ilişkilerini oldukça açık ve genellikle "özgürleştirici" bir şekilde tasvir eder. "Bridgerton"daki erotizm, genellikle kadınların bakış açısından sunulur, onların arzu ve hazlarını merkeze alır ve çoğu zaman bir güçlenme aracı olarak kullanılır. Bu, "Josafat"ın karanlık ve vicdan azabıyla dolu cinsel tasvirleriyle keskin bir tezat oluşturur. "Bridgerton", cinsel özgürlüğü ve bireysel seçimi kutlayan, renkli ve fantastik bir dünya sunarken, "Josafat" insan ruhunun derinliklerindeki çelişkileri, günahı ve pişmanlığı sert bir gerçekçilikle ele alır.
Erotizmin Tarihsel ve Kültürel Evrimi
Edebiyat ve sanatta erotizmin tasviri, zaman içinde büyük değişimler göstermiştir. 20. yüzyılın başlarında, Avrupa'da ve özellikle muhafazakar Katolik toplumlarda, cinsel konuların açıkça dile getirilmesi veya tasvir edilmesi genellikle tabu kabul edilirdi. Bu dönemde yazılan "Josafat" gibi eserler, cinsel arzuyu genellikle bir günah, bir lanet veya bir içsel mücadele olarak sunarak, dönemin ahlaki değerlerini yansıtır. Yazar Prudenci Bertrana, Katalan Modernizmi'nin bir parçası olarak, bu tür tabu konuları ele alırken, bireyin psikolojik derinliklerine inmeyi ve toplumsal ikiyüzlülüğü eleştirmeyi amaçlamıştır. Modernisme akımı, Katalan kimliğini yeniden tanımlama, sanatsal yenilenme ve Avrupa'daki doğalcılık ve sembolizm akımlarından etkilenme çabalarını barındırıyordu. Bertrana, bu akımın temsilcilerinden biri olarak, insan doğasının karanlık yönlerini ve toplumsal baskının birey üzerindeki etkilerini cesurca ortaya koymuştur.
Günümüzde ise, "Bridgerton" gibi yapımlar, cinsel özgürlük ve bireysel ifade konularında daha rahat bir tutum sergileyerek, erotizmi daha olumlu ve kutlayıcı bir ışık altında sunmaktadır. Bu durum, toplumsal değerlerdeki değişimi, cinsellik üzerine daha açık konuşma ve tartışma eğilimini yansıtır. Girona Katedrali gibi tarihi ve dini bir mekanın "Josafat"a ev sahipliği yapması, romanın dini baskı ve günah temalarını daha da güçlendirirken, "Bridgerton" ise saray entrikaları ve aşk oyunlarıyla dolu, daha dünyevi bir sahne sunar. İki eserin de kendi dönemlerinde ve bağlamlarında erotizmi ele alış biçimleri, insanlığın cinsel kimliği, arzuları ve toplumsal normlarla mücadelesi hakkında önemli ipuçları sunmaktadır.
Özgürleştirici Erotizm: Bir Tartışma
Peki, "Josafat"taki erotizm mi yoksa "Bridgerton"daki mi daha özgürleştirici? Bu sorunun cevabı, "özgürleştirici" kelimesine yüklediğimiz anlama göre değişir. "Bridgerton"ın erotizmi, çağdaş izleyici için daha "özgürleştirici" görünebilir çünkü cinsel arzuyu açıkça ifade etmeyi, hazzı kutlamayı ve bireysel seçimi vurgular. Kadın karakterlerin kendi cinselliklerini keşfetmeleri ve bu konuda söz sahibi olmaları, modern feminist bakış açısıyla uyumlu bir özgürleşme sunar. Bu, özellikle kadın izleyiciler için, ekranlardaki cinsel tasvirlerde uzun süredir eksik olan bir perspektifi temsil edebilir.
Ancak "Josafat"ın erotizmi, farklı bir tür özgürleşmeyi temsil edebilir: gerçekliğin, bastırılmış arzuların ve insan ruhunun karanlık derinliklerinin dürüstçe tasviri. Josafat'ın günah ve şehvetle mücadelesi, dönemin toplumsal ve dini kısıtlamaları altında ezilen bireyin iç dünyasını cesurca ortaya koyar. Bu tür bir tasvir, belki de toplumsal normların ötesine geçerek, insan doğasının karmaşıklığını ve çelişkilerini sorgulamaya teşvik ettiği için özgürleştirici olabilir. Türk edebiyatında da Halit Ziya Uşaklıgil'in "Aşk-ı Memnu"su gibi eserlerde yasak aşk, toplumsal baskı ve psikolojik derinlik benzer temalarla işlenerek, okuyucuya farklı bir tür "özgürleşme" alanı sunulmuştur; bu, belki de modernleşme sancıları çeken bir toplumun birey üzerindeki etkilerini anlamakla ilgili bir özgürleşmedir.
Sonuç olarak, her iki eser de erotizmi kendi bağlamlarında farklı şekillerde ele alarak insan doğasına dair önemli perspektifler sunar. "Bridgerton", cinsel özgürlüğü ve bireysel hazzı kutlayan modern bir rüya sunarken, "Josafat" insan ruhunun çelişkilerini, günahın ağırlığını ve toplumsal baskının yıkıcı etkilerini acımasız bir gerçekçilikle ortaya koyar. Hangi yaklaşımın daha "özgürleştirici" olduğu, okuyucunun veya izleyicinin kendi değer yargılarına, dönemsel ve kültürel anlayışına bağlı bir tartışma konusu olmaya devam edecektir.
