Ünlü fotomuhabir Jordi Borràs, betevé kanalının "Mirador Barcelona" programında yaptığı açıklamalarla Barselona'nın güncel durumuna dair çarpıcı bir eleştiri getirdi. Doğma büyüme Gràcia (Barselona'nın tarihi bir semti) sakini olan Borràs, şehrin "satılmış" ve "ürünleştirilmiş" bir yapıya bürünmesinden duyduğu derin üzüntüyü dile getirdi. Escola Massana'da illüstratör olarak eğitim almasına rağmen, tutkusu onu otodidakt bir şekilde fotomuhabirliğe yönlendirmiş ve özellikle sosyal meseleler, ulusal hareketler ve aşırı sağcı gruplar üzerine yoğunlaşan çalışmalarıyla tanınmıştır.
Borràs, Agència Catalana de Notícies, Nació Digital ve La Directa gibi önemli medya kuruluşlarında yer alan çalışmalarıyla adından sıkça söz ettiriyor. Kendine özgü keskin bakış açısı ve eleştirel duruşu, onu Katalonya'daki (Catalunya) toplumsal ve siyasi olayların nabzını tutan en önemli isimlerden biri haline getiriyor. Onun objektifi, sadece olayları kaydetmekle kalmıyor, aynı zamanda ardındaki dinamikleri ve toplumsal etkileri de sorguluyor; bu da Barselona'ya yönelik son yorumlarının neden bu kadar yankı uyandırdığını açıklıyor.
"Satılık Barselona" ve Kimlik Krizi
Jordi Borràs, Barselona'yı "kaynamakta olan bir şehir" olarak tanımlasa da, aynı zamanda "biraz durgun, satılmış bir Barselona" gördüğünü ve bunun bir Gràcia sakini olarak kendisine acı verdiğini belirtiyor. Şehrin, özellikle de doğup büyüdüğü Gràcia'nın, artan kira fiyatları nedeniyle eski sakinlerini dışarı ittiğini ve bu durumun kendisini de etkilediğini vurguluyor. Borràs, kirasının yükselmesinin ardından küçük çocuğuyla birlikte Gràcia'dan ayrılmak zorunda kaldığını ve şu an Barselona'yı hiç özlemediğini, hatta şehirden ayrılarak "yaşam kalitesini artırdığını" ifade ediyor. Bu kişisel deneyim, Barselona'nın karşı karşıya olduğu soylulaşma (gentrification) sorununun acı bir yansıması olarak öne çıkıyor.
Barselona, son yıllarda artan turizm ve yatırımcı ilgisiyle birlikte konut piyasasında ciddi bir kriz yaşıyor. Şehirdeki kira fiyatları, yerel halkın alım gücünün çok üzerinde seyrediyor. Örneğin, Ajuntament de Barcelona (Barselona Belediyesi) verilerine göre, 2023 yılında ortalama kira fiyatı 1.171 €'yu aşarak, birçok Avrupa şehrini geride bırakmıştır. Özellikle Gràcia gibi merkezi ve popüler semtlerde bu rakamlar daha da yükselmekte, yerel esnaf ve sakinler yerlerini kısa dönem kiralık dairelere ve turistik işletmelere bırakmak zorunda kalmaktadır. Bu durum, şehrin kültürel dokusunu ve toplumsal çeşitliliğini tehdit eden önemli bir sorun olarak görülüyor.
"Ürün Şehir" Modeli ve Sürdürülebilirlik Endişeleri
Fotomuhabir Borràs, Barselona'nın "altın yumurtlayan tavuğu öldüren bir ürün şehre" dönüştüğünü iddia ediyor. Bu metafor, şehrin ekonomik büyüme ve turizm gelirleri uğruna kendi özgün kimliğini, yerel yaşam tarzını ve sakinlerinin refahını feda etmesini eleştiriyor. Aşırı turizm (overtourism), Venedik, Amsterdam ve Lizbon gibi diğer popüler Avrupa şehirlerinde de benzer tartışmaları beraberinde getirmiş, yerel halkın yaşam kalitesini düşürürken, şehirlerin özgünlüğünü ve otantikliğini erozyona uğratmıştır. Barselona'nın da bu yola girmesi, uzun vadede sürdürülebilir bir model olmaktan uzaklaşmasına neden olabilir.
Borràs'ın eleştirdiği bir diğer konu ise "superilles" (süperbloklar) projesinin uygulanması. Barselona Belediyesi tarafından hayata geçirilen bu proje, şehirdeki trafiği azaltmayı, yeşil alanları artırmayı ve mahallelerde yaya dostu bölgeler oluşturmayı hedefliyor. Borràs, süperblok fikrinin prensipte iyi olduğunu ancak "yalnız geldiğini", yani bütünsel bir planlama ve yeterli altyapı desteği olmadan uygulandığını belirtiyor. Bu durum, trafiği diğer bölgelere kaydırarak yeni sorunlar yaratabilir, yerel işletmelerin erişilebilirliğini zorlaştırabilir ve halkın katılımı olmadan tepeden inme bir dönüşüm algısı yaratabilir. Türkiye'de de İstanbul gibi büyük şehirlerde benzer kentsel dönüşüm ve trafik düzenleme projeleri gündeme gelirken, Barselona örneği, bu tür büyük ölçekli müdahalelerin toplumsal etkileri ve uygulanma biçimleri üzerine önemli dersler sunmaktadır.
Jordi Borràs'ın Barselona'ya yönelik bu eleştirileri, sadece bir fotomuhabirin kişisel gözlemleri olmaktan öte, küresel şehirlerin karşılaştığı temel sorunlara işaret ediyor. Şehirlerin, ekonomik kalkınma hedefleri ile sakinlerinin yaşam kalitesi ve kültürel kimliklerini koruma dengesini nasıl sağlayacağı, günümüzün en önemli tartışma konularından biri. Barselona örneği, turizmin ve sermayenin şehirlere getirdiği potansiyel faydaların yanı sıra, dikkatli yönetilmediğinde yaratabileceği olumsuz sonuçları da gözler önüne seriyor. Bu durum, Türkiye'deki büyük şehirler için de önemli bir uyarı niteliği taşıyor; zira hızlı kentleşme ve turizm odaklı büyüme stratejileri, benzer soylulaşma ve kimlik kaybı risklerini beraberinde getirebilir.
