Amerika Birleşik Devletleri'nin İran ile yürüttüğü hassas nükleer müzakereler devam ederken, İsrail'in diplomatik süreci baltalayabilecek ve bölgeyi daha büyük bir kaosa sürükleyebilecek şok edici bir eylem planını değerlendirdiği ortaya çıktı. The New York Times gazetesinin ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre, İsrail, İran'ın önde gelen iki baş müzakerecisi olan Dışişleri Bakanı Abbas Aragçi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf'a suikast düzenlemeyi ciddi şekilde düşündü. Bu iddialar, Nisan ve Mayıs ayları boyunca Washington'da büyük endişe yaratmış, ABD'li yetkililer, böyle bir saldırının zaten son derece kırılgan olan müzakereleri tamamen çökertmesinden ve bölgesel gerilimi tırmandırmasından korkmuştu.
Habere göre, İsrail'in bu radikal planı, ABD'nin İran ile nükleer anlaşmayı yeniden canlandırma çabalarını sürdürdüğü bir dönemde gündeme geldi. Washington, Tahran ile diplomatik kanalları açık tutmaya çalışırken, İsrail'in bu tür bir suikastı değerlendirmesi, iki müttefik ülke arasındaki derin görüş ayrılıklarını ve güven bunalımını gözler önüne serdi. Hedef alınan isimler, İran'ın uluslararası diplomasideki kilit figürleri olup, özellikle Aragçi, uzun yıllar boyunca İran'ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde Tahran'ın baş temsilcisi olarak görev yapmıştı. Galibaf ise, İran siyasetinde önemli bir figür ve eski bir Devrim Muhafızları komutanı olarak biliniyor.
ABD'li yetkililerin endişeleri, sadece müzakerelerin akıbetiyle sınırlı değildi; aynı zamanda bölgede kontrolden çıkabilecek bir çatışma potansiyelini de içeriyordu. Eğer bu suikast planı hayata geçirilseydi, İran'ın misillemesi kaçınılmaz olacak ve bu durum, zaten kırılgan olan Ortadoğu'da geniş çaplı bir savaşa yol açabilirdi. The New York Times'ın aktardığı bilgiler, İsrail'in İran'ın nükleer programına ve bölgesel etkisine karşı ne kadar kararlı ve radikal adımlar atmaya hazır olduğunu bir kez daha gösterdi. Bu türden bir operasyonun, uluslararası hukuka ve diplomatik protokollere aykırı olmasının yanı sıra, bölgesel ve küresel istikrar için de ciddi tehditler barındırdığı aşikar.
Nükleer Anlaşma ve Gerilimin Arka Planı
İsrail'in bu suikast planını değerlendirmesinin arka planında, İran'ın nükleer programına ilişkin uzun soluklu endişeler ve 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olarak bilinen nükleer anlaşmanın kaderi yatıyor. JCPOA, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri ve Almanya (P5+1) ile İran arasında imzalanmış, Tahran'ın nükleer faaliyetlerini kısıtlaması karşılığında uluslararası yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Ancak, eski ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, 2018'de anlaşmadan tek taraflı olarak çekilerek İran'a yeniden ağır yaptırımlar uygulamaya başlamış, bu da Tahran'ın anlaşmadaki taahhütlerini aşamalı olarak askıya almasına neden olmuştu.
Başkan Joe Biden yönetimi göreve geldiğinde, JCPOA'ya geri dönme ve diplomatik yollarla İran ile gerilimi azaltma sözü vermişti. Bu amaçla, Viyana'da defalarca kez dolaylı müzakereler yürütüldü. Ancak İsrail, bu anlaşmaya başından beri karşı çıkmış, İran'ın nükleer programının tamamen sona erdirilmesi ve bölgesel askeri kapasitesinin kısıtlanması gerektiğini savunmuştu. İsrail, İran'ı varoluşsal bir tehdit olarak görmekte ve Tahran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek için her türlü yöntemi meşru kabul etmektedir. Bu bağlamda, İran'ın nükleer bilim adamlarına yönelik daha önceki suikastlar ve sabotaj eylemleri de İsrail'e atfedilmişti, ki bu durum mevcut iddialara bir zemin oluşturmaktadır.
Bölgesel Etkiler ve Türkiye'nin Rolü
Böyle bir suikast girişiminin bölgesel ve küresel etkileri yıkıcı olabilirdi. Diplomatik bir çözüm arayışındaki tüm çabaları boşa çıkarmanın yanı sıra, İran'ın sert bir misilleme yapması kaçınılmazdı. Bu durum, bölgedeki vekalet savaşlarını tırmandırabilir, enerji piyasalarını derinden sarsabilir ve uluslararası ilişkilerde büyük bir krize yol açabilirdi. Avrupa ülkeleri, özellikle İspanya gibi, İran ile nükleer anlaşmanın sürdürülmesini ve diplomatik çözüm yollarının açık tutulmasını desteklemektedir. İspanya, AB'nin genel politikası doğrultusunda, Ortadoğu'da istikrarın sağlanmasının ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesinin kendi enerji güvenliği ve ticari çıkarları için hayati önem taşıdığına inanmaktadır.
Türkiye ise, bölgenin önemli bir aktörü olarak, İran ve İsrail arasındaki gerilimi yakından takip etmektedir. Türkiye, nükleer silahların yayılmasına karşı çıkmakta ve bölgedeki tüm aktörlerin uluslararası hukuka uygun hareket etmesini savunmaktadır. Ankara, hem İran hem de İsrail ile karmaşık ilişkilere sahip olup, zaman zaman arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışmıştır. Böyle bir suikast girişiminin gerçekleşmesi, Türkiye'nin bölgesel güvenlik ve istikrar politikalarını da doğrudan etkilerdi. Türkiye, gerilimin tırmanmasından ziyade, diplomatik yollarla sorunların çözülmesini ve bölgede barışın tesis edilmesini öncelemektedir. Bu tür radikal adımlar, bölgesel dengeyi altüst etme potansiyeli taşıdığı için Türkiye tarafından da endişeyle karşılanacaktır.
Sonuç olarak, İsrail'in İranlı müzakerecilere yönelik suikast planı iddiaları, Ortadoğu'daki gerilimin ne kadar derin ve tehlikeli olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir. Bu türden eylemler, diplomatik çözümleri imkansız hale getirerek, bölgeyi daha büyük ve yıkıcı çatışmalara sürükleme potansiyeli taşımaktadır. Uluslararası toplumun, bu tür radikal adımların önüne geçmek ve diplomatik kanalları açık tutmak için daha fazla çaba sarf etmesi gerektiği açıktır. Aksi takdirde, Ortadoğu'da zaten kırılgan olan barış dengesi tamamen bozulabilir ve bunun sonuçları sadece bölgeyle sınırlı kalmayabilir.
