Yaz tatillerinin sona ermesi ve sonbaharın gelişiyle birlikte, İspanya'da çalışma hayatının önemli gündem maddelerinden biri olan iş devamsızlığı (absenteeism) tartışması yeniden alevleniyor. Özellikle Catalunya (Katalonya) bölgesinin önde gelen işveren örgütlerinden Foment del Treball, bu konuda kapsamlı bir "beyaz kitap" (libro blanco) sunmaya hazırlanıyor. Ay sonunda, muhtemelen 28 veya 29 Eylül tarihlerinde kamuoyu ile paylaşılması beklenen bu rapor, iş devamsızlığının nedenlerini, ekonomik ve sosyal etkilerini derinlemesine inceleyerek çözüm önerileri sunmayı hedefliyor. Bu çalışma, İspanyol iş dünyasında ve kamuoyunda uzun süredir devam eden bu karmaşık soruna ışık tutmayı amaçlıyor.
Foment del Treball tarafından hazırlanan bu "beyaz kitap", alanında uzman isimlerden oluşan bir heyet tarafından kaleme alındı. Ekibin koordinatörlüğünü ve başkanlığını çalışma hukuku profesörü Jordi García Viña üstleniyor. Heyette ayrıca, Asepeyo Başkanı Fernando Casado, iş kazaları ve meslek hastalıkları sigortası alanında faaliyet gösteren Amat'ın genel müdürü Pedro Pablo Sanz gibi sektörün önemli temsilcileri bulunuyor. İş sağlığı ve güvenliği konusunda uzman Geseme'nin CEO'su Daniel Torró, Amat'tan Antonio Salas ve avukat Manel Silva ile Foment'in işgücü kaynakları direktörü Yesika Aguilar da bu uzman ekibin diğer üyeleri arasında yer alıyor. Bu geniş yelpazedeki uzmanlık, raporun devamsızlık sorununa çok yönlü bir bakış açısı getireceğinin sinyallerini veriyor.
İş devamsızlığı, bir çalışanın işe gelmemesi veya işyerinde bulunmaması durumunu ifade eder ve genellikle iki ana kategoriye ayrılır: gerekçeli ve gerekçesiz devamsızlık. Gerekçeli devamsızlıklar arasında hastalık izni, iş kazası, doğum izni veya yasal olarak tanınan diğer mazeretler yer alırken, gerekçesiz devamsızlıklar izinsiz ve belgesiz işe gelmeme durumlarını kapsar. İspanya'da, özellikle geçici iş göremezlik durumları, sosyal güvenlik sistemi tarafından desteklenmekte ve işverenler ile sigorta şirketleri arasında paylaşılan bir maliyet yükü oluşturmaktadır. Bu durum, devamsızlığın sadece bireysel bir sorun olmaktan öte, ulusal ekonomiyi ve sosyal güvenlik sistemini doğrudan etkileyen bir makroekonomik sorun haline gelmesine neden olmaktadır.
İspanya'da iş devamsızlığı oranları, son yıllarda dikkat çekici bir artış eğilimi göstermektedir. Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE) verilerine göre, 2022 yılında işgücünün yaklaşık %5,5'i herhangi bir anda işe devamsızlık yapmıştır; bu oran, pandemi öncesi dönemlere göre daha yüksektir. Özellikle uzun süreli hastalık izinleri ve kronik rahatsızlıklar, devamsızlığın önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Sektörel bazda bakıldığında, sağlık, sosyal hizmetler ve sanayi gibi alanlarda devamsızlık oranlarının diğer sektörlere göre daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Bu durum, işverenler için ciddi üretkenlik kayıplarına ve ek maliyetlere yol açarken, aynı zamanda iş yükünün diğer çalışanlar arasında eşitsiz dağılmasına ve işyerinde motivasyon düşüşüne neden olabilmektedir.
İş Devamsızlığının Arka Planı ve Ekonomik Etkileri
İş devamsızlığı, İspanya işgücü piyasasında uzun süredir var olan yapısal bir sorun olup, özellikle son on yılda çeşitli ekonomik krizler ve pandemi ile birlikte farklı boyutlar kazanmıştır. 2008 küresel ekonomik krizi sonrası dönemde bir miktar düşüş gösterse de, COVID-19 pandemisi ile birlikte sağlık nedenli devamsızlıklar zirve yapmıştır. Pandemi, sadece hastalığın kendisinden kaynaklanan devamsızlıkları değil, aynı zamanda karantina süreçleri, çocuk bakımı sorunları ve artan ruh sağlığı sorunları gibi dolaylı nedenlerle de işe gelmeme oranlarını artırmıştır. Bu durum, İspanya ekonomisi için milyarlarca avroluk bir maliyet yaratmaktadır. Örneğin, İspanya'daki işveren örgütleri, yıllık iş devamsızlığının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSYİH) %1'ine kadar mal olabileceğini tahmin etmektedir ki bu, on milyarlarca avroya tekabül etmektedir. Bu maliyetler, doğrudan maaş ödemeleri, sosyal güvenlik primleri, yedek personel istihdamı ve üretkenlik kaybı gibi kalemlerden oluşmaktadır.
Bu sorun sadece İspanya'ya özgü değildir; Türkiye de benzer zorluklarla karşı karşıyadır. Türkiye'de de iş devamsızlığı oranları, özellikle mevsimsel hastalıklar, iş kazaları ve kronik sağlık sorunları nedeniyle önemli seviyelerdedir. Her iki ülkede de işverenler, devamsızlığın çalışan motivasyonu, takım içi uyum ve genel iş performansı üzerindeki olumsuz etkilerinden şikayet etmektedir. Ancak İspanya'da, sosyal güvenlik sisteminin kapsamlı yapısı ve işçi haklarının güçlü olması, devamsızlık süreçlerinin daha yakından takip edilmesini ve raporlanmasını sağlamaktadır. Türkiye'de ise kayıt dışı ekonomi ve esnek çalışma modellerinin yaygınlığı, devamsızlık verilerinin tam olarak izlenmesini zorlaştırabilmektedir. Foment del Treball'ın raporu, bu tür yapısal sorunlara yönelik politikalar geliştirilmesi açısından bir model oluşturabilir.
Geleceğe Yönelik Beklentiler ve Çözüm Önerileri
Foment del Treball'ın sunacağı "beyaz kitap", iş devamsızlığı sorununa sadece teşhis koymakla kalmayıp, aynı zamanda somut çözüm önerileri sunmayı hedefliyor. Bu öneriler arasında, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin artırılması, çalışanların fiziksel ve ruhsal sağlığını destekleyici programların yaygınlaştırılması, esnek çalışma modellerinin teşvik edilmesi ve devamsızlık süreçlerinin daha etkin yönetilmesi gibi başlıklar yer alabilir. Ayrıca, dijitalleşmenin ve tele-çalışmanın (uzaktan çalışma) devamsızlık üzerindeki etkileri de raporda ele alınması beklenen önemli konulardan biridir. Uzaktan çalışma, bazı durumlarda devamsızlığı azaltabilirken, bazen de çalışanların iş-yaşam dengesini bozarak yeni stres faktörleri yaratabilmektedir.
Bu raporun, İspanya hükümeti, sendikalar ve işveren örgütleri arasında iş devamsızlığı konusunda yeni bir diyalog zemini oluşturması bekleniyor. Uzmanların görüşleri ve istatistiksel verilerle desteklenen bu çalışma, politika yapıcıların daha bilinçli kararlar almasına yardımcı olabilir. Uzun vadede, iş devamsızlığını sürdürülebilir bir şekilde azaltmak, sadece şirketlerin üretkenliğini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda sosyal güvenlik sisteminin üzerindeki yükü hafifletecek ve genel olarak daha sağlıklı ve verimli bir işgücü piyasası yaratılmasına katkıda bulunacaktır. Bu bağlamda, Foment del Treball'ın girişimi, İspanya'nın ve benzer sorunlarla boğuşan diğer ülkelerin çalışma hayatı için önemli bir yol haritası sunma potansiyeli taşımaktadır.
