İspanya siyasetinde on yıllardır süregelen "İber istisnacılığı" olarak bilinen bir durum, yani radikal sağ partilerin parlamento sahnesinde belirgin bir varlık gösterememesi dönemi, artık sona ermiş gibi görünüyor. Catalunya (Katalonya) Parlamentosu'nda aşırı sağ, sadece varlık göstermekle kalmayıp, iki farklı partiyle temsil edilerek çifte bir yükseliş sergiledi. Geçtiğimiz günlerde yayımlanan bir Institut de Ciències Polítiques i Socials (ICPS) araştırması, bu iki oluşumun, yani Vox ve Aliança Catalana (AC) partilerinin yükselişini derinlemesine inceliyor. Araştırma, ulusal projeleri tamamen zıt kutuplarda yer alsa da, her iki partinin de anahtar bir ortak paydadan, yani göçmen karşıtlığından beslendiğini ortaya koyuyor.
Bu yeni siyasi manzara, İspanya'nın demokratikleşme sürecinden bu yana alışkın olduğu merkez siyasetin dışına çıkan bir gelişmeyi işaret ediyor. Vox, İspanya genelinde ulusalcı ve ayrılıkçılık karşıtı bir duruş sergilerken, Aliança Catalana ise Katalan bağımsızlığını savunan ancak bu bağımsızlığı xenofobik (yabancı düşmanı) bir retorikle harmanlayan bir parti olarak öne çıkıyor. Bu iki parti arasındaki temel ayrım, savundukları ulusal kimlik ve coğrafi aidiyet olsa da, ICPS raporu, seçmen tabanlarını harekete geçiren en güçlü motivasyonun, göçmenlik konusundaki sert tutumları olduğunu vurguluyor. Özellikle Katalonya gibi çok kültürlü ve göçmen nüfusun yoğun olduğu bir bölgede bu durum, siyasi tartışmaların odağını değiştiriyor.
Vox, 2018'den itibaren İspanya siyasetinde hızla yükselen bir güç haline geldi. Geleneksel sağ partisi PP (Halk Partisi) seçmenlerinden ve apolitik kesimlerden destek alarak, İspanya'nın birliğini, geleneksel değerlerini ve sıkı göç politikalarını savundu. Katalonya'da ise, bağımsızlık yanlısı hareketin yarattığı gerilimden beslenerek, İspanyol milliyetçiliğini ve Katalan ayrılıkçılığına karşı sert duruşunu öne çıkardı. Aliança Catalana ise, Katalan bağımsızlık hareketinin içinden doğan, ancak geleneksel bağımsızlık partilerinden (ERC, Junts) farklı olarak, göçmen karşıtlığını ve Katalan kimliğinin "saflığını" vurgulayan radikal bir söyleme sahip. Bu parti, Katalonya'nın kendi kaderini tayin etme hakkını savunurken, aynı zamanda "Katalan kimliğinin korunması" adı altında göçmenlere karşı sert politikalar öneriyor.
İber İstisnacılığının Sonu ve Avrupa Bağlamı
"İber istisnacılığı" terimi, İspanya ve Portekiz'in, Avrupa'nın diğer birçok ülkesinde görülen aşırı sağ partilerin aksine, parlamentolarında güçlü bir temsiliyete sahip olmaması durumunu ifade ediyordu. Franco diktatörlüğünün uzun ve travmatik geçmişi nedeniyle, İspanya'da siyasi yelpazenin sağ kanadında radikal söylemlerden kaçınılmış, merkez sağ partiler bu boşluğu doldurmuştu. Ancak son yıllarda, ekonomik krizler, işsizlik, Katalonya bağımsızlık süreci ve özellikle Avrupa genelinde artan göçmenlik tartışmaları, bu "istisnacılığı" sona erdirdi. Vox'un ulusal düzeyde, Aliança Catalana'nın ise bölgesel düzeyde yükselişi, İspanya'nın artık Avrupa'daki genel aşırı sağ eğilimden izole olmadığını gösteriyor.
Avrupa genelinde, Fransa'daki Rassemblement National (Ulusal Birlik), Almanya'daki AfD (Almanya için Alternatif), İtalya'daki Lega (Lig) ve Fratelli d'Italia (İtalya'nın Kardeşleri) gibi partiler, göçmen karşıtlığı, ulusal kimliğin korunması ve Avrupa Birliği'ne şüpheci yaklaşımlar gibi ortak temalar etrafında yükselişlerini sürdürüyor. İspanya'daki bu yeni durum, Avrupa'nın siyasi haritasında görülen bu genel trendin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Göçmenlik, ekonomik eşitsizlikler, kültürel kimlik endişeleri ve küreselleşmenin yarattığı belirsizlikler, birçok Avrupa ülkesinde aşırı sağ partilerin popülaritesini artıran temel faktörler arasında yer alıyor. İspanya'da da bu faktörlerin, özellikle göçmenlik meselesinin, siyasi söylemde merkezi bir rol oynamaya başladığı gözlemleniyor.
Siyasi Manzara Üzerindeki Etkileri ve Gelecek Senaryoları
Vox ve Aliança Catalana gibi partilerin yükselişi, İspanya ve Katalonya'daki siyasi manzarayı derinden etkiliyor. Bu partilerin varlığı, ana akım siyasi partileri de göçmenlik ve ulusal kimlik konularında daha sert pozisyonlar almaya itebilir. Aşırı sağın söylemleri, siyasi tartışmaların tonunu radikalleştirebilir ve toplumsal kutuplaşmayı artırabilir. Özellikle Katalonya'da, bağımsızlık yanlısı hareketin içinde xenofobik bir kanadın (Aliança Catalana) güçlenmesi, geleneksel olarak daha kapsayıcı bir bağımsızlık söylemine sahip olan diğer partiler için yeni zorluklar yaratıyor. Bu durum, Katalan siyasetinin karmaşık denklemini daha da karmaşık hale getiriyor.
Bu partilerin gelecekteki performansı, İspanya'nın göçmenlik politikaları, ekonomik durumu ve genel siyasi iklim tarafından şekillenecektir. Göçmen karşıtı söylemlerin, belirli demografik gruplar arasında yankı bulmaya devam etmesi, bu partilerin konumlarını daha da sağlamlaştırabilir. Ancak, toplumsal uyumun bozulması veya aşırı söylemlerin pratikteki olumsuz sonuçları, seçmenlerin bu partilere olan desteğini azaltabilir. Uzmanlar, bu durumun sadece İspanya'nın iç meselesi olmadığını, aynı zamanda Avrupa'nın genelinde yükselen popülist ve aşırı sağcı akımların bir yansıması olduğunu belirtiyor. İspanya'nın bu yeni siyasi dönemde, göçmenlik ve kimlik tartışmalarını nasıl yöneteceği, ülkenin demokratik geleceği ve toplumsal uyumu açısından kritik öneme sahip olacaktır.
