İspanya'nın Catalunya (Katalonya) bölgesinde, ne yazık ki orman yangınları yeniden haber bültenlerinin ve kamuoyunun ana gündem maddelerinden biri haline gelmiş durumda. Bu durum, orman yönetimi ve yangın önleme çalışmaları üzerine yapılan tartışmaları da beraberinde getiriyor. Tam da bu bağlamda, Fransız-Alman ortak yapımı Arte France kanalının dikkat çekici belgesel serisi "L'arbre qui cache la forêt" (Ormanı Gizleyen Ağaç) yeniden gündeme geldi. Catalunya'da Canal 33 kanalında ve 3Cat platformunda "L'arbre que amaga el bosc" adıyla yayınlanan bu belgesel, orman yangınlarına yönelik bakış açımızı derinleştirmeyi hedefliyor. Belgeselin adı, "ağaçların ormanı görmemizi engellemesi" şeklindeki Fransız ve Katalan atasözüne atıfta bulunarak, ormanları bütüncül bir ekosistem olarak ele almanın önemine işaret ediyor.
Belgesel serisi, orman yangınlarının sadece bir felaket değil, aynı zamanda uzun yıllardır süregelen yanlış orman politikalarının, iklim değişikliğinin ve kırsal alanlardaki değişimin bir sonucu olduğunu çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Geleneksel olarak yangınla mücadelede daha çok yangın söndürme faaliyetlerine odaklanılırken, belgesel, asıl sorunun yangınları tetikleyen koşulların ortadan kaldırılması ve ormanların doğal direncini artıracak proaktif yönetim stratejilerinin uygulanması gerektiğine vurgu yapıyor. Bu yaklaşım, Akdeniz havzasında, özellikle İspanya, Portekiz, Yunanistan ve Türkiye gibi ülkelerde sıkça yaşanan yangın felaketlerinin temel nedenlerini anlamak için kritik bir öneme sahip.
Catalunya gibi Akdeniz ikliminin hakim olduğu bölgelerde, yüksek sıcaklıklar, uzun süreli kuraklıklar ve rüzgarlı hava koşulları orman yangınları için ideal bir zemin oluşturuyor. Ancak sorunun sadece iklimsel faktörlerle sınırlı olmadığı, insan faktörünün de büyük rol oynadığı biliniyor. Kırsal alanların terk edilmesi, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin azalması, ormanlık alanlardaki bitki örtüsünün kontrolsüz bir şekilde yoğunlaşmasına ve dolayısıyla yangın riskinin artmasına neden oluyor. Bu durum, "ağaçların ormanı gizlemesi" metaforuyla anlatılan, ormanın sadece ağaçlardan ibaret olmadığını, aynı zamanda karmaşık bir ekosistem ve insan faaliyetleriyle iç içe bir yaşam alanı olduğunu gözden kaçırma tehlikesini barındırıyor.
Küresel İklim Krizi ve Akdeniz Bölgesi
Son yıllarda küresel iklim kriziyle birlikte orman yangınlarının hem sıklığı hem de şiddeti artış gösteriyor. Avrupa Birliği'nin Copernicus Atmosfer İzleme Servisi (CAMS) verilerine göre, özellikle Akdeniz ülkeleri, rekor sıcaklıklar ve kuraklıklarla mücadele ederken, orman yangınları nedeniyle her yıl milyonlarca hektar ormanlık alan kül oluyor. İspanya, 2022 yılında Avrupa'da en çok ormanlık alan kaybeden ülke olmuş, yaklaşık 300.000 hektardan fazla ormanlık alan yangınlarda yok olmuştur. Bu durum, sadece ekolojik bir felaket değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal açıdan da büyük yıkımlara yol açıyor. Yangınların neden olduğu hava kirliliği, biyoçeşitlilik kaybı ve yerleşim yerlerinin tahliyesi gibi sonuçlar, Akdeniz ülkelerinin karşı karşıya olduğu ciddi tehditler arasında yer alıyor.
Türkiye'nin Orman Yangınları ile Mücadelesi
İspanya ve Catalunya'nın yaşadığı bu sorunlar, Türkiye için de hiç yabancı değil. Özellikle 2021 yazında Ege ve Akdeniz bölgelerimizde yaşanan büyük orman yangınları, benzer sorunlarla boğuştuğumuzu acı bir şekilde gösterdi. Türkiye de Akdeniz iklim kuşağında yer alması, kırsal alanlardaki nüfus hareketliliği ve iklim değişikliğinin etkileri nedeniyle orman yangınlarına karşı oldukça hassas bir konumda bulunuyor. Bu nedenle, İspanya'da tartışılan orman yönetimi stratejileri ve önleyici tedbirler, Türkiye için de önemli dersler ve uygulanabilir modeller sunabilir. Yangınla mücadelede sadece söndürmeye odaklanmak yerine, ormanların sağlığını koruyacak, yangına dayanıklılığını artıracak ve kırsal ekonomiyi destekleyecek bütüncül politikalar geliştirmek hayati önem taşıyor.
Orman yangınlarının önlenmesi, sadece itfaiyecilerin ve orman görevlilerinin değil, tüm toplumun sorumluluğundadır. Kırsal alanlardaki yerel halkın yangın önleme çalışmalarına aktif katılımı, ormanların düzenli bakımı, yangın şeritlerinin oluşturulması ve kontrollü yakma gibi yöntemler, yangın riskini önemli ölçüde azaltabilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin etkilerini hafifletmek için küresel çapta atılacak adımlar ve ulusal düzeyde karbon emisyonlarının azaltılması da uzun vadede yangın felaketlerinin önüne geçmek için elzemdir. Belgeselin de vurguladığı gibi, ormanları sadece ağaç yığınları olarak görmek yerine, içinde yaşayan canlılarla, su kaynaklarıyla ve toprakla bir bütün olarak ele almak, gelecekteki yangınların önlenmesi adına atılacak en önemli adımlardan biridir. Bu, hem İspanya hem de Türkiye için ortak bir zorunluluktur.
