İspanya'nın Catalunya (Katalonya) bölgesinde, trenlerdeki grafitilerin temizlenmesi konusunda çığır açan yeni bir yöntem geliştirildi. İspanya Ulusal Demiryolları (Renfe), İspanya Demiryolu Altyapı Yönetimi (Adif) ve Katalonya Özerk Yönetimi (Generalitat de Catalunya) iş birliğiyle hayata geçirilen bu yenilikçi sistem, daha önce bir saat süren bir metrekarelik grafitinin temizliğini sadece 15 dakikaya indiriyor. Bu "empapador" adı verilen özel kimyasal ürün sayesinde, tren seferlerinde grafitilerden kaynaklanan gecikmelerin, maliyetlerin ve yolcu mağduriyetinin önemli ölçüde azaltılması hedefleniyor.
Grafitiler, demiryolu ağında sadece estetik bir sorun olmaktan öte, ciddi operasyonel aksaklıklara yol açan önemli bir problem teşkil ediyor. Gecikmeler, vagon kapasitelerinin düşmesi, sefer tarifelerindeki değişiklikler ve hatta trenlerin hizmet dışı kalması gibi sonuçlar doğuruyor. Geçtiğimiz yıl, bu tür olaylar nedeniyle ortalama günde iki trenin seferden çekilmek zorunda kaldığı belirtiliyor. Bu durum, 2023 yılında demiryolu işletmecilerine tam 7,4 milyon Euro'luk bir maliyet yükü getirirken, yaklaşık 1,4 milyon yolcuyu da doğrudan etkileyerek mağdur etti. Yeni temizlik sistemi, bu olumsuz etkileri en aza indirme potansiyeli taşıyor.
Geliştirilen "empapador" adlı kimyasal ürün, grafitileri hızla çözerek temizleme sürecini büyük ölçüde hızlandırıyor. Eski yöntemlerle karşılaştırıldığında dört kat daha hızlı sonuç veren bu ürün, operasyonel verimlilik açısından önemli bir avantaj sağlıyor. Ancak, kimyasal bileşenlerinin potansiyel zararları nedeniyle uygulama süreci oldukça titiz bir şekilde yürütülüyor. Temizlik ekipleri, özel koruyucu ekipmanlar (eldiven, maske vb.) kullanarak ve belirlenmiş güvenlik protokollerine uyarak çalışıyor. Bu hassas süreç, hem çalışanların sağlığını korumayı hem de çevresel etkileri minimize etmeyi amaçlıyor.
Uygulama aşaması, öncelikle temizlenecek alanın ve gerekli tüm malzemelerin (kovalar, fırçalar, süngerler) hazırlanmasıyla başlıyor. Ardından özel kimyasal ürün grafitili yüzeye dikkatlice uygulanıyor ve yaklaşık 10-15 dakika boyunca etki etmesi bekleniyor. Bu bekleme süresinin sonunda, grafitiler özel fırçalarla ovularak çıkarılıyor ve oluşan atıklar güvenli bir şekilde toplanarak bertaraf ediliyor. Bu sistematik yaklaşım, hem etkin bir temizlik sağlıyor hem de demiryolu araçlarının yüzeyine zarar verme riskini azaltıyor.
Graffiti Sorununun Küresel Boyutu ve Maliyetleri
Trenlere yapılan grafitiler, sadece İspanya'nın değil, dünyanın dört bir yanındaki toplu taşıma sistemlerinin karşılaştığı yaygın bir sorun. Avrupa'da Almanya'dan Fransa'ya, İngiltere'den İtalya'ya kadar birçok ülkede demiryolu şirketleri, bu tür vandalizm eylemleriyle mücadele etmek için milyonlarca Euro harcamak zorunda kalıyor. Türkiye'de de TCDD (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) ve şehir içi metro işletmeleri (Metro İstanbul, İzmir Metro vb.), vagonlara ve istasyonlara yapılan grafitilerle düzenli olarak mücadele ediyor. Bu durum, kamu hizmeti veren kurumların bütçelerinden önemli payların temizlik ve onarıma ayrılmasına neden oluyor, bu da nihayetinde vergi mükelleflerinin sırtına ek bir yük bindiriyor.
Graffiti eylemleri, sanatsal ifade özgürlüğü ile kamu malına zarar verme arasındaki ince çizgide tartışmalara yol açsa da, yetkililer genellikle bu eylemleri vandalizm olarak sınıflandırıyor ve yasal yaptırımlar uyguluyor. İspanya'da, Mossos d'Esquadra (Katalan Polisi) tarafından yürütülen operasyonlarda, trenlere grafitiler çizdiği tespit edilen çok sayıda kişinin gözaltına alındığı ve haklarında yasal işlem başlatıldığı biliniyor. Kaynak haberde de geçtiğimiz aylarda 10 grafiticinin 115 ayrı tren boyama eylemiyle ilişkilendirilerek tutuklandığı bilgisi yer alıyor. Türkiye'de de benzer şekilde, kamuya ait alanlara izinsiz çizim yapan kişilere para cezası ve hatta hapis cezası gibi yaptırımlar uygulanabiliyor. Bu tür yasal tedbirlerin yanı sıra, güvenlik kameraları ve artırılmış devriye sayıları gibi önleyici tedbirler de graffiti eylemlerini caydırmak için kullanılıyor.
Temizlik Noktalarının Genişletilmesi ve Gelecek Vizyonu
Şu anda Catalunya (Katalonya) genelinde tren grafitilerinin temizlenebildiği beş özel nokta bulunuyor: Estació de França, Sant Andreu, l'Hospitalet del Llobregat, Vilanova i la Geltrú ve Ripoll. Bu sınırlı sayıdaki nokta, temizlik operasyonlarının hızını ve etkinliğini kısıtlayabiliyor. Yeni sistemin tam potansiyeline ulaşabilmesi ve demiryolu ağında daha hızlı müdahale edilebilmesi için, bu temizlik noktalarının sayısının artırılması hedefleniyor. Yetkililer, mevcut beş noktaya ek olarak dokuz yeni temizlik noktası daha oluşturmayı planlıyor. Bu genişleme, grafitili trenlere daha kısa sürede müdahale edilmesini sağlayarak, trenlerin daha hızlı bir şekilde hizmete geri dönmesine olanak tanıyacak ve böylece genel kapsama alanını ve verimliliği artıracak.
Yeni temizlik sisteminin ve temizlik noktalarının genişletilmesinin uzun vadede önemli faydalar sağlaması bekleniyor. Trenlerin daha temiz olması, yolcuların seyahat deneyimini olumlu yönde etkileyecek ve toplu taşımaya olan güveni artıracaktır. Ayrıca, grafitilerin neden olduğu operasyonel gecikmelerin ve maliyetlerin düşürülmesi, demiryolu şirketlerinin bütçelerini daha verimli kullanmasına olanak tanıyacak. Ancak, bu tür kimyasal ürünlerin çevresel etkileri konusunda sürdürülebilirlik odaklı yaklaşımların da geliştirilmesi büyük önem taşıyor. Uzun vadede, sadece temizlik yöntemlerini geliştirmekle kalmayıp, aynı zamanda kamuoyunu bilinçlendirme kampanyaları düzenleyerek ve gençleri sanatsal ifadelerini yasal ve yapıcı yollarla sergilemeye teşvik ederek graffiti sorununa daha kalıcı çözümler bulunması hedeflenmelidir.
