İspanya'nın Catalunya (Katalonya) özerk bölgesinde, sivil toplum kuruluşları ve konut hakkı savunucuları, İçişleri Bakanlığı'nın tahliye karşıtı eylemlere yönelik tutumunu değiştirdiğini ve "Ley Mordaza" (Susturma Yasası) kapsamında yeniden para cezaları uygulamaya başladığını açıkladı. Bu durum, 2022 yılında Esquerra Republicana (Katalonya Cumhuriyetçi Solu) liderliğindeki İçişleri Bakanlığı tarafından getirilen ve barışçıl protestoları, özellikle de tahliyeleri engelleme amaçlı eylemleri cezalandırmayı durdurmayı amaçlayan bir iç genelgenin yürürlükten kalktığı anlamına geliyor. Yeni İçişleri Bakanlığı'nın, 2024 yılının sonlarından itibaren PSC (Katalonya Sosyalist Partisi) liderliğinde göreve başlamasıyla birlikte, bu yaklaşımın değiştiği iddia ediliyor ve bu durum, sivil özgürlükler ve protesto hakkı konusunda ciddi endişelere yol açıyor.
2022'de yürürlüğe giren genelge, evsizlik ve konut kriziyle mücadele eden vatandaşların, evlerinin önünde oturarak, çevrede toplanarak, pasif direniş göstererek veya başkalarını eyleme katılmaya teşvik ederek yaptıkları barışçıl protestoların "itaatsizlik" kapsamında değerlendirilerek para cezasına çarptırılmasını engellemeyi hedefliyordu. Bu adım, "Ley Mordaza" olarak bilinen ve sivil toplum tarafından oldukça eleştirilen yasanın, protesto hakkını kısıtlayıcı etkilerini hafifletme çabası olarak görülüyordu. Ancak, mevcut İçişleri Bakanlığı'nın bu kriterleri yeniden gözden geçirmesiyle, tahliye karşıtı eylemlerde bulunan kişilerin, kamu düzenini bozma veya yetkililere itaatsizlik gibi gerekçelerle tekrar yüksek meblağlarda para cezalarıyla karşı karşıya kalma riski doğdu.
Sivil toplum kuruluşları, bu değişikliğin, konut hakkı mücadelesi veren binlerce insan üzerinde caydırıcı bir etki yaratacağından ve demokratik katılım alanını daraltacağından endişe ediyor. Özellikle konut krizinin derinleştiği ve tahliyelerin arttığı bir dönemde, vatandaşların seslerini duyurma ve temel haklarını savunma yollarının kısıtlanması, sosyal gerilimleri daha da artırabilir. Barselona (Barcelona) gibi büyük şehirlerde, fahiş kira artışları ve spekülatif konut politikaları nedeniyle birçok ailenin evsiz kalma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu biliniyor ve bu eylemler, çoğu zaman son çare olarak başvurulan bir direniş biçimi olarak ortaya çıkıyor.
"Susturma Yasası" (Ley Mordaza) ve Konut Krizi Bağlamı
İspanya'da "Ley Mordaza" (Susturma Yasası) olarak bilinen "Ley Orgánica de Protección de la Seguridad Ciudadana" (Vatandaş Güvenliğinin Korunmasına İlişkin Organik Yasa), 2015 yılında o zamanki sağcı Halk Partisi (PP) hükümeti tarafından yürürlüğe konulduğunda büyük tartışmalara neden olmuştu. Yasa, özellikle protesto hakkını kısıtladığı, polisin yetkilerini genişlettiği ve orantısız para cezaları öngördüğü gerekçesiyle ulusal ve uluslararası insan hakları örgütleri tarafından sert bir şekilde eleştirilmişti. Örneğin, yetkililere saygısızlık, kamu düzenini bozma veya izinsiz gösteri yapma gibi fiiller, binlerce Euro'ya varan cezalarla sonuçlanabiliyordu. Bu yasa, İspanya'nın demokratikleşme sürecinden sonra protesto özgürlüğüne yönelik en ciddi kısıtlamalardan biri olarak kabul ediliyor.
Bu yasanın tahliye eylemleriyle kesişimi, İspanya'daki konut krizinin derinliğiyle doğrudan ilişkilidir. 2008 küresel ekonomik krizinin ardından İspanya, özellikle emlak sektöründe büyük bir çöküş yaşadı. Bu durum, binlerce ailenin ipoteklerini ödeyememesi ve evlerinden tahliye edilmesiyle sonuçlandı. "Plataforma de Afectados por la Hipoteca" (PAH - İpotek Mağdurları Platformu) gibi sivil hareketler, bu tahliyelere karşı örgütlenerek, evsiz kalmak üzere olan ailelere destek verdi ve tahliyeleri fiziksel olarak engelleme eylemleri düzenledi. Bu eylemler, Ley Mordaza kapsamında sık sık cezalandırılıyordu ve 2022'deki genelge, bu cezalandırmalara bir dur demek amacıyla çıkarılmıştı. İspanya'da her yıl binlerce tahliye yaşanmaya devam ediyor; 2023 yılında ülke genelinde yaklaşık 30.000 tahliye işlemi gerçekleştirildiği tahmin ediliyor, bu da konut krizinin hala ciddi bir sosyal sorun olduğunu gösteriyor.
Politik Değişim ve Gelecek Etkileri
Katalonya'daki İçişleri Bakanlığı'nda yaşanan siyasi değişim, bu politikanın yönünü belirlemede kilit rol oynuyor. Esquerra Republicana liderliğindeki önceki dönem, daha sosyal odaklı ve protesto haklarına saygılı bir yaklaşım sergilerken, PSC liderliğindeki yeni dönemde kamu düzeni ve otoriteye vurgunun arttığı görülüyor. Bu durum, Katalonya'daki siyasi dengeler ve koalisyon hükümetlerinin hassas yapısı göz önüne alındığında, farklı siyasi partilerin konut krizi ve sivil özgürlüklere bakış açılarının somut bir yansımasıdır. Sivil toplum örgütleri, bu değişikliğin, zaten kırılgan olan sosyal adalet mücadelesini daha da zorlaştıracağından ve vatandaşların anayasal haklarını kullanma konusunda çekingen davranmasına neden olacağından endişe ediyor.
Uzmanlar, bu tür yasal düzenlemelerin ve uygulamaların, demokratik toplumlarda protesto hakkının sınırlarını belirleme konusunda hassas bir denge gerektirdiğini belirtiyor. Bir yandan kamu düzeninin sağlanması meşru bir devlet göreviyken, diğer yandan vatandaşların barışçıl yollarla seslerini duyurma ve haksızlıklara karşı çıkma hakkı temel bir insan hakkıdır. Bu yeni yaklaşımın, Katalonya'da sivil itaatsizlik eylemlerinin artmasına mı yoksa tam tersine sindirilmesine mi yol açacağı zamanla ortaya çıkacak. Ancak şimdiden, bu kararın sivil toplum ile devlet arasındaki gerilimi artırdığı ve İspanya'da Ley Mordaza'nın geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdiği açıkça görülüyor.
