İspanya'nın önemli işveren örgütlerinden Foment del Treball, işyerinde devamsızlık sorununa karşı radikal bir çözüm önerisiyle gündeme geldi. Katalonya merkezli bu güçlü işveren birliği, işçilerin sık veya uzun süreli devamsızlıkları durumunda "objektif işten çıkarma" (acomiadament objectiu) uygulamasının yeniden getirilmesini ve iş göremezlik raporlarının yönetiminde "mútues" (sosyal güvenlik işbirliği kuruluşları) olarak bilinen özel sigorta şirketlerinin daha aktif rol almasını talep ediyor. Foment del Treball'ın Salı günü sunduğu "Devamsızlık Üzerine Beyaz Kitap" adlı raporuna göre, işyerindeki devamsızlıkların ekonomik etkisi 2018'den bu yana iki katından fazla artarak hem üretkenliği hem de sistemin sürdürülebilirliğini ciddi şekilde tehdit ediyor.
Foment del Treball Başkanı Josep Sánchez Llibre, devamsızlığın "küresel bir sorun" haline geldiğini ve "çözülemeyecek boyutlara ulaştığını" belirterek, bu konunun siyasi gündemde öncelikli bir yer edinmesi gerektiğini vurguladı. Raporda sunulan verilere göre, yalnızca Catalunya (Katalonya) özerk bölgesinde 2023 yılında 2.325.334 genel iş göremezlik süreci kaydedildi; bu, 2018'e göre %73,7'lik bir artışı temsil ediyor. Bu durumun maliyeti ise 2018'deki 2.722,28 milyon Euro'dan 2023'te 6.279,15 milyon Euro'ya fırladı. Foment'in çalışma ilişkileri ve sosyal işler direktörü Yésika Aguilar, bu eğilimin "son derece endişe verici" olduğunu ifade etti.
Devamsızlık İçin Objektif İşten Çıkarma ve Tarihsel Bağlamı
Foment del Treball'ın en dikkat çekici taleplerinden biri olan "objektif işten çıkarma"nın yeniden yürürlüğe konulması, İspanya iş hukukunda önemli bir tartışma konusu. Bu tür bir işten çıkarma, işçinin belirli bir süre içinde, haklı nedenlere dayansa bile, belirli sayıda devamsızlık yapması halinde işverene iş akdini feshetme yetkisi veriyordu. Ancak İspanya Anayasa Mahkemesi, 2020 yılında aldığı bir kararla, haklı nedenlere dayanan ancak aralıklı olan devamsızlıklar nedeniyle işten çıkarmanın anayasaya aykırı olduğuna hükmetmişti. Bu karar, işçi sendikaları tarafından büyük bir zafer olarak görülürken, işverenler devamsızlık sorununu yönetmekte zorlandıklarını belirtmişlerdi. Foment, bu uygulamanın "nedenleri ne olursa olsun, işçinin belirli sayıda işe gelmemesi durumunda" şirketler için "faydalı bir araç" olması gerektiğini savunuyor ve özellikle "birbiri ardına gelen veya çok uzun süreli" iş göremezlik durumlarında kullanılabilmesini istiyor.
İşveren örgütü, mevcut ödeme sisteminin de değiştirilmesini öneriyor. Buna göre, iş göremezliğin dördüncü ve on beşinci günleri arasındaki maliyetin, şirketler yerine sosyal güvenlik işbirliği kuruluşları (mútues) veya diğer yönetim organları tarafından karşılanması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, şirketlerin iş göremezlik süresi boyunca prim ödeme yükümlülüğünün kaldırılması da talep ediliyor. Bu değişiklikler, şirketlerin üzerindeki mali yükü hafifletmeyi ve devamsızlık maliyetlerini daha geniş bir tabana yaymayı amaçlıyor.
Sağlık Sistemi ve İş Teftişinde Reform Çağrıları
Foment del Treball'ın "Beyaz Kitap"ı sadece işten çıkarma ve maliyetlere odaklanmıyor; aynı zamanda sağlık sisteminde ve iş teftiş mekanizmalarında da reformlar öneriyor. Raporda, işçilerin tıbbi muayeneler için rızasının alınması zorunluluğunun kaldırılması talep ediliyor. Bu, şirketlerin devamsızlık yapan çalışanlarının sağlık durumlarını daha etkin bir şekilde takip etmelerini sağlayabilir. Ayrıca, İş Teftiş Kurumu'nun (Inspección de Trabajo) Ulusal Sosyal Güvenlik Enstitüsü'nün (Instituto Nacional de la Seguridad Social) talebi üzerine değil, doğrudan ve proaktif bir şekilde hareket edebilmesi için yetkilerinin genişletilmesi isteniyor. Bu sayede, devamsızlık suistimalleriyle daha hızlı mücadele edilebileceği düşünülüyor.
Bir diğer önemli öneri ise birinci basamak sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi ve mútues ile işbirliği anlaşmalarının yapılması. Foment, sağlık hizmetlerinin etkinliğinin artırılmasının, iş göremezlik sürelerini kısaltmada ve işçilerin işe dönüş süreçlerini hızlandırmada kritik bir rol oynayacağını belirtiyor. Bu tür işbirlikleri, özel sigorta kuruluşlarının sağlık hizmetleri sunumuna daha fazla entegre olmasını ve iş göremezlik raporlarının daha hızlı ve verimli bir şekilde yönetilmesini sağlayabilir.
Arka Plan ve Türkiye Bağlantısı
İspanya'da devamsızlık sorunu, uzun süredir işverenlerin gündeminde önemli bir yer tutuyor. Özellikle COVID-19 pandemisi sonrası sağlık sorunlarının artması ve uzaktan çalışma modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, devamsızlık oranlarında belirgin bir yükseliş gözlemlendi. Foment del Treball'ın raporunda belirtilen 2018'den bu yana %73,7'lik artış, bu endişenin somut bir göstergesi. İspanyol iş hukuku, işçi haklarını güçlü bir şekilde korumasıyla biliniyor ve işten çıkarma süreçleri genellikle karmaşık ve maliyetli olabiliyor. Bu durum, işverenleri devamsızlık gibi üretkenliği etkileyen sorunlara karşı daha sert önlemler almaya itiyor.
Türkiye'de de benzer şekilde işyerinde devamsızlık, hem işverenler hem de sosyal güvenlik sistemi için önemli bir maliyet kalemi oluşturmaktadır. Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verileri, iş göremezlik raporlarının ve devamsızlıkların ekonomik etkisini zaman zaman gündeme getirmektedir. Türkiye'de iş göremezlik raporu alan işçilere ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, işverenin ve SGK'nın sorumluluğunda olup, işverenler de belirli koşullar altında prim ödeme yükümlülüğünü sürdürmektedir. İspanya'daki bu tartışmalar, Türkiye'deki işverenlerin de benzer taleplerde bulunabileceği veya mevcut sistemin iyileştirilmesi yönünde adımlar atılması gerektiği konusunda bir fikir verebilir. Her iki ülkede de temel sorun, işçi sağlığı ve haklarını korurken, işyerlerinin üretkenliğini ve sürdürülebilirliğini nasıl güvence altına alacağı dengesini bulmaktır.
Etki Analizi ve Gelecek Beklentileri
Foment del Treball'ın bu iddialı önerileri, İspanya'da işçi sendikaları ve sol partiler tarafından şiddetle eleştirilecektir. Sendikalar, "objektif işten çıkarma" uygulamasının yeniden getirilmesinin iş güvencesini zayıflatacağını ve işverenlere keyfi işten çıkarma yetkisi vereceğini savunmaktadır. İşçilerin sağlık sorunları nedeniyle işten çıkarılma tehdidi altında hissetmeleri, çalışma ortamında güvensizlik yaratabilir ve sendikal örgütlenmeyi tetikleyebilir. Öte yandan, işverenler, artan maliyetlerin ve düşen üretkenliğin işletmelerin rekabet gücünü olumsuz etkilediğini, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) için sürdürülemez bir durum yarattığını belirtmektedir.
Bu tartışma, İspanya'nın mevcut hükümetinin sosyal ve ekonomik politikaları üzerinde de etkili olacaktır. İşçi haklarını korumayı önceliklendiren bir hükümet için, Foment'in taleplerini kabul etmek zorlu bir siyasi karar olacaktır. Ancak devamsızlığın ekonomik yükü göz ardı edilemez bir gerçekliktir. Gelecekte, işverenlerin ve sendikaların uzlaşabileceği, hem işçi sağlığını ve haklarını güvence altına alan hem de işletmelerin verimliliğini artıran dengeli çözümler aranması beklenmektedir. Bu, muhtemelen iş göremezlik raporlarının denetimini sıkılaştırma, işe dönüş programlarını destekleme ve sağlık hizmetlerini iyileştirme gibi alanlarda atılacak adımlarla mümkün olabilir.
