İspanya'nın Moià kentinden genç illüstratör Queralt Guinart, sanat dünyasındaki zorlukları ve kariyer yolculuğundaki "cam tavanı" çarpıcı bir şekilde gözler önüne serdi. Sanat çevrelerinde Kerrature adıyla tanınan Guinart, mezuniyet sonrası karşılaştığı engelleri "karanlık bir duvar" olarak nitelendiriyor ve profesyonel hayatta yükselişin önündeki en büyük bariyerlerin soyadları, kişisel bağlantılar ve ekonomik miras olduğunu vurguluyor. Barselona'da iş bulma ve yüksek lisans programlarına kabul edilme sürecinde yaşadığı sıkıntılar, birçok genç sanatçının ve mezunun karşılaştığı sistemik sorunlara ışık tutuyor.
1996 doğumlu Queralt Guinart, sanatçı bir ailede büyüyerek grafik tasarım eğitimi aldı. Ancak üniversiteden mezun olduktan sonra akademik ve profesyonel dünyada beklenmedik bir dirençle karşılaştı. Guinart, hiçbir yüksek lisans programına kabul edilmediğini ve Barselona'daki iş ilanlarına uygun bir portföyü olmasına rağmen iş bulmakta zorlandığını belirtiyor. Kendi ifadesiyle, "portföyü farklıydı, çok plastiktir ve Barselona'daki iş tekliflerine pek uyum sağlamıyordu." Bu durum, genç yeteneklerin standart kalıplara uymayan yaratıcılıklarının nasıl bir dezavantaja dönüşebileceğini gösteriyor.
22 yaşını biraz aşkın bir yaşta, Kerrature kariyerine devam edebilmek için tek bir seçenek olduğunu fark etti: serbest çalışmak, yani İspanyolca tabirle autónoma olmak. Bu karar, İspanya'da iş piyasasının genç profesyoneller için ne kadar zorlayıcı olabileceğinin ve birçok kişinin kendi yolunu çizmek zorunda kaldığının somut bir örneği. Serbest meslek, bir yandan bağımsızlık sunarken, diğer yandan sosyal güvence eksikliği, yüksek vergi yükleri ve istikrarsız gelir gibi önemli zorlukları da beraberinde getiriyor.
Guinart'ın "cam tavan" tespiti, özellikle sanat ve yaratıcı endüstrilerde sıkça dile getirilen bir sorun. Bu kavram, yetenek ve çabaya rağmen belirli bir seviyenin ötesine geçmeyi engelleyen görünmez bariyerleri ifade eder. Kerrature'nin durumunda bu bariyerler, soyadının getirdiği sosyal sermaye eksikliği, doğru bağlantılara sahip olamama ve ekonomik olarak güçlü bir aileden gelmeme olarak belirginleşiyor. Bu durum, liyakat yerine sosyal ve ekonomik ayrıcalıkların ön plana çıktığı bir sistemi işaret ediyor.
İspanya'da Genç İşsizliği ve Serbest Meslek Gerçeği
Queralt Guinart'ın yaşadıkları, İspanya'daki genel genç işsizliği ve iş piyasasının yapısıyla yakından ilişkili. İspanya, Avrupa Birliği'nde genç işsizlik oranlarının en yüksek olduğu ülkelerden biri konumunda. Özellikle 2008 ekonomik krizi ve COVID-19 pandemisi sonrası bu oranlar daha da artış gösterdi. Eurostat verilerine göre, İspanya'da genç işsizlik oranı %28 civarında seyrediyor ki bu, AB ortalamasının oldukça üzerinde. Bu tablo, üniversite mezunlarının bile iş bulmakta zorlandığı ve birçok kişinin kendi işini kurmaya yöneldiği bir ortam yaratıyor.
Serbest meslek (autónomo) seçeneği, İspanya'da genç profesyoneller için hem bir çıkış kapısı hem de zorlu bir mücadele alanı. Ülkedeki serbest meslek sahiplerinin sayısı oldukça yüksek olsa da, özellikle başlangıç aşamasındaki maliyetler ve bürokratik engeller caydırıcı olabiliyor. Örneğin, İspanya'da serbest meslek sahipleri için ödenen sosyal güvenlik primleri, diğer Avrupa ülkelerine kıyasla daha yüksek olabiliyor ve bu da yeni başlayanlar için önemli bir yük teşkil ediyor. Guinart gibi sanatçılar için bu durum, yaratıcılıklarını sürdürmek adına finansal riskler almayı gerektiriyor.
Sosyal Sermaye ve Mirasın Rolü: Türkiye ile Karşılaştırma
Kerrature'nin vurguladığı soyadı, bağlantılar ve ekonomik mirasın kariyerdeki etkisi, sadece İspanya'ya özgü bir durum değil, küresel çapta birçok ülkede gözlemlenen bir gerçeklik. Türkiye'de de benzer şekilde, "torpil" veya "dayı" olarak tabir edilen kişisel bağlantıların, işe alım süreçlerinde ve kariyer ilerlemesinde önemli bir rol oynadığı yaygın bir kanıdır. Aileden gelen ekonomik destek veya sosyal çevre, gençlerin eğitim ve kariyer başlangıçlarında önemli avantajlar sağlayabilirken, bu imkanlara sahip olmayanlar için rekabet çok daha çetin geçmektedir.
Sanat ve tasarım gibi yaratıcı sektörlerde, portföyün ve yeteneğin yanı sıra, doğru çevrelerde bulunmak ve güçlü bir ağa sahip olmak başarı için kritik öneme sahip olabilir. Bu durum, özellikle galeriler, sanat festivalleri veya büyük projelerde yer almak isteyen genç sanatçılar için belirleyici olabilmektedir. Guinart'ın deneyimi, bu sistemik eşitsizliklerin sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel sermaye üzerinden de nasıl işlediğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu nedenle, genç profesyonellerin önündeki bu görünmez engelleri kaldırmak için daha kapsayıcı ve liyakate dayalı mekanizmaların oluşturulması büyük önem taşımaktadır.
