Avrupa Adalet Divanı (TJUE), İspanya kamu idarelerinde uzun süreli geçici statüde istihdam edilen çalışanların "suiistimali" konusunda bir kez daha İspanya aleyhine karar verdi. Lüksemburg merkezli mahkeme, İspanya'daki mevcut yasal düzenlemelerin, bu tür çalışanların kötüye kullanımını cezalandırmak ve telafi etmek için "yeterli olmadığını" ve AB hukukuna "uygun düşmediğini" belirtti. Bu karar, İspanya'nın kamu sektöründeki geçici istihdam politikalarını yeniden gözden geçirmesini zorunlu kılacak önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
TJUE'nin bu son kararı, İspanyol yasalarının öngördüğü bazı önlemlerin AB mevzuatıyla çeliştiğini açıkça ortaya koydu. Mahkeme, geçici sözleşmelerin "süresiz ancak sabit olmayan" bir iş ilişkisine dönüştürülmesinin, iş ilişkisinin sona ermesi durumunda çalışana tazminat ödenmesinin veya seçme süreçlerinde önceki deneyimin dikkate alınmasının, geçici istihdamın kötüye kullanımını önlemede ve caydırmada yetersiz kaldığını vurguladı. Özellikle "süresiz ama sabit olmayan" statüsü, çalışana tam bir kadro güvencesi sağlamadığı için eleştirildi.
Kararın temelinde, AB'nin geçici istihdama ilişkin çerçeve anlaşması yatıyor. Bu anlaşma, üye devletlerden, geçici işçilerin kötüye kullanımını önlemek ve cezalandırmak için etkili, caydırıcı ve orantılı tedbirler almasını şart koşuyor. TJUE'ye göre, İspanya'daki mevcut sistem, geçici çalışanların uzun yıllar boyunca güvencesiz bir statüde çalıştırılmasına olanak tanıyarak bu ilkeyi ihlal ediyor. Mahkeme, bu durumun çalışanlar üzerinde yarattığı belirsizliği ve hak kaybını gidermekte yetersiz kalan mevcut uygulamaların değiştirilmesi gerektiğini işaret etti.
İspanya'da kamu sektöründeki geçici istihdam sorunu, özellikle 2008 ekonomik krizi ve sonrasındaki kemer sıkma politikalarıyla birlikte daha da derinleşti. Bütçe kısıtlamaları ve kamu kadrolarının dondurulması gibi tedbirler, idarelerin kalıcı personel alımı yerine geçici sözleşmelerle işgücü ihtiyacını karşılamasına yol açtı. Bu durum, on binlerce çalışanın yıllarca, hatta on yıllarca "interino" (geçici) statüsünde çalışmasına, ancak hiçbir zaman kadrolu memur güvencesine sahip olamamasına neden oldu.
İspanya'da Geçici Kamu İstihdamı Sorunu ve Yasal Arka Plan
İspanya'da "interino" olarak bilinen geçici kamu çalışanları, belirli bir pozisyonun kadrolu bir memur tarafından doldurulmasını beklerken veya geçici bir ihtiyacı karşılamak üzere istihdam edilen kişilerdir. Ancak pratikte, birçok durumda bu geçici statü yıllarca sürmekte ve çalışanlar, kadrolu memurlarla aynı işleri yapmalarına rağmen daha az güvenceye sahip olmaktadır. Avrupa Adalet Divanı, bu durumun, AB'nin 1999/70/EC sayılı Çerçeve Anlaşması'na aykırı olduğunu daha önce de birçok kez karara bağlamıştı. Bu anlaşma, zincirleme geçici sözleşmelerin kötüye kullanımını önlemeyi hedeflemektedir.
İspanya'da kamu sektöründeki geçici çalışan sayısı oldukça yüksektir. 2023 verilerine göre, İspanya kamu idarelerinde yaklaşık 800.000 geçici çalışan bulunduğu tahmin edilmektedir. Hükümet, bu oranı 2024 yılına kadar %8'e düşürme hedefi koymuş olsa da, bu hedefe ulaşmakta zorlandığı görülmektedir. Bu yüksek oran, kamu hizmetlerinin önemli bir kısmının güvencesiz bir işgücü tarafından yürütüldüğü anlamına gelmekte ve hem çalışanlar hem de kamu hizmetlerinin kalitesi açısından eleştirilere yol açmaktadır. Sendikalar ve geçici çalışan dernekleri, bu durumun yıllardır süren bir "dolandırıcılık" olduğunu savunarak, tüm geçici çalışanların kadroya alınması talebinde bulunuyorlar.
Kararın Olası Etkileri ve Türkiye Bağlantısı
TJUE'nin bu son kararı, İspanya'daki kamu yönetimini yeni ve daha radikal çözümler bulmaya itecektir. Mevcut tazminat ve süresiz ama sabit olmayan sözleşme modelleri yeterli bulunmadığı için, İspanyol hükümetinin ya geçici çalışanları doğrudan kadroya alması ya da çok daha yüksek ve caydırıcı tazminatlar ödemesi gerekeceği yönünde beklentiler oluşmuştur. Bu durum, İspanya bütçesi üzerinde önemli bir mali yük oluşturabilir ve kamu hizmetlerinde köklü bir personel reformunu tetikleyebilir. Hukuk uzmanları, kararın, geçici istihdamın kötüye kullanımını gerçekten önleyecek ve mağduriyetleri giderecek somut adımların atılmasını zorunlu kıldığını belirtiyor.
İspanya'daki bu durum, Türkiye'deki kamu sektöründe de zaman zaman gündeme gelen "sözleşmeli personel", "taşeron işçiler" ve "geçici işçiler" gibi güvencesiz istihdam modellerini akıllara getirmektedir. Türkiye'de de kamu hizmetlerinde uzun yıllar boyunca sözleşmeli veya geçici statüde çalıştırılan, ancak kadro güvencesine sahip olmayan çok sayıda personel bulunmaktadır. Avrupa Adalet Divanı'nın bu kararı, benzer sorunlarla boğuşan diğer ülkeler için de bir emsal teşkil edebilir ve ulusal hukuk sistemlerinin geçici istihdam politikalarını AB hukuku çerçevesinde yeniden değerlendirmeleri gerektiği mesajını vermektedir. Bu karar, Türkiye'deki kamu çalışanlarının hak arayışları ve istihdam güvencesi tartışmaları için de önemli bir referans noktası olabilir.
