İspanya Yüksek Mahkemesi (Tribunal Supremo), eğitim sisteminde önemli bir karar imza atarak, cinsiyete dayalı ayrımcılık yapan okulların kamu fonlarından yararlanamayacağına hükmetti. Bu karar, özellikle Katalonya (Catalunya) özerk bölgesindeki Sant Cugat del Vallès şehrinde bulunan Viaró Okulu'nun veli birliği AMPA'nın (Asociación de Madres y Padres de Alumnos - Veli Birliği) yaptığı son itirazı reddetmesiyle kesinleşti. Yüksek Mahkeme, Katalonya Özerk Hükümeti'nin (Generalitat de Catalunya) Viaró Okulu'na sağladığı kamu desteğini, okulun kız ve erkek öğrencileri ayrı sınıflarda eğitim vermesi gerekçesiyle kesme kararını onaylamış oldu.
Bu yargı kararı, İspanya'da "concertado" adı verilen özel anlaşmalı okulların finansman modeli ve eğitimde eşitlik ilkeleri üzerine süregelen tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı. Karar, sadece Viaró Okulu için değil, İspanya genelinde benzer uygulamalara sahip diğer okullar için de emsal teşkil edecek nitelikte. Özellikle 2020 yılında yürürlüğe giren ve eğitimde cinsiyet ayrımcılığını yasaklayan LOMLOE (Ley Orgánica de Modificación de la LOE) yasasının ruhuna uygun bir adım olarak değerlendiriliyor.
Katalonya Özerk Hükümeti, 2021-2022 eğitim-öğretim yılından itibaren cinsiyet ayrımı yapan okullara kamu fonu sağlamayı durdurma kararı almıştı. Bu karar, Viaró Okulu gibi geleneksel olarak tek cinsiyetli eğitim veren kurumları doğrudan etkiledi. Okulun veli birliği, bu karara karşı çıkarak hukuki mücadele başlatmış ve yerel mahkemelerden sonra temyiz yoluyla İspanya Yüksek Mahkemesi'ne kadar taşımıştı. Ancak Yüksek Mahkeme, veli birliğinin itirazını reddederek, Generalitat'ın kararını ve dolayısıyla LOMLOE yasasının ilgili maddesini haklı buldu.
Yüksek Mahkeme'nin kararı, cinsiyet ayrımcılığının eğitimde fırsat eşitliğini zedelediği ve çağdaş eğitim anlayışına aykırı olduğu yönündeki yaygın görüşü destekler nitelikte. Karar metninde, kamu kaynaklarının tüm öğrencilere eşit ve kapsayıcı bir eğitim sunan kurumlara tahsis edilmesi gerektiği vurgulanırken, cinsiyete dayalı ayrımcılığın bu ilkeyle çeliştiği belirtildi. Bu durum, eğitim politikalarının belirlenmesinde devletin rolünü ve kamu fonlarının kullanımının şeffaflığını bir kez daha gündeme getirdi.
Kararın Hukuki Arka Planı ve "Concertado" Sistemi
İspanya'da "concertado" sistemi, özel okulların belirli koşulları yerine getirmeleri halinde devletten finansman alarak yarı özel, yarı kamu hizmeti sunmalarını sağlayan bir modeldir. Bu okullar, devlet okulları gibi ücretsiz eğitim sunarken, müfredat ve yönetimde belli bir özerkliğe sahiptirler. Ancak devlet desteği almaları, onları belirli yasalara ve eğitim politikalarına uymak zorunda bırakır. Cinsiyet ayrımcılığı yapan okullar, özellikle Franco dönemi sonrası İspanya'da yaygınlaşmış olup, genellikle dini veya geleneksel değerlere dayalı eğitim anlayışını benimserler.
LOMLOE yasasının 109. maddesi, "Hiçbir durumda, sadece cinsiyetleri nedeniyle öğrencileri ayıran okullara kamu fonu sağlanamaz" hükmünü getirerek bu konudaki yasal boşluğu doldurmuştur. Bu yasa, İspanya'nın eğitim sisteminde reform niteliği taşıyan ve ilerici olarak görülen birçok değişikliği beraberinde getirmiştir. Yüksek Mahkeme'nin bu kararı, LOMLOE'nin ilgili maddesinin anayasal ve yasal geçerliliğini pekiştirmiş, böylece eğitimde eşitlik ilkesinin uygulanmasına yönelik güçlü bir adım olmuştur. Bu karar, özellikle sağ partilerin ve bazı muhafazakar çevrelerin eleştirilerine rağmen, hükümetin eğitimde laik ve eşitlikçi bir yaklaşım benimseme çabasını yansıtmaktadır.
İspanya'da Eğitimde Eşitlik Tartışmaları ve Türkiye Bağlantısı
İspanya'da cinsiyet ayrımı yapan okulların kamu fonlarından mahrum bırakılması kararı, eğitimde eşitlik, laiklik ve devletin eğitimdeki rolü gibi konularda uzun süredir devam eden tartışmaların bir yansımasıdır. Ülkede yaklaşık 9.000 "concertado" okul bulunmakta olup, bu okullar toplam öğrenci nüfusunun yaklaşık %30'una eğitim vermektedir. Bu okulların önemli bir kısmı, dini tarikatlar veya özel vakıflar tarafından işletilmekte ve bazıları tek cinsiyetli eğitim modelini sürdürmektedir. Yüksek Mahkeme kararı, bu modelin geleceği üzerinde ciddi bir etki yaratacaktır.
Bu tür tartışmalar, Türkiye'deki eğitim sistemiyle de bazı paralellikler göstermektedir. Türkiye'de de özel okullara devlet desteği, müfredatın içeriği, karma eğitim zorunluluğu ve eğitimde fırsat eşitliği gibi konular zaman zaman gündeme gelmektedir. Özellikle özel okulların devletten teşvik alması ve bu okulların eğitim anlayışlarının kamu politikalarıyla ne kadar uyumlu olması gerektiği üzerine yapılan tartışmalar, İspanya'daki "concertado" okullarının durumuyla benzerlikler taşımaktadır. Her iki ülkede de eğitimde laiklik ve eşitlik ilkeleri, toplumsal ve siyasi tartışmaların merkezinde yer almaktadır.
Sonuç olarak, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, eğitimde eşitlik ve kapsayıcılık ilkelerinin güçlendirilmesi adına önemli bir dönüm noktasıdır. Kamu fonlarının kullanımında şeffaflık ve adalet arayışının bir sonucu olan bu karar, cinsiyet ayrımcılığının eğitimde kabul edilemez olduğunu hukuki düzeyde tescil etmiştir. Bu durum, İspanya'daki eğitim sisteminin geleceğini şekillendirecek ve diğer özerk bölgelerde de benzer uygulamaların gözden geçirilmesine yol açabilecek güçlü bir emsal teşkil etmektedir. Karar, eğitim politikalarının toplumsal değerler ve modern çağın gereklilikleri doğrultusunda evrildiğini açıkça göstermektedir.
