İspanya'nın Catalunya (Katalonya) bölgesindeki cezaevleri, toplumun genel yaşlanma eğilimini yansıtan önemli bir demografik dönüşümle karşı karşıya. Son on beş yılda, yetmiş yaş ve üzeri mahkumların oranı iki katına çıkarak toplam tutuklu nüfusunun %1'ine ulaşmış durumda. Bu durum, toplam mahkum sayısında genel bir düşüş yaşanmasına rağmen, cezaevlerindeki ortalama yaşın yükseldiğini ve yaşlı mahkumların özel ihtiyaçlarının giderek daha acil bir sorun haline geldiğini gözler önüne seriyor. Uzmanlar, hapishane koşullarının serbest hayata kıyasla yaşlanmayı hızlandırdığını ve mahkumların biyolojik yaşlarının kronolojik yaşlarından çok daha ileri olduğunu belirtiyor.
Bu yaşlı mahkumlar grubu, ya çok uzun süreli hapis cezaları nedeniyle demir parmaklıklar ardında yaşlanan ya da ileri yaşlarda suç işleyip cezaevine giren kişilerden oluşuyor. On beş yıl önceye kıyasla iki kat artan bu oran, cezaevlerinin sadece genç ve orta yaşlı bireylerden oluşan bir yapı olmaktan çıktığını gösteriyor. Cezaevlerinin fiziksel ve psikolojik zorlukları, yetersiz tıbbi bakım, sosyal izolasyon ve stres gibi faktörler, uzmanlara göre mahkumların sağlık durumlarını hızla kötüleştirerek yaşlanma sürecini belirgin bir şekilde hızlandırıyor.
Bu demografik değişim, cezaevleri idareleri ve sağlık sistemleri üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Yaşlı mahkumların kronik hastalıkları, hareket kısıtlılıkları ve bilişsel gerilemeleri, özel tıbbi bakım, erişilebilir tesisler ve palyatif bakım hizmetleri gibi ek kaynaklar gerektiriyor. Mevcut cezaevleri altyapısı ve personeli, genellikle bu tür özel ihtiyaçlara yanıt verecek şekilde tasarlanmamış veya eğitilmemiştir, bu da hem mahkumların yaşam kalitesini düşürüyor hem de insan hakları açısından endişelere yol açıyor.
Yaşlanan Cezaevleri: Küresel Bir Eğilim ve İspanya Gerçeği
Toplumların genel olarak yaşlanması, cezaevlerine de yansıyor. İspanya gibi gelişmiş ülkelerde ortalama yaşam süresinin uzaması ve daha uzun hapis cezalarının yaygınlaşması, cezaevlerindeki yaşlı nüfusun artışının temel nedenlerinden. Bu durum, sadece İspanya'ya özgü değil; Avrupa ve Kuzey Amerika'daki birçok ülke benzer sorunlarla karşı karşıya. Yaşlı mahkumlar, genç mahkumlara kıyasla farklı güvenlik riskleri taşıyor, ancak aynı zamanda daha fazla sağlık sorunu, engellilik ve bağımlılık riskiyle de karşılaşıyorlar. Bu da cezaevleri için önemli bir yönetim ve maliyet yükü anlamına geliyor.
Cezaevlerinde yaşlanmanın hızlanması, bilimsel olarak da desteklenen bir olgu. Sürekli stres, sınırlı fiziksel aktivite, dengesiz beslenme, yetersiz uyku, sosyal ilişkilerin kopukluğu ve genellikle yetersiz kalan sağlık hizmetleri, mahkumların fiziksel ve zihinsel sağlığını olumsuz etkiliyor. Bu faktörler bir araya geldiğinde, cezaevinde geçirilen her bir yılın, serbest hayatta geçirilen bir yıldan daha fazla yıpratıcı etkiye sahip olduğu ve mahkumların biyolojik yaşının kronolojik yaşlarından belirgin şekilde ilerlediği gözlemleniyor. Bu durum, cezaevlerinin sadece cezalandırma değil, aynı zamanda insani koşulları sağlama sorumluluğunu da vurguluyor.
Türkiye Bağlantısı ve Çözüm Arayışları
İspanya'da yaşanan bu sorun, Türkiye'deki cezaevleri sistemi için de önemli dersler ve uyarılar içeriyor. Türkiye'de de ceza infaz kurumlarındaki mahkum profili zamanla değişmekte, ortalama yaş yükselmektedir. Özellikle uzun süreli hapis cezaları ve toplumun genel yaşlanma eğilimi göz önüne alındığında, Türkiye'nin de yaşlı mahkumların özel ihtiyaçlarına yönelik politikalar geliştirmesi kaçınılmaz hale geliyor. Bu, hem insan hakları standartlarına uyum hem de cezaevlerinin etkin yönetimi açısından büyük önem taşıyor. Yaşlı mahkumların insani koşullarda yaşamlarını sürdürebilmeleri için özel bölümler, uzman sağlık personeli ve rehabilitasyon programları gibi çözümlerin düşünülmesi gerekiyor.
Yaşlı mahkumların artan sayısı, cezaevlerinin sadece birer infaz kurumu olmaktan çıkıp, aynı zamanda birer bakım ve sağlık kurumu haline gelmesini zorunlu kılıyor. Bu durum, uluslararası insan hakları standartları açısından da ele alınması gereken bir konu. Birleşmiş Milletler'in "Mahkumların Muamelesine Dair Asgari Standart Kurallar" (Mandela Kuralları) gibi belgeler, yaşlı ve hasta mahkumlara yönelik özel düzenlemeler yapılmasını öngörüyor. İspanya ve diğer ülkelerin deneyimleri, cezaevlerinde yaşlanan nüfusun getirdiği zorluklarla başa çıkmak için bütüncül ve insani bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini gösteriyor.
