İranlı siyaset bilimci ve önde gelen muhalif figürlerden Nazanín Armanian, İran'daki mevcut teokratik rejimin sonuna gelindiği yönünde dikkat çekici bir iddiayı dile getirdi. Kendi ülkesinde iki kez sürgün hayatı yaşamak zorunda kalan ve İspanya'ya sığınan Armanian, bu sarsıcı açıklamasını Barselona'da başladığı ancak güvenlik endişeleriyle terk etmek zorunda kaldığı sürgün yaşamında, Madrid'den yaptı. Onun bu sözleri, İran'da son dönemde artan toplumsal olaylar ve rejim karşıtı protestoların ardından uluslararası kamuoyunda yankı uyandırdı ve İran'ın geleceğine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Nazanín Armanian'ın hayat hikayesi, İran'ın yakın siyasi tarihinin acı bir özeti niteliğinde. İlk olarak Şah Rıza Pehlevi döneminde siyasi görüşleri nedeniyle ülkesini terk etmek zorunda kalan Armanian, İran İslam Devrimi'nin ardından Ayetullah Humeyni'nin iktidara gelmesiyle ikinci kez sürgünle yüzleşti. "Demokratik Afgan Kadın Örgütü" ve "Komünist Parti" üyeliği nedeniyle İran rejimi tarafından ölüm cezasına çarptırılan Armanian, bu tehlikeli durumdan kurtularak İspanya'ya sığındı. Uzun yıllar Barselona'da (Barcelona) yaşayan Armanian, burada da İran rejiminin tehditleriyle karşılaştı. Adresinin tespit edilmesinin ardından aldığı tehditler üzerine Barselona'dan ayrılarak Madrid'e (Madrid) yerleşmek zorunda kaldı. Bu durum, İran rejiminin muhaliflerini ülke dışında dahi takip etme ve susturma çabalarının ne denli ileri gidebildiğini gözler önüne seriyor.
Armanian'ın "Ayatollah rejiminin sonu" açıklaması, özellikle Mahsa Amini'nin 2022'deki ölümünün ardından patlak veren ve "Kadın, Yaşam, Özgürlük" sloganıyla tüm ülkeye yayılan protesto dalgasının ardından daha da anlam kazanıyor. Bu protestolar, rejimin baskıcı politikalarına ve kadın hakları ihlallerine karşı halkın, özellikle gençlerin ve kadınların artan öfkesini ve direnişini simgeliyordu. Rejim, protestoları şiddetle bastırmaya çalışsa da, halkın hafızasında derin izler bıraktı ve uluslararası alanda büyük tepkilere neden oldu. Armanian gibi sürgündeki muhalifler, bu olayları rejimin içten çöküşünün işaretleri olarak yorumluyor ve uluslararası toplumun desteğiyle değişimin hızlanabileceğine inanıyor.
İran'daki Rejimin Tarihsel Bağlamı ve Muhalefetin Rolü
İran İslam Cumhuriyeti, 1979'daki İslam Devrimi ile kuruldu ve Ayetullah Humeyni liderliğinde teokratik bir yapıya büründü. Bu devrim, Şah Rıza Pehlevi'nin batılılaşma politikalarına ve baskıcı yönetimine karşı geniş halk kesimlerinin ve din adamlarının birleşmesiyle gerçekleşti. Ancak devrimin ardından kurulan yeni rejim, kendi muhaliflerine karşı da sert tedbirler uygulamaktan çekinmedi. Solcu, laik ve feminist gruplar, devrimin ilk yıllarından itibaren baskı altına alındı, birçok siyasi aktivist ya hapse atıldı ya da Nazanín Armanian gibi sürgüne gitmek zorunda kaldı. Bu durum, rejimin ideolojik temellerinin ve iktidarını koruma stratejisinin bir parçası haline geldi.
İran'da muhalif hareketler, devrimden bu yana farklı şekillerde varlığını sürdürmüştür. Ülke içinde zaman zaman reformist kanatlar güçlense de, rejimin muhafazakar kanadı her zaman baskın olmuştur. Sürgündeki muhalefet ise uluslararası platformlarda İran'daki insan hakları ihlallerini dile getirme, rejim karşıtı lobi faaliyetleri yürütme ve alternatif bir gelecek vizyonu sunma misyonunu üstlenmiştir. Nazanín Armanian gibi isimler, kişisel deneyimleriyle rejimin gerçek yüzünü ortaya koyarak uluslararası kamuoyunun dikkatini İran'a çekmeye çalışmaktadır. Bu çabalar, rejimin meşruiyetini sorgulamakta ve içerideki direnişçilere moral desteği sağlamaktadır.
İran'daki gelişmelerin Türkiye üzerindeki potansiyel etkileri de göz ardı edilemez. Türkiye, İran ile uzun bir sınıra ve köklü tarihi ilişkilere sahip bir ülke olarak, İran'daki herhangi bir istikrarsızlık veya rejim değişikliğinden doğrudan etkilenebilir. Olası bir insani kriz durumunda mülteci akını, bölgesel güvenlik dengelerindeki değişimler ve enerji politikaları üzerindeki etkiler, Türkiye'nin yakından takip ettiği konular arasındadır. Bu nedenle, Nazanín Armanian gibi muhalif figürlerin açıklamaları, Türkiye'deki siyaset ve dış politika çevrelerinde de belirli bir ilgiyle karşılanmaktadır.
Rejimin Geleceği ve Uluslararası Etkileşimler
Nazanín Armanian'ın "Ayatollah rejiminin sonu" iddiası, İran'daki rejimin geleceğine dair farklı senaryoları gündeme getiriyor. Bir yandan, rejimin güvenlik güçleri ve Devrim Muhafızları aracılığıyla hala güçlü bir kontrol mekanizmasına sahip olduğu ve direnişleri bastırma kapasitesinin yüksek olduğu belirtiliyor. Ancak diğer yandan, ekonomik sıkıntılar, genç işsizliği, yolsuzluklar ve artan toplumsal hoşnutsuzluk, rejimin tabanını zayıflatıyor. Özellikle kadınların ve gençlerin talepleri, rejimin ideolojik dayanaklarını derinden sarsıyor.
Uzmanlar, İran rejiminin içten çöküşünün veya ciddi bir dönüşümün tetikleyicisi olabilecek faktörler arasında ekonomik krizin derinleşmesi, liderlik boşluğu (özellikle mevcut dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in olası vefatı sonrası) ve uluslararası baskının artmasını gösteriyor. Uluslararası toplumun, özellikle Batılı ülkelerin, İran'daki insan hakları ihlallerine karşı daha güçlü bir duruş sergilemesi ve sürgündeki muhalefete destek vermesi, rejimin üzerindeki baskıyı artırabilir. Ancak bölgedeki jeopolitik dengeler ve büyük güçlerin çıkarları, bu sürecin karmaşıklığını artırmaktadır.
Sonuç olarak, Nazanín Armanian'ın cesur açıklamaları, İran'da süregelen direnişin ve değişim arayışının bir yansımasıdır. Kendi ülkesinde maruz kaldığı baskılara rağmen mücadelesini sürdüren Armanian gibi isimler, İran halkının özgürlük ve demokrasi taleplerini uluslararası arenaya taşıyor. Ayatollah rejiminin geleceği belirsizliğini korusa da, içerideki ve dışarıdaki muhalif seslerin artması, İran'ın yakın gelecekte önemli siyasi ve toplumsal değişimlere gebe olabileceğine işaret ediyor.
