Barselona'nın saygın doktoru ve pasifisti Moisès Broggi (1908-2012), neredeyse bir asır sonra bile çocukluk kabusunu tüm detaylarıyla hatırlıyordu. Bir sabah annesi onu Barceloneta (Barselona) plajına götürmüş ve küçük Moisès hayatında ilk kez denizi yakından görmüştü. Ancak bu aydınlık görüntü, gece bir kabusa dönüşmüştü. Kasvetli ve sessiz bir sahnede, kadınlar kovalarla denizin suyunu boşaltıyor, o büyük mavi yüzeyi çorak, kısır, ölü bir çöl haline getiriyorlardı. On yıllar sonra, Hiroşima ve Nagasaki'deki atom bombalarının yol açtığı yıkımı gördüğünde, Broggi çocukluğunun o rüyasını yeniden anımsadı. Bu rüya, insanlığın doğayı ve kendini yok etme potansiyeline dair çarpıcı bir metafor haline gelecekti.
Her medeniyetin kendi içinde kendini yok etme tohumlarını taşıdığı söylenir. Günümüzde ise bu tohumları adeta bir fidanlık dolusu ekmekteyiz. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), elektrik santrallerinin kömür ve gaz yakarak atmosfere saldığı kirliliği sınırlamama niyetini açıkladı. Bu karar, küresel iklim değişikliğiyle mücadelede atılan adımları baltalama potansiyeli taşıyor ve uluslararası çevre örgütleri tarafından büyük endişeyle karşılanıyor. Eğer bu politika hayata geçerse, devasa miktarda sera gazı atmosfere yığılacak, güneşin ısısını hapsederek aşırı sıcaklıkları ve iklim değişikliğinin en yıkıcı olaylarını daha da şiddetlendirecektir. Bu durum, gezegenimizin ekolojik dengesi üzerinde geri dönülemez hasarlar bırakabilir.
Bu, ABD hükümetinin küresel ısınmayı durdurmak için uygulanan politikaları ilk kez ortadan kaldırması değil. Eski ABD Başkanı Donald Trump, iklim değişikliğini "bir aldatmaca" olarak nitelendirmiş ve ülkesini Paris Anlaşması'ndan çekmişti. Ancak bu kararın arkasında daha derin bir neden yatıyor. Her zaman olduğu gibi, bu önlemin ardında yapay zekanın (AI) artan veri talebini karşılamak için elektrik üretimini kolaylaştırma ve ucuzlatma amacı bulunuyor. Yapay zeka sistemlerinin eğitimi ve çalıştırılması, devasa miktarda enerji gerektiriyor ve bu enerji ihtiyacı, mevcut altyapılar üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Günümüzde, Broggi'nin kabusu, susuz, hayatsız ve bilinçsiz, çorak bir gezegende dolaşan bir robot lejyonu şeklinde tezahür etme tehlikesi taşıyor. O denizi boşaltan kadınlar ise çoktan ölmüş olacaklar.
Moisès Broggi'nin yaşamı, İspanya İç Savaşı dönemindeki cerrahi başarıları ve ömür boyu süren pasifist duruşuyla tanınır. Barselona'da doğan ve ölen Broggi, insanlığın yıkıcı potansiyeline dair erken yaşlardan itibaren duyduğu kaygıyı, atom bombalarının dehşetiyle somutlaştırmış, ancak bu kaygı günümüzde iklim krizi ve teknolojinin kontrolsüz ilerlemesiyle yeni bir boyut kazanmıştır. Onun çocukluk kabusu, sadece kişisel bir anı olmaktan çıkıp, gezegenimizin geleceğine dair evrensel bir uyarıya dönüşmüştür. Bu uyarı, insanlığın doğayla ve kendi yarattığı teknolojiyle olan ilişkisini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.
İklim Değişikliği ve Yapay Zeka: Küresel Bir Denklem
İklim değişikliği, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporlarına göre, sanayi öncesi döneme göre küresel ortalama sıcaklıkların 1.5°C artışını engellemek için acil ve kapsamlı önlemler alınmasını gerektiren kritik bir eşikte bulunuyor. ABD'nin kömür ve gaz santralleri emisyonlarını sınırlamama kararı, bu hedefe ulaşmayı daha da zorlaştıracaktır. Dünya genelinde sera gazı emisyonlarının önemli bir bölümünden sorumlu olan enerji sektörü, bu tür politikalarla gelecekteki iklim felaketlerinin tetikleyicisi olabilir. Öte yandan, yapay zeka teknolojileri, hızlı gelişimiyle birlikte enerji tüketimi konusunda da ciddi bir endişe kaynağı haline gelmiştir. Bir yapay zeka modelinin eğitimi, binlerce kilowatt-saat enerji tüketebilir; bu da küçük bir kasabanın elektrik tüketimine eşdeğer olabilir. Veri merkezlerinin küresel enerji tüketimindeki payı hızla artmakta ve bu durum, sürdürülebilir enerji kaynaklarına geçişi daha da acil hale getirmektedir.
İspanya ve Türkiye gibi ülkeler de iklim değişikliğinin etkilerini derinden hissetmektedir. İspanya, özellikle kuraklık, çölleşme ve orman yangınlarıyla mücadele ederken, Akdeniz havzasının en savunmasız bölgelerinden biridir. Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona), sürdürülebilir ulaşım, yenilenebilir enerji ve atık yönetimi gibi alanlarda öncü politikalar uygulayarak iklim değişikliğiyle mücadele etmeye çalışmaktadır. Türkiye ise son yıllarda artan kuraklık, sel ve aşırı hava olaylarıyla karşı karşıyadır. Paris Anlaşması'na taraf olan Türkiye, yeşil dönüşüm ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yaparak iklim hedeflerine ulaşmaya çalışmaktadır. Ancak küresel ölçekteki bu tür gevşetici politikalar, ulusal çabaları da olumsuz etkileme potansiyeli taşımaktadır. Uzmanlar, yapay zekanın çevresel ayak izini azaltmak için "sürdürülebilir yapay zeka" kavramının geliştirilmesi ve enerji verimli algoritmaların tasarlanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Geleceğin Kabusu: İnsanlık ve Teknoloji Arasındaki Çatışma
Moisès Broggi'nin çocukluk kabusu, insanlığın doğayı ve kendi geleceğini nasıl tehlikeye atabileceğine dair güçlü bir sembol olarak karşımızda duruyor. Atom bombalarının yıkıcı gücünden, iklim değişikliğinin yavaş ama emin ilerleyişine ve şimdi de yapay zekanın kontrolsüz enerji talebine kadar, insanlık kendi kendini yok etme potansiyelini farklı biçimlerde sergilemektedir. Yapay zeka, insanlığa büyük faydalar sağlayabilecek bir araç olsa da, enerji tüketimi ve etik boyutlarıyla ele alınmadığında, gezegenimiz için yeni bir tehdit unsuru haline gelebilir. Bu durum, teknolojinin bir kurtarıcı mı yoksa bir felaket habercisi mi olduğu ikilemini derinleştirmektedir.
Bu küresel kabustan uyanmak için bireysel ve kolektif sorumluluklarımızı hatırlamalıyız. Sürdürülebilir enerjiye geçiş, uluslararası işbirliği, çevresel düzenlemelerin güçlendirilmesi ve yapay zeka gibi yeni teknolojilerin etik ve çevresel etkilerinin dikkatle yönetilmesi hayati önem taşımaktadır. Aksi takdirde, Broggi'nin rüyasındaki gibi denizleri boşaltan kadınların yerini, çorak bir gezegende yaşamın son kalıntılarını arayan robotlar alabilir. Gezegenimizin geleceği, bugün alacağımız kararlara bağlıdır ve bu kararlar, insanlığın kendi kaderini tayin etme gücünü bir kez daha sınayacaktır.
