İspanyol teslimat platformu Glovo, ülkenin genelinde uyguladığı İstihdam Düzenleme Dosyası (ERO - Expediente de Regulación de Empleo) kapsamında, Katalonya (Catalunya) bölgesinde 91 kurye çalışanının işine son vereceğini duyurdu. Başlangıçta 143 kişiyi etkilemesi beklenen bu karar, şirket ile sendikalar arasında yürütülen müzakereler sonucunda önemli ölçüde azaltıldı. Çarşamba gecesi varılan anlaşmaya göre, işten çıkarılacak kuryelere çalıştıkları her yıl için 37 günlük ücret tutarında tazminat ödenecek, bu da İspanyol iş hukukundaki asgari yasal tazminatın üzerinde bir miktar olarak dikkat çekiyor.
Katalonya'da işten çıkarılacak 91 kurye, bölgenin özellikle metropol ve sahil şeridindeki çeşitli belediyelerinde görev yapıyordu. Kaynaklara göre, başlangıçta işten çıkarılması öngörülen Salou'daki 20 kuryenin tamamı işini korurken, Castelldefels'te 20, Calafell'de 14 ve Molins de Rei'de 10 kurye işten çıkarılacak. Ayrıca Arenys de Mar'da 7, Calella, Malgrat de Mar ve Santa Susanna'da toplam 7, Cardedeu'da 4, Esparreguera'da 2, Lloret de Mar'da 1, Martorell ve Sant Andreu de la Barca'da toplam 3, Sant Vicenç de Calders'ta 10 (Molins de Rei ile birlikte), Platja d'Aro'da 8, Roses'ta 2, Torredembarra'da 5, Tortosa'da 3 ve Vilafranca del Penedès'te 5 kurye bu durumdan etkilenecek. İlginç bir şekilde, Barselona (Barcelona) şehir merkezinde hiçbir kuryenin bu ERO'dan etkilenmemesi, şirketin buradaki operasyon modelinin farklı olabileceğine işaret ediyor.
Glovo'nun İspanya genelinde 436 kuryeyi etkilemesi beklenen ERO sürecinde, Katalonya'daki 91 kişi toplamın yaklaşık %21'ini oluşturuyor. Şirket ve sendika temsilcileri arasında yürütülen yoğun müzakereler, işten çıkarma sayısının azaltılmasının yanı sıra, çalışanlar için daha iyi koşullar sunulmasıyla sonuçlandı. Varşova merkezli Delivery Hero bünyesinde faaliyet gösteren Glovo, bu anlaşmayla birlikte, yasal minimum olan 20 gün yerine, işten çıkarılan her çalışanına çalıştığı yıl başına 37 günlük brüt maaş tutarında tazminat ödemeyi kabul etti. Bu, sendikaların çalışan haklarını koruma konusundaki başarısı olarak değerlendiriliyor.
İstihdam Düzenleme Dosyaları (ERO) ve İspanya'daki Kurye Yasası
ERO (Expediente de Regulación de Empleo), İspanyol iş hukukunda şirketlerin ekonomik, teknik, örgütsel veya üretimle ilgili nedenlerle toplu işten çıkarma, iş sözleşmelerini askıya alma veya çalışma koşullarını önemli ölçüde değiştirme süreçlerini düzenleyen bir mekanizmadır. Bu tür dosyalar, şirketlerin piyasa koşullarına veya yasal düzenlemelere uyum sağlamak amacıyla başvurduğu zorlu süreçlerdir. Glovo'nun bu ERO'yu başlatmasının ardında yatan temel nedenlerden biri, İspanya'da 2021 yılında yürürlüğe giren ve "Ley Rider" (Kurye Yasası) olarak bilinen yasal düzenleme gösteriliyor.
"Ley Rider", teslimat platformlarının kuryeleri "serbest çalışan" (autónomo) olarak değil, "işçi" (empleado) olarak istihdam etmelerini zorunlu kılan çığır açıcı bir düzenlemedir. Bu yasa, gig ekonomisindeki çalışanların haklarını korumayı ve onları güvencesiz çalışma koşullarından kurtarmayı hedeflemiştir. Ancak Glovo gibi şirketler için bu yasa, operasyonel maliyetleri önemli ölçüde artırmış ve iş modellerini yeniden gözden geçirmelerine neden olmuştur. Şirket, yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana "sahte serbest çalışan" (falsos autónomos) kullandığı iddialarıyla savcılık soruşturmalarıyla da karşı karşıya kalmıştır. Bu durum, ERO sürecinin sadece ekonomik değil, aynı zamanda yasal uyum zorunluluklarından da kaynaklandığını göstermektedir.
Platform Ekonomisinin Geleceği ve Türkiye Bağlantısı
Pandemi döneminde büyük bir büyüme ivmesi yakalayan teslimat platformları sektörü, son dönemde artan rekabet, enflasyonist baskılar ve değişen tüketici alışkanlıkları nedeniyle zorlu bir süreçten geçiyor. İspanya'da gig ekonomisi, özellikle genç nüfus arasında yaygın bir istihdam alanı oluştururken, "Ley Rider" gibi düzenlemeler bu alandaki çalışma koşullarını temelden değiştirmiştir. Avrupa genelinde de benzer yasal düzenlemeler gündemde olup, platform çalışanlarının sosyal hakları ve güvenceleri giderek daha fazla tartışılmaktadır. Bu, sadece İspanya'ya özgü bir durum olmayıp, küresel platform ekonomisinin geleceğini şekillendiren bir trenddir.
Türkiye'de de Yemeksepeti Banabi, Getir, Trendyol Go gibi benzer teslimat platformları aktif olarak faaliyet göstermektedir. Ancak Türkiye'de İspanya'daki "Kurye Yasası" kadar kapsamlı ve katı bir yasal düzenleme henüz bulunmamaktadır. Türkiye'deki kurye çalışanlarının statüsü de zaman zaman "serbest meslek erbabı" mı yoksa "işçi" mi oldukları konusunda tartışmalara yol açmaktadır. Glovo'nun İspanya'daki ERO süreci, platform ekonomisinin yasal düzenlemelerle karşılaştığında nasıl bir dönüşüm geçirebileceğinin önemli bir örneğidir. Bu tür işten çıkarmalar, hem çalışanların yaşamlarını olumsuz etkilemekte hem de sektördeki istihdam dinamiklerini değiştirmektedir. Sendikaların ve sivil toplum kuruluşlarının, platform çalışanlarının haklarını koruma mücadelesi, bu yeni nesil çalışma modelinin geleceğini belirlemede kritik bir rol oynamaya devam edecektir.
