Barselona'da görülen önemli bir davada, ağır fibromiyalji sendromuyla mücadele eden 55 yaşındaki bir yardımcı hemşireye "büyük maluliyet" (gran invalidez) statüsü tanındı. Barselona İlk Derece Mahkemesi Sosyal Dairesi 33. Bölümü tarafından verilen bu karar, Ulusal Sosyal Güvenlik Enstitüsü'nün (INSS) önceki ret kararını bozarak, kronik ve görünmez hastalıklarla yaşayan bireylerin hak arayışlarında yeni bir kapı aralamış oldu. Söz konusu hemşirenin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen bu rahatsızlıklar nedeniyle, mahkeme, kadının tüm mesleki faaliyetlerini yerine getiremeyeceğine ve günlük yaşam aktiviteleri için sürekli yardıma muhtaç olduğuna hükmetti.
El Periodico'dan edinilen bilgilere göre, davacı hemşirenin durumu, fibromiyaljinin en şiddetli formlarından biri olarak kabul ediliyor. Öyle ki, Catalunya (Katalonya) özerk yönetimi, daha 2023 yılında kendisine II. derece bağımlılık (dependencia) statüsü tanımıştı. Bu durum, kişinin temel günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmede önemli derecede yardıma ihtiyaç duyduğunu resmi olarak belgeliyordu. Ancak, 2024 yılında Ulusal Sosyal Güvenlik Enstitüsü'ne (INSS) yapılan sürekli iş göremezlik başvurusu, kurumun gerçekleştirdiği incelemeler sonucunda reddedilmişti. INSS'nin teknik personeli, kadının "iş göremezliğe neden olan fonksiyonel kısıtlamalara sahip olmadığı" değerlendirmesinde bulunmuştu.
Mahkeme, INSS'nin bu değerlendirmesinin aksine, davacının sunduğu kapsamlı tıbbi raporları, uzman görüşlerini ve kadının günlük yaşamındaki somut kısıtlamaları titizlikle inceledi. Yargıç, fibromiyaljinin sadece fiziksel ağrıdan ibaret olmadığını, aynı zamanda kronik yorgunluk, uyku bozuklukları, bilişsel işlev bozuklukları ve psikolojik etkiler gibi çok yönlü semptomlarla seyrettiğini göz önünde bulundurdu. Kararda, hemşirenin mesleğini icra etmesinin imkansız hale geldiği ve en temel kişisel bakım ihtiyaçları dahil olmak üzere günlük yaşam aktivitelerini bağımsız olarak yerine getiremediği, bu nedenle üçüncü bir kişinin sürekli yardımına ihtiyaç duyduğu belirtildi.
Bu karar, özellikle fibromiyalji gibi objektif olarak ölçülmesi ve kanıtlanması zor olan "görünmez hastalıklar" için emsal teşkil etme potansiyeli taşıyor. İspanya'da ve dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen fibromiyalji, uzun yıllar boyunca yanlış anlaşılan ve hatta bazı çevrelerce psikolojik bir rahatsızlık olarak görülen bir durumdu. Barselona mahkemesinin bu tutumu, hastalığın ciddiyetinin ve yol açtığı gerçek yaşam kısıtlamalarının yasal mercilerce daha iyi anlaşıldığının bir göstergesi olarak kabul ediliyor.
Fibromiyalji ve İspanya'daki Maluliyet Sistemi
Fibromiyalji, vücudun belirli bölgelerinde kronik yaygın ağrı, aşırı hassasiyet, yorgunluk, uyku bozuklukları ve bilişsel sorunlarla karakterize edilen kronik bir sendromdur. Genellikle kadınlarda daha sık görülen bu rahatsızlık, teşhisi zor olması ve semptomların kişiden kişiye büyük farklılıklar göstermesi nedeniyle sağlık sistemleri içinde karmaşık bir yer tutar. İspanya'da yapılan araştırmalar, nüfusun %2 ila %4'ünün fibromiyaljiden etkilendiğini göstermektedir, bu da milyonlarca kişinin bu hastalıkla mücadele ettiği anlamına gelir. Hastalığın "görünmez" doğası, yani dışarıdan belirgin fiziksel belirtiler göstermemesi, hastaların tanı ve tedavi süreçlerinde olduğu kadar, sosyal güvenlik haklarını elde etmelerinde de önemli zorluklar yaşamalarına neden olmaktadır.
İspanyol sosyal güvenlik sistemi, iş göremezlik derecelerini farklı kategorilere ayırır. Bunlar sırasıyla: * Kısmi Sürekli İş Göremezlik (Incapacidad Permanente Parcial): Çalışma kapasitesinde %33'ten az bir azalma olduğunda verilir. * Toplam Sürekli İş Göremezlik (Incapacidad Permanente Total): Kişinin kendi mesleğini yapamaz hale gelmesi, ancak başka bir mesleği icra edebilmesi durumunda söz konusudur. * Mutlak Sürekli İş Göremezlik (Incapacidad Permanente Absoluta): Kişinin hiçbir mesleği icra edemeyecek durumda olması anlamına gelir. * Büyük Maluliyet (Gran Invalidez): En yüksek derecedir ve kişinin hiçbir mesleği yapamayacak durumda olmasının yanı sıra, günlük temel yaşam aktivitelerini (yemek yeme, giyinme, kişisel temizlik vb.) yerine getirmek için sürekli olarak üçüncü bir kişinin yardımına muhtaç olması durumunda verilir. Barselona mahkemesinin bu davada verdiği karar tam da bu en üst düzeydeki maluliyet statüsünü tanımıştır. Bu statü, maluliyet maaşına ek olarak, bakıma muhtaçlık nedeniyle maaşın %50'si oranında ek bir yardım almayı da beraberinde getirir.
Kararın Etkileri ve Türkiye Bağlantısı
Barselona mahkemesinin bu kararı, İspanya'daki fibromiyalji hastaları ve onların haklarını savunan sivil toplum kuruluşları için büyük bir zafer niteliğindedir. Bu karar, Ulusal Sosyal Güvenlik Enstitüsü gibi kurumların fibromiyalji gibi kronik ağrı sendromlarını değerlendirme biçimlerini yeniden gözden geçirmeleri gerektiği yönünde güçlü bir mesaj vermektedir. Yasal emsal teşkil etmesi beklenilen bu hüküm, benzer durumda olan diğer hastaların da iş göremezlik başvurularında daha adil bir değerlendirme talep etmelerinin önünü açabilir. Ayrıca, bu tür kararlar, hastalığın ciddiyeti ve yarattığı kısıtlamalar konusunda toplumsal farkındalığın artmasına da katkıda bulunmaktadır.
Türkiye'de de fibromiyalji, benzer şekilde tanı ve tedavi süreçlerinde zorluklar yaşanan, sıklıkla yanlış anlaşılan bir hastalıktır. Türk Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında da maluliyet oranları ve iş göremezlik durumları belirlenmiştir. Ancak, fibromiyalji gibi sübjektif semptomlarla seyreden hastalıkların maluliyet tespiti süreçleri, İspanya'dakine benzer şekilde zorlu ve uzun olabilmektedir. Bu nedenle, Barselona'daki bu emsal niteliğindeki karar, Türkiye'deki hasta dernekleri ve hukukçular için de önemli bir referans noktası olabilir. Kronik ve görünmez hastalıkların, bireylerin yaşam kaliteleri üzerindeki yıkıcı etkilerinin yasal mercilerce tam olarak anlaşılması ve hakkaniyetli kararların verilmesi, hem hastaların insanca yaşam haklarını güvence altına almak hem de sağlık sistemlerinin daha kapsayıcı hale gelmesini sağlamak açısından hayati önem taşır. Bu karar, yalnızca bir hemşirenin haklarını iade etmekle kalmayıp, aynı zamanda görünmez hastalıklarla mücadele eden binlerce kişinin umut ışığı olmuştur.
