Katalonya'nın ulusal günü Diada, bu yıl bağımsızlık yanlısı hareket için hem umutları hem de endişeleri bir arada barındıran bir atmosferde kutlanıyor. Avrupa Adalet Divanı'nın (TJUE) af yasasına verdiği destek, eski Katalonya Başkanı Carles Puigdemont'un dönüş yolunu açarken, aşırı sağın yükselişi ve bağımsızlık yanlısı hareket içindeki bölünmeler, siyasi arenayı daha da karmaşık hale getiriyor. Assemblea Nacional Catalana (ANC) gibi sivil toplum kuruluşları, son yıllardaki "cesaretsizliği" tersine çevirmek amacıyla bu yılki Diada (11 Eylül) gösterilerine katılımı teşvik ediyor.
Bağımsızlık yanlısı hareket, uzun süredir beklenen af yasasının fiili uygulamasını dört gözle bekliyor. Bu yasa, 2017'deki bağımsızlık referandumu sonrası İspanya'dan ayrılmak zorunda kalan Carles Puigdemont ve diğer bağımsızlık yanlısı liderlerin İspanya'ya dönmesinin önünü açabilir. TJUE'nin 2024'te onayladığı af yasası, Puigdemont'un dönüşünü kolaylaştırsa da, İspanya Anayasa Mahkemesi'nin (Tribunal Constitucional) sunulan itirazları nasıl çözeceği belirsizliğini koruyor. Puigdemont'un olası dönüşü, özellikle 2027'de başlayacak seçim döngüsü öncesinde Junts (Birlikte) partisi saflarında yeni bir ivme yaratabilir.
Ancak Katalan siyaseti, sadece af yasası ve Puigdemont'un dönüşüyle değil, aynı zamanda aşırı sağ bağımsızlık yanlısı hareketin yükselişiyle de çalkalanıyor. Son anketler, Sílvia Orriols liderliğindeki Aliança Catalana (Katalan İttifakı) partisinin Junts'u geride bırakarak, ERC (Katalonya Cumhuriyetçi Solu) ile benzer seviyelere geldiğini gösteriyor. Bu durum, Katalan bağımsızlık hareketini daha da parçalamakta. Ripoll Belediye Başkanı Orriols, şu anda Katalonya Parlamentosu'nda sadece iki sandalyeye sahip olmasına rağmen, anketlerdeki yükselişini Diada kutlamalarında Fossar de les Moreres'te düzenlediği gösteriyle pekiştirmeye çalıştı. Bu gösteri, antifascist ve sol bağımsızlık yanlısı grupların karşı gösterileriyle gerginliğe sahne oldu, ancak güçlü polis önlemleri çatışmaları engelledi.
Bağımsızlık Desteği Yükselişte: Anketler Ne Diyor?
Bağımsızlık yanlısı hareket içindeki bu bölünmeye rağmen, bağımsızlık desteği son anketlerde yükseliş eğiliminde. Centre d'Estudis d'Opinió (CEO) tarafından Temmuz ayında yayınlanan son ankete göre, bağımsızlığa destek %45'e ulaşarak son altı yılın en yüksek seviyesini gördü. "Katalonya'nın bağımsız bir devlet olmasını ister misiniz?" sorusuna verilen "evet" yanıtları, "procés" (bağımsızlık süreci) döneminde ulaştığı zirveden bu yana artış gösterse de, hiçbir zaman %50'yi aşamadı. Yine de, nüfusun çoğunluğu (%51) ayrılığa "hayır" dese de, bağımsızlık yanlısı hissiyatın yeniden ivme kazanması dikkat çekici.
Ayrıca, "Katalonya ne olmalı?" sorusuna verilen yanıtlarda "bağımsız bir devlet" seçeneği %36 ile üç yıl sonra ilk kez en popüler yanıt oldu. İkinci en popüler seçenek olan "özerk bir topluluk olarak kalması" %30 ile son dört yılın en düşük seviyesine gerilerken, federal İspanya seçeneği %22, bir bölge olarak kalma seçeneği ise %7 seviyesinde kaldı. Aynı ankete göre, bağımsızlık yanlısı partilerin Katalonya Parlamentosu'nda toplam 74 milletvekili çıkarabileceği öngörülüyor. CUP (Halk Birliği Adaylığı) gibi antikapitalist partiler dışarıda bırakılsa bile, bağımsızlık yanlısı partiler 68 sandalyelik çoğunluk barajını aşabilir. Ancak, aşırı sağcı Aliança Catalana ile diğer bağımsızlık yanlısı partiler arasındaki ideolojik farklılıklar nedeniyle böyle bir koalisyonun gerçekleşmesi pek olası görünmüyor.
Diada Kutlamaları ve Katılım Beklentileri
Sosyolojik araştırmalar son yıllara göre daha yüksek bir bağımsızlık desteği gösterse de, Diada gösterilerine katılım, 2013'teki "Via Catalana" gibi devasa mobilizasyonların gerisinde kalıyor. 2013'te Perthus'tan Vinaròs'a kadar 400 kilometrelik bir insan zinciri oluşturan 1.6 milyon kişi (İçişleri Bakanlığı'na göre) veya bir yıl sonra Diagonal ve Gran Via'da 1.8 milyon kişinin (Barselona Şehir Polisi'ne göre) katıldığı gösteriler, şimdilik ulaşılamaz bir hedef gibi duruyor.
Geçen yılki gösteriye, belediye polisinin sayımına göre yaklaşık 28.000 kişi katılmıştı. Sabah saatlerindeki yağışlar katılımı etkilese de, yaşlı katılımcıların yanı sıra çok sayıda genç kişinin de katılması dikkat çekmişti. Her zamanki gibi, "estelada" (Katalan bağımsızlık bayrağı) ve bağımsızlık sloganları gösteriye damgasını vurmuş, hatta bazı traktörler de katılmıştı. Bu yılki Diada kutlamaları, son yıllarda olduğu gibi, merkezi olmayan bir yapıda düzenleniyor ve ANC, Òmnium Cultural ve Consell de la República gibi egemenlik yanlısı kuruluşlar tarafından organize ediliyor. "Hi soc. Hi som. Pel present i pel futur" (Oradayım. Orayız. Bugün ve gelecek için) sloganıyla, bağımsızlık yanlısı dernekler Barselona, Girona ve Amposta (Tarragona) şehirlerinde saat 17:14'te başlayacak gösterilere katılım çağrısında bulunuyor.
Barselona'daki gösteri, iki ayrı koldan başlayıp Plaza Catalunya'da birleşecek. "Bugünü" temsil eden bir kol Gran Via'dan başlayıp Ronda Universitat üzerinden Plaza Catalunya'ya ulaşacakken, "geleceği" simgeleyen diğer kol Via Laietana'dan gelerek aynı noktada birleşecek. Burada bağımsızlık hareketinin temsilcileri konuşmalar yapacak. Girona'da ise gösteri Plaza Catalunya'dan başlayıp La Copa'da sona erecek. Amposta'da da Barselona'daki gibi iki kol, belediyenin farklı noktalarından saat 16:30'da başlayıp Puente Colgante'de (Asma Köprü) birleşerek konuşmaların yapılacağı noktaya ulaşacak.
Diada'dan saatler önce TV3'e konuşan ANC Başkanı Josep Vila, katılım konusunda iyimser olduğunu belirterek, "skandal vergi yağması" gibi birçok sorun nedeniyle bağımsızlık yanlısı hareketin "destek kazandığını" ifade etti. Vila, "İspanyol Devleti'nin kötü muamelesiyle ortak bir noktası olan büyük bir gerileme dönemi yaşıyoruz" dedi. Òmnium Cultural Başkanı Xavier Antich ise, Elche'de "estelada" taşıyan bir çocuğa yönelik "şiddetli saldırılar" gibi temel hakların ihlalleri karşısında "buraya kadarmış" hissinin yayıldığını belirtti. Bu olaylar, bağımsızlık yanlısı hareketin motivasyonunu daha da artırıyor gibi görünüyor.
