Barselona ve Bolivya'da çocuklara yönelik cinsel istismar suçlamalarıyla karşı karşıya kalan Cizvit papazı Francesc Peris, tarikatından ve ruhban sınıfı statüsünden ihraç edildi. İspanya'daki Katolik Kilisesi'nin son dönemdeki en önemli kararlarından biri olarak kabul edilen bu gelişme, Kilise içi bir mahkemenin Peris'i 1970'lerden itibaren Barselona'daki Casp Caddesi'ndeki Cizvit Okulu'nda ve Bolivya'nın Cochabamba kentindeki Juan XXIII Okulu'nda öğrencilere yönelik birden fazla cinsel istismar suçundan suçlu bulmasının ardından geldi. Cizvit Tarikatı'nın lideri Arturo Sosa tarafından verilen bu karar, Kanon Hukuku'nda (Kilise Hukuku) bu tür suçlar için öngörülen en ağır ve kalıcı ceza olma özelliğini taşıyor.
Cizvit Tarikatı tarafından Pazartesi günü yapılan açıklamada, kanıtlanmış eylemlerin ciddiyeti nedeniyle Peris'in hem ruhban sınıfından hem de Cizvit Tarikatı'ndan çıkarıldığı belirtildi. Bu karar, Francesc Peris'in ruhban sınıfına özgü tüm haklarını, sorumluluklarını ve görevlerini kaybetmesi anlamına geliyor; yani artık rahip olarak görev yapamayacak ve Katolik Kilisesi bünyesinde herhangi bir dini hizmette bulunamayacak. Ancak, karara rağmen, 84 yaşındaki Peris'in bir Cizvit topluluğunda ikamet etmesine izin verileceği açıklandı. Bu durum, kamuoyunda bazı tartışmalara yol açsa da, tarikat tarafından "sürekli takip ve denetime tabi tutulacağı kurumsal bir ortamda bulunması" amacıyla alındığı ifade edildi.
Cizvit Tarikatı, Peris'in yeni ikamet koşullarını düzenleyen bir anlaşma imzaladığını duyurdu. Bu anlaşma, katı davranış kuralları ve bir dizi yasağı içeriyor: reşit olmayanlarla veya savunmasız yetişkinlerle hiçbir şekilde temasta bulunmamak, açık izin olmaksızın evden ayrılmamak, hiçbir mağdurla iletişime geçmemek ve açık izin olmaksızın ziyaretçi kabul etmemek gibi maddeler bulunuyor. Tarikat, bu ikamet durumunun uygulanan yaptırımları hiçbir şekilde hafifletmediğini veya değiştirmediğini vurgulayarak, bu kararın "tam olarak uygulanan yaptırımları, dikkat ve takip gerektiren bir duruma kayıtsız kalmama sorumluluğuyla bağdaştırma" iradesinden kaynaklandığını belirtti. Tarikat ayrıca, "derin üzüntü" duyduklarını ve geçmişteki hataları nedeniyle "manevi ve kurumsal sorumluluklarını" üstlendiklerini ifade etti.
Cizvitler, istismarı ifşa etme cesareti gösteren mağdurların "cesaretini" ve "yüreklerini" takdir ettiklerini dile getirdiler. Tarikat, bu süreçlerin sonucunun, üyelerinden biri tarafından cinsel istismara uğrayanlara verilen zararı tek başına telafi etmediğini ve Tarikat'ın onlara karşı olan manevi ve kurumsal sorumluluğunu sona erdirmeyeceğini de kabul etti. Geçmişte mağdurları "dinleme, koruma ve yanıt verme" biçimlerindeki "ciddi hataları" tanıdıklarını ve kınadıklarını belirten Cizvitler, mağdurlara kapsamlı destek sağlama, öğrenilebilecek yeni bilgilerin araştırılmasına yardımcı olma ve önleme prosedürlerini güçlendirme taahhütlerini sürdürdüklerini açıkladılar. Francesc Peris'in Kanon Hukuku tarafından belirlenen süreler içinde karara itiraz etme hakkı saklı bulunuyor.
Kilise'deki Cinsel İstismar Krizi ve İspanya Bağlamı
Katolik Kilisesi, dünya genelinde on yıllardır süregelen çocuk istismarı skandallarıyla mücadele ediyor. İrlanda'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne, Avustralya'dan Fransa ve Almanya'ya kadar birçok ülkede binlerce çocuğun kilise mensupları tarafından istismara uğradığı ortaya çıktı. Bu skandallar, Kilise'nin itibarını derinden sarsarken, mağdurlar için uzun süreli travmalara neden oldu ve adalet arayışlarını tetikledi. İspanya da bu küresel krizin dışında kalmadı. Son yıllarda İspanya'da da benzer vakalar gün yüzüne çıkmaya başladı. Özellikle "El País" gazetesinin geniş çaplı araştırması ve ardından İspanya Ombudsmanı (Defensor del Pueblo) tarafından hazırlanan rapor, ülkedeki cinsel istismar vakalarının boyutunu gözler önüne serdi. Ombudsman'ın 2023 yılında yayımladığı rapora göre, İspanya'da 1970'lerden bu yana 440.000'den fazla kişinin Kilise'deki cinsel istismara maruz kaldığı tahmin ediliyor. Bu rakamlar, Francesc Peris davasının sadece buzdağının görünen bir parçası olduğunu ve Kilise içindeki sistemik sorunların derinliğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Cizvit Tarikatı (Compañía de Jesús), Katolik Kilisesi'nin en büyük erkek tarikatlarından biridir ve özellikle eğitim, entelektüel gelişim ve misyonerlik faaliyetleriyle tanınır. Dünya genelinde prestijli okullar ve üniversiteler işleten Cizvitler, bu tür bir skandalın kendi saflarında ortaya çıkmasıyla daha da büyük bir baskı ve incelemeyle karşı karşıya kalmaktadır. Tarikatın Peris'e uyguladığı bu en ağır ceza, Kilise'nin kendi içinde adalet mekanizmalarını işletme ve geçmiş hatalarıyla yüzleşme çabasının bir göstergesi olarak yorumlanabilir. Kanon Hukuku, Katolik Kilisesi'nin iç hukuk sistemini oluşturur ve din adamlarının davranışlarını, görevlerini ve cezalarını düzenler. Peris'in davasında uygulanan "ruhban sınıfından çıkarma" (laicización) cezası, bir din adamının tüm yetkilerini ve statüsünü kaybetmesi anlamına gelir ve Kilise'nin uygulayabileceği en ciddi yaptırımlardan biridir.
Mağdurlar İçin Adalet ve Geleceğe Yönelik Adımlar
Francesc Peris davası gibi olaylar, mağdurların yıllar süren sessizliklerini bozarak adaleti arama cesaretlerinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor. Çocukluklarında yaşadıkları travmaların etkileriyle bir ömür boyu mücadele eden mağdurlar için bu tür kararlar, bir nebze olsun adaletin tecelli ettiğini hissettirse de, yaşanan acıların telafisi mümkün değildir. Cizvit Tarikatı'nın "manevi ve kurumsal sorumluluk" kabulü ve "ciddi hatalar" itirafı, Kilise'nin geçmişteki örtbas etme ve koruma mekanizmalarından uzaklaşma yönünde attığı adımlar olarak değerlendirilebilir. Ancak, bu tür itirafların somut eylemlerle desteklenmesi ve mağdurlara yönelik kapsamlı destek ve tazminat programlarının hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Kilise'nin bu tür skandallarla mücadelesinde önleyici tedbirler ve şeffaflık hayati rol oynamaktadır. Cizvit Tarikatı'nın "güvenli ortamlar" yaratma ve önleme prosedürlerini güçlendirme taahhüdü, gelecekte benzer istismarların önüne geçmek için kritik öneme sahiptir. Bu, din adamlarının seçimi, eğitimi, denetimi ve şikayet mekanizmalarının etkinliği gibi birçok alanı kapsayan bütünsel bir yaklaşım gerektirir. Türkiye gibi farklı dini ve kültürel yapılara sahip ülkelerde de çocuk koruma ve istismarı önleme konuları evrensel bir insan hakkı meselesi olarak ele alınmakta ve bu tür uluslararası gelişmeler, toplumsal farkındalığın artırılmasına katkıda bulunmaktadır. Francesc Peris davası, hem İspanya'daki Katolik Kilisesi hem de dünya genelindeki dini kurumlar için bir dönüm noktası olabilir, ancak gerçek değişimin sağlanması için uzun ve zorlu bir yol kat edilmesi gerektiği açıktır. Mağdurların sesine kulak vermek ve adaleti sağlamak, Kilise'nin toplumsal güveni yeniden inşa etmesinin temelini oluşturacaktır.
